वायुपुराणम्

प्राप्नुवन्ति च भाभिस्तु ह्यूर्द्धं चाधश्च रश्मिभिः। दीप्यन्ते भास्कराः सप्त युगान्ताग्निः प्रतापिनः ।। ३८.

त्यांच्या किरणांनी ते वर आणि खाली दोन्हीकडे पोहोचतात; सातही सूर्य प्रलयाच्या अग्नीने प्रखरतेने जळतात.

ते वारिणा च संदीप्ता बहुसाहस्ररश्मयः। खं समावृत्य तिष्ठन्ति निर्दहन्तो वसुन्धराम् ।। ३८.

पाण्याने प्रज्वलित, असंख्य किरणांनी युक्त हे सूर्य आकाश व्यापून उभे राहतात आणि पृथ्वी जाळतात.

ततस्तेषां प्रतापेन दह्यमाना वसुन्धरा। साद्रिनद्यर्णवा पृथ्वी विस्नेहा समपद्यत ।। ३८.

मग त्यांच्या प्रखरतेने जळून, पर्वत, नद्या आणि समुद्रांसह संपूर्ण पृथ्वी ओलावा गमावते.

दीप्ताभिः सन्तताभिश्च चित्राभिश्च समन्ततः। अधश्चोर्ध्वश्च तिर्यक् च संरुद्धं सूर्यरश्मिभिः ।। ३८.

त्या ज्वलंत, अखंड आणि विविध रंगांच्या किरणांनी, वर, खाली आणि तिरके असे सर्वत्र सूर्याचे किरण सृष्टीला वेढून टाकतात.

सूर्य्यग्नीनां प्रवृद्धानां संसृष्टानां परस्परम्। एकत्वमुपयातानामेकज्वालं भवत्युत ।। ३८.

सूर्याच्या प्रखर आणि एकत्रित अग्नीने, जेव्हा ते एकत्र मिसळतात, तेव्हा एकच ज्वाळा निर्माण होते.

सर्वलोकप्रणाशञ्च सोऽग्निर्भूत्वा तु मण्डली। चतुर्लोकमिदं सर्वं निर्दहत्याशु तेजसा ।। ३८.

तो अग्नी मोठ्या वर्तुळासारखा होतो आणि आपल्या तेजाने सर्व जगांचा विनाश करतो; हे चारही लोक एकदम जळून जातात.

ततः प्रलीयते सर्व्वं जङ्गमं स्थावरं तदा। निर्वृक्षा निस्तृणा भूमिः कूर्मपृष्ठसमा भवेत् ।। ३८.

त्या वेळी सर्व चल आणि अचल गोष्टी नष्ट होतात; पृथ्वीवर झाडं आणि गवत काहीच राहत नाही, ती कासवाच्या पाठीसारखी सपाट होते.

अम्बरीषमिवाभाति सर्वं मारिषितं जगत्। सर्वमेव तदार्चिर्भिः पूर्णं जज्वाल्यते नभः ।। ३८.

संपूर्ण जग जळून गेलेलं असतं आणि ते लोकराच्या गोळ्यासारखं दिसतं; त्या वेळी आकाश पूर्णपणे ज्वाळांनी भरून पेटलेलं असतं.

पाताले यानि भूतानि महोतधिगतानि च । ततस्तानि प्रलीयन्ते भूमित्वमुपयान्ति च ।। ३८.

पाताळातली आणि मोठ्या समुद्रातली सर्व जीवसृष्टी तेव्हा नष्ट होते आणि पुन्हा पृथ्वीच्या अवस्थेत येते.

द्वीपाश्च पर्वताश्चैव वर्षाण्यथ महोदधिः। सर्व्वं तद्भस्मसाच्चक्रे सर्व्वात्मा पावकस्तु सः ।। ३८.

सर्व द्वीप, पर्वत, प्रदेश आणि मोठा समुद्र—हे सर्व सर्वव्यापी अग्नी पूर्णपणे राख करून टाकतो.

