वायुपुराणम्

समुद्रेभ्यो नदीभ्यश्च पातालेभ्यश्च सर्वतः। पिबन्नपः समिद्धोऽग्निः पृथिवीमाश्रितो ज्वलन् ।। ३८.

पृथ्वीवर असलेला तो प्रज्वलित अग्नी समुद्र, नद्या आणि पाताळातील सर्व पाणी पिऊन टाकतो.

ततः संवर्त्तकः शैलानतिक्रम्य महांस्तथा। लोकान् संहरते दीप्तो घोरः संवर्त्तकोऽनलः ।। ३८.

मग तो भयंकर, तेजस्वी संहारक अग्नी मोठमोठ्या पर्वतांनाही ओलांडून सर्व लोकांचा संहार करतो.

ततः स पृथिवीं भित्त्वा रसातलमशोषयत्। निर्दह्य तांस्तु पातालान्नागलोकमथादहत् ।। ३८.

मग तो अग्नी पृथ्वी भेदून पाताळ भाग सुकवतो; तिथल्या लोकांना जाळून पुढे नागलोकही जाळतो.

अधस्तात्पृथिवीं दग्ध्वा ह्यूर्द्ध्वं स दहते दिवम्। योजनानां सहस्राणि ह्ययुतान्यर्बुदानि च ।। ३८.

पृथ्वीखाली जाळून झाल्यावर तो वरच्या दिशेने आकाशातही जाळतो, हजारो, दहा हजारो आणि कोट्यवधी योजनांपर्यंत.

उदतिष्ठञ्छिखास्तस्य बह्वयः संवर्त्तकस्य तु। गन्धर्वांश्च पिशाचांश्च समहोरगराक्षसान् । तदा दहति सन्दीप्तो गोलकं चैव सर्व्वशः ।। ३८.

त्या संहारक अग्नीच्या ज्वाळा अनेक दिशांना उंच उठतात; त्या वेळी त्या गंधर्व, पिशाच्च, मोठे नाग, राक्षस आणि संपूर्ण गोल लोकमंडल जाळून टाकतात.

भूर्लोकन्तु भुवर्लोकं स्वर्लोकञ्च महस्तथा। घोरं दहति कालाग्निरेवं लोकचतुष्टयम् ।। ३८.

असा तो काळाग्नी भयंकर ज्वाळांनी भूर्लोक, भुवर्लोक, स्वर्लोक आणि महर्लोक—ही चारही लोकं जाळून टाकतो.

व्याप्तेषु तेषु लोकेषु तिर्यगूर्द्ध्वमथाग्निना। तत्तेजः समनुप्राप्तं कृत्स्नं जगदिदं शनैः। अयोगुडनिभं सर्व्वं तदा ह्येवं प्रकाशते ।। ३८.

सर्व लोक अग्नीने आडवे आणि उभे व्यापले गेले की, ते तेज हळूहळू सगळ्या जगाला व्यापून टाकते आणि तेव्हा हे सर्व विश्व लोखंडाच्या गोळ्यासारखे दिसते.

ततो गजकुलाकारास्तडिद्भि समलंकृताः। उत्तिष्ठन्ति तदा घोरा व्योम्नि संवर्त्तका घनाः ।। ३८.

मग आकाशात हत्तींच्या कळपासारखे, विजेने चमकणारे भयंकर संहारक मेघ उगवतात.

केचिन्नीलोत्पलश्यामाः केचित्कुमुदसन्निभाः। केचिद्वैढूर्यसंकाशा इन्द्रनीलनिभाऽपरे ।। ३८.

काही मेघ निळ्या कमळासारखे काळे, काही पांढऱ्या कमळासारखे, काही वैडूर्य रत्नासारखे, तर काही निळ्या नीलमणीसारखे दिसतात.

शङ्खकुन्दनिभाश्चान्ये जात्यञ्जननिभास्तथा । धूम्र वर्णा घनाः केचित्केचित्पीताः पयोधराः ।। ३८.

काही शंख किंवा कुंदासारखे, काही जात्यांजनासारखे, काही धुरकट रंगाचे, तर काही पिवळ्या रंगाचे जलधर असतात.