समुद्रेभ्यो नदीभ्यश्च पातालेभ्यश्च सर्वतः। पिबन्नपः समिद्धोऽग्निः पृथिवीमाश्रितो ज्वलन् ।। ३८.

पृथ्वीवर असलेला तो प्रज्वलित अग्नी समुद्र, नद्या आणि पाताळातील सर्व पाणी पिऊन टाकतो.

ततः संवर्त्तकः शैलानतिक्रम्य महांस्तथा। लोकान् संहरते दीप्तो घोरः संवर्त्तकोऽनलः ।। ३८.

मग तो भयंकर, तेजस्वी संहारक अग्नी मोठमोठ्या पर्वतांनाही ओलांडून सर्व लोकांचा संहार करतो.

ततः स पृथिवीं भित्त्वा रसातलमशोषयत्। निर्दह्य तांस्तु पातालान्नागलोकमथादहत् ।। ३८.

मग तो अग्नी पृथ्वी भेदून पाताळ भाग सुकवतो; तिथल्या लोकांना जाळून पुढे नागलोकही जाळतो.

अधस्तात्पृथिवीं दग्ध्वा ह्यूर्द्ध्वं स दहते दिवम्। योजनानां सहस्राणि ह्ययुतान्यर्बुदानि च ।। ३८.

पृथ्वीखाली जाळून झाल्यावर तो वरच्या दिशेने आकाशातही जाळतो, हजारो, दहा हजारो आणि कोट्यवधी योजनांपर्यंत.

उदतिष्ठञ्छिखास्तस्य बह्वयः संवर्त्तकस्य तु। गन्धर्वांश्च पिशाचांश्च समहोरगराक्षसान् । तदा दहति सन्दीप्तो गोलकं चैव सर्व्वशः ।। ३८.

त्या संहारक अग्नीच्या ज्वाळा अनेक दिशांना उंच उठतात; त्या वेळी त्या गंधर्व, पिशाच्च, मोठे नाग, राक्षस आणि संपूर्ण गोल लोकमंडल जाळून टाकतात.

भूर्लोकन्तु भुवर्लोकं स्वर्लोकञ्च महस्तथा। घोरं दहति कालाग्निरेवं लोकचतुष्टयम् ।। ३८.

असा तो काळाग्नी भयंकर ज्वाळांनी भूर्लोक, भुवर्लोक, स्वर्लोक आणि महर्लोक—ही चारही लोकं जाळून टाकतो.

व्याप्तेषु तेषु लोकेषु तिर्यगूर्द्ध्वमथाग्निना। तत्तेजः समनुप्राप्तं कृत्स्नं जगदिदं शनैः। अयोगुडनिभं सर्व्वं तदा ह्येवं प्रकाशते ।। ३८.

सर्व लोक अग्नीने आडवे आणि उभे व्यापले गेले की, ते तेज हळूहळू सगळ्या जगाला व्यापून टाकते आणि तेव्हा हे सर्व विश्व लोखंडाच्या गोळ्यासारखे दिसते.

ततो गजकुलाकारास्तडिद्भि समलंकृताः। उत्तिष्ठन्ति तदा घोरा व्योम्नि संवर्त्तका घनाः ।। ३८.

मग आकाशात हत्तींच्या कळपासारखे, विजेने चमकणारे भयंकर संहारक मेघ उगवतात.

केचिन्नीलोत्पलश्यामाः केचित्कुमुदसन्निभाः। केचिद्वैढूर्यसंकाशा इन्द्रनीलनिभाऽपरे ।। ३८.

काही मेघ निळ्या कमळासारखे काळे, काही पांढऱ्या कमळासारखे, काही वैडूर्य रत्नासारखे, तर काही निळ्या नीलमणीसारखे दिसतात.

शङ्खकुन्दनिभाश्चान्ये जात्यञ्जननिभास्तथा । धूम्र वर्णा घनाः केचित्केचित्पीताः पयोधराः ।। ३८.