केचिद्रासभवर्णाभा लाक्षारक्तनिभास्तथा। मनःशिलाभास्त्वपरे कपोताभास्तथाम्बुदाः ।। ३८.

काही मेघ गाढवाच्या रंगासारखे, काही लाखेच्या रंगासारखे, काही मनःशिलेसारखे, तर काही कबुतराच्या रंगासारखे असतात.

इन्द्रगोपनिभाः केचिदुत्तिष्ठन्ति घना दिवि। केचित्पुरधराकाराः केचिद्गजकुलोपमाः ।। ३८.

काही मेघ इंद्रगोप किड्याच्या रंगासारखे आकाशात उगवतात; काही नगराच्या भिंतीसारखे, तर काही हत्तींच्या कळपासारखे दिसतात.

के चित्पर्वतसंकाशाः केचित्स्थलनिभा घनाः। कुण्डागारनिभाः केचित्केचिन्मीनकुलोपमाः ।। ३८.

काही पर्वतासारखे, काही सपाट जमिनीप्रमाणे, काही सभागृहासारखे, तर काही मास्यांच्या झुंडीप्रमाणे मेघ दिसतात.

बहुरूपा घोररूपा घोरस्वरनिनादिनः। तदा जलधराः सर्वे पूरयन्ति नभःस्थलम् ।। ३८.

त्या वेळी सर्व मेघ अनेक रूपे धारण करतात, त्यांचे रूप भयंकर असते आणि त्यांच्या गडगडाटाने आकाश दुमदुमते.

ततस्ते जलदा घोरा नवीना भास्करात्मिकाः। सप्तधा संवृतात्मानस्तमग्निं शमयन्त्युत ।। ३८.

त्या वेळी ते नवे, भयंकर आणि सूर्याच्या तेजाने युक्त मेघ, सात प्रकारांनी व्यापलेले, अंधार आणि ज्वाला शांत करतात.

ततस्ते जलदा वर्षं मुञ्चन्ति च महोद्यमम्। सुघोरमशिवं सर्व्वं नाशयन्ति च पावकम् ।। ३८.

मग ते मेघ मोठ्या जोराने पाऊस सोडतात, तो पाऊस अत्यंत भयंकर आणि अशुभ असतो, आणि ते सर्व अग्नी विझवतात.

प्रवृष्टैश्च तथात्यर्थं वारिभिः पूर्य्यते जगत्। अद्भिस्तेजोऽभिभूतञ्च तदाग्निः प्राविशत्यपः ।। ३८.

अशा प्रकारे, जेव्हा मोठ्या प्रमाणात पाऊस पडतो, तेव्हा संपूर्ण जग पाण्याने भरते; आणि पाण्याच्या जोरामुळे अग्नी त्यात विलीन होतो.

नष्टे चाग्नौ वर्षशते पयोदाः पाकसम्भवाः। प्लावयन्ति जगत्सर्वं बृहज्जालपरिस्रवैः ।। ३८.

शंभर वर्षे पाऊस पडून अग्नी नष्ट झाल्यावर, उष्णतेपासून निर्माण झालेले मेघ मोठ्या प्रवाहांनी संपूर्ण जग जलमय करतात.

धाराभिः पूरयन्तीमं चोद्यमानाः स्वयम्भुवा। अन्ये तु सलिलौघैस्तु वेलामभिभवन्त्यपि। साद्रिर्द्वीपान्तरं पृथ्वी ह्यद्भिः संछाद्यते तदा ।। ३८.

स्वयंभूच्या इच्छेने काही मेघ या जगात पाण्याच्या धारांनी भर घालतात, तर काही मेघ मोठ्या पुराने किनारे ओलांडतात; मग पर्वत, द्वीपांसह पृथ्वी पाण्याखाली जाते.

तस्य वृष्ट्या च तोयं तत्सर्व्वं हि परिमण्डितम्। प्रविशत्युदधौ विप्राः पीतं सूर्य्यस्य रश्मिभिः ।। ३८.