काही शंख किंवा कुंदासारखे, काही जात्यांजनासारखे, काही धुरकट रंगाचे, तर काही पिवळ्या रंगाचे जलधर असतात.

केचिद्रासभवर्णाभा लाक्षारक्तनिभास्तथा। मनःशिलाभास्त्वपरे कपोताभास्तथाम्बुदाः ।। ३८.

काही मेघ गाढवाच्या रंगासारखे, काही लाखेच्या रंगासारखे, काही मनःशिलेसारखे, तर काही कबुतराच्या रंगासारखे असतात.

इन्द्रगोपनिभाः केचिदुत्तिष्ठन्ति घना दिवि। केचित्पुरधराकाराः केचिद्गजकुलोपमाः ।। ३८.

काही मेघ इंद्रगोप किड्याच्या रंगासारखे आकाशात उगवतात; काही नगराच्या भिंतीसारखे, तर काही हत्तींच्या कळपासारखे दिसतात.

के चित्पर्वतसंकाशाः केचित्स्थलनिभा घनाः। कुण्डागारनिभाः केचित्केचिन्मीनकुलोपमाः ।। ३८.

काही पर्वतासारखे, काही सपाट जमिनीप्रमाणे, काही सभागृहासारखे, तर काही मास्यांच्या झुंडीप्रमाणे मेघ दिसतात.

बहुरूपा घोररूपा घोरस्वरनिनादिनः। तदा जलधराः सर्वे पूरयन्ति नभःस्थलम् ।। ३८.

त्या वेळी सर्व मेघ अनेक रूपे धारण करतात, त्यांचे रूप भयंकर असते आणि त्यांच्या गडगडाटाने आकाश दुमदुमते.

ततस्ते जलदा घोरा नवीना भास्करात्मिकाः। सप्तधा संवृतात्मानस्तमग्निं शमयन्त्युत ।। ३८.

त्या वेळी ते नवे, भयंकर आणि सूर्याच्या तेजाने युक्त मेघ, सात प्रकारांनी व्यापलेले, अंधार आणि ज्वाला शांत करतात.

ततस्ते जलदा वर्षं मुञ्चन्ति च महोद्यमम्। सुघोरमशिवं सर्व्वं नाशयन्ति च पावकम् ।। ३८.

मग ते मेघ मोठ्या जोराने पाऊस सोडतात, तो पाऊस अत्यंत भयंकर आणि अशुभ असतो, आणि ते सर्व अग्नी विझवतात.

प्रवृष्टैश्च तथात्यर्थं वारिभिः पूर्य्यते जगत्। अद्भिस्तेजोऽभिभूतञ्च तदाग्निः प्राविशत्यपः ।। ३८.

अशा प्रकारे, जेव्हा मोठ्या प्रमाणात पाऊस पडतो, तेव्हा संपूर्ण जग पाण्याने भरते; आणि पाण्याच्या जोरामुळे अग्नी त्यात विलीन होतो.

नष्टे चाग्नौ वर्षशते पयोदाः पाकसम्भवाः। प्लावयन्ति जगत्सर्वं बृहज्जालपरिस्रवैः ।। ३८.

शंभर वर्षे पाऊस पडून अग्नी नष्ट झाल्यावर, उष्णतेपासून निर्माण झालेले मेघ मोठ्या प्रवाहांनी संपूर्ण जग जलमय करतात.

धाराभिः पूरयन्तीमं चोद्यमानाः स्वयम्भुवा। अन्ये तु सलिलौघैस्तु वेलामभिभवन्त्यपि। साद्रिर्द्वीपान्तरं पृथ्वी ह्यद्भिः संछाद्यते तदा ।। ३८.

स्वयंभूच्या इच्छेने काही मेघ या जगात पाण्याच्या धारांनी भर घालतात, तर काही मेघ मोठ्या पुराने किनारे ओलांडतात; मग पर्वत, द्वीपांसह पृथ्वी पाण्याखाली जाते.