त्या पावसामुळे सर्व पाणी सर्वत्र पसरते आणि सूर्याच्या किरणांनी पिल्यानंतर, ते पाणी समुद्रात प्रवेश करते, हे ऋषींनो.

आदित्यरश्मिभिः पीतं जलमभ्रेषु तिष्ठति। पुनः पतति तद्भूमौ तेन पूर्य्यन्ति चार्णवाः ।। ३८.

सूर्याच्या किरणांनी शोषलेले पाणी मेघांमध्ये राहते; पुन्हा ते पृथ्वीवर पडते आणि त्यामुळे समुद्र भरतात.

ततः समुद्राः स्वां वेलां परिक्रामन्ति सर्व्वशः। पर्व्वताश्च विशीर्य्यन्ते मही चाप्सु निमज्जति ।। ३८.

मग समुद्र सर्व बाजूंनी आपल्या मर्यादा ओलांडतात; पर्वत तुटतात आणि पृथ्वी पाण्यात बुडते.

ततस्तु सहसोद्भ्रान्तः पयोदांस्तान्नभस्तले। संवेष्टयति घोरात्मा दिवि वायुः समन्ततः ।। ३८.

मग प्रचंड वेगाने, भयंकर वारा आकाशात विखुरलेल्या त्या मेघांना सर्व बाजूंनी वेढतो.

तस्मिन्नेकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे। पूर्णे युगसहस्रे वै निःशेषः कल्प उच्यते ।। ३८.

त्या भयंकर एकाच समुद्रात, ज्या वेळी सर्व स्थावर-जंगम नष्ट होते आणि हजारो युग पूर्ण होतात, तेव्हा त्या पूर्ण विनाशाला कल्पाचा अंत म्हणतात.

अथाम्भसा वृते लोके प्राहुरेकार्णवं बुधाः। अथ भूमितलं खञ्च वायुश्चैकार्णवे तदा। नष्टे भावेऽवलीनं तत्प्राज्ञायत न किञ्चन ।। ३८.

मग जेव्हा जग पाण्याने आच्छादले जाते, तेव्हा ज्ञानी त्याला एक महासागर म्हणतात; त्या वेळी पृथ्वी, आकाश आणि वायू सर्व त्या एकाच समुद्रात विलीन होतात, आणि सर्वकाही नष्ट झाल्यावर काहीच उरलेले नसते, असे ज्ञानी सांगतात.

पार्थिवास्त्वथ सामुद्रा आपो हैमाश्च सर्व्वशः। प्रसरन्त्यो व्रजन्त्येकं सलिलाख्यां भजन्त्युत ।। ३८.

मग पृथ्वीवरील, समुद्रातील आणि सुवर्णरूप असलेले सर्व पाणी पसरून एकत्र येते आणि त्याला पाण्याचे रूप प्राप्त होते.

आगतागतिकं चैव तदा तत्सलिलं स्मृतम्। प्रच्छाद्य तिष्ठति महीमर्णवाख्यं च तज्जलम् ।। ३८.

ते पाणी, येणारे आणि जाणारे असे ओळखले जाते, सर्वत्र पसरते आणि राहते, आणि त्यालाच पृथ्वीचा महासागर असे म्हणतात.

आभान्ति यस्मात्ता भाभिर्भाशब्दव्याप्तिदीप्तिषु। भस्म सर्व्वमनुप्राप्य तस्मादम्भो निरुच्यते ।। ३८.

कारण ती पाणी तेजाने चमकतात, 'भा' या शब्दाचा अर्थ व्यापणे आणि प्रकाश देणे असा आहे, आणि सर्व काही भस्म होते म्हणून त्याला पाणी असे नाव आहे.

नानात्वे चैव शीघ्रे च धातुर्वै अर उच्यते। एकार्णवे तदा यो वै न शीघ्रास्तेन ता नराः ।। ३८.

त्यांच्या विविधतेमुळे आणि वेगामुळे त्या तत्त्वाला 'अर' असे म्हणतात; त्या एकाच महासागरात जे वेगवान नाहीत त्यांना 'नर' असे म्हणतात.