वायुपुराणम्

सावर्णस्य तु ते पुत्राः प्राजापत्यस्य वै मनोः। द्वादशे त्वथ पर्याये रुद्रपुत्रस्य वै मनोः ।। ३८.

हे सर्व सावर्णी प्रजापत्य मनूचे पुत्र आहेत. आणि द्वादश मन्वंतरात रुद्रपुत्र मनूचे पुत्र असतील.

चतुर्थे ऋतुसावर्णे देवास्तस्यान्तरे श्रृणु। पञ्चैव तु गणाः प्रोक्ता देवतानामनागताः ।। ३८.

चौथ्या ऋतुसावर्णी मन्वंतरात कोणते देव असतील ते ऐका. त्या काळात पाच देवगण सांगितले आहेत.

हरिता रोहिताश्चैव देवाः सुमनसस्तथा। सुकर्म्माणः सुपाराश्च पञ्च देवगणाः स्मृताः ।। ३८.

हरित, रोहित, सुमनस, सुकर्मा आणि सुपार हे पाच देवगण मानले गेले आहेत.

ब्रह्मणो मानसा ह्येते एकैको दशको गणः। अरुन्तिजो हरिश्चैव विद्वान् यश्च सहस्रशः ।। ३८.

हे सर्व ब्रह्मदेवाच्या मनातून उत्पन्न झालेले पुत्र आहेत, आणि प्रत्येक गणात दहा जण आहेत. अरुंतिज, हरि, विद्वान आणि सहस्रश हे त्यांची नावे आहेत.

पर्वतानुचरश्चैव ह्यपोंऽशुश्च मनोजवः। उर्ज्जा स्वाहा स्वधा तारा दशैते रोहिताः स्मृताः ।। ३८.

पर्वतानुचर, आपांशु, मनोजव, ऊर्जा, स्वाहा, स्वधा, तारा—हे दहा जण रोहित गणात गणले जातात.

तपोजानिर्भृतिश्चैव वाचा बन्धुश्च यः स्मृतः । रजश्चैव तु राजश्च स्वर्णपादस्तथैव च ।। ३८.

तपोजन, भृती, वाचा, बंधु, रज, राजा आणि स्वर्णपाद हे देखील त्यात आहेत.

व्युष्टिर्विधिश्च वै देवो दशैते रोहिताः स्मृताः । उषिताद्यास्तु ये देवास्त्रयस्त्रिशत्प्रकीर्तिताः ।। ३८.

व्यूष्टि, विधी—हे दहा जण रोहित गणात ओळखले जातात. उषिता पासून सुरू होणारे देव एकूण तीनशे तीस म्हणून सांगितले आहेत.

देवान् सुमनसो विद्धि सुकर्माणो निबोधत। सुपर्वा वृषभः पृष्टः कृपिद्युम्नौ विपश्चितः ।। ३८.

सुमनस देव ओळखा आणि सुकर्म देवांची नावे ऐका—सुपर्व, वृषभ, पृष्ठ, कृपिद्यु आणि विपश्चित.

विक्रमश्च क्रमश्चैव निभृतः कान्त एव च ३८.

विक्रम, क्रम, निभृत आणि कान्त हे देखील त्यात आहेत.

वर्य्योदितस्तथा जिष्टो वर्चस्वी द्युतिमान् हविः। शुभो हविकृतात्प्राप्तिर्व्यापृथो दशमस्तथा ।। ३८.

वर्योदित, जिष्ट, वर्चस्वी, द्युतिमान, हविः, शुभ, हविकृत, प्राप्ती, व्यापृत आणि दहावा.

सुपारा मानसास्त्वेते देवा वै सम्प्रकीर्त्तिताः। तेषामिन्द्रस्तु विज्ञेय ऋतधामा महायशाः ।। ३८.

हे सुपार गणातील मनातून जन्मलेले देव आहेत. त्यांच्यातील इंद्राचे नाव ऋतधामा असून, तो फार प्रसिद्ध आहे.

कृतिर्वसिष्ठपुत्रस्तु ह्यात्रेयः सुतपास्तथा। तपोमूर्तिश्चाङ्गिरसस्तपस्वी काश्यपस्तथा ।। ३८.

कृती हा वसिष्ठांचा मुलगा आहे; अत्रींचा मुलगा सुतपास आहे; अंगिरस हा तपस्वी आहे; कश्यपही मोठा तपस्वी आहे.

तपोऽशयानः पौलस्त्यः पुलहश्च तपोरतिः। भार्गवः सप्तमस्त्वेषां विज्ञेयस्तु तपोमतिः ।। ३८.

पौलस्त्य नेहमीच तपात मग्न असतो; पुलह तपासाठी प्रसिद्ध आहे; भृगु म्हणजे सातवा, तोही मोठा तपस्वी आहे.

एते सप्तर्षयः सिद्धा अन्ये सावर्णिकेऽन्तरे। देववानुपदेवश्च देवश्रेष्ठो विदूरथः ।। ३८.

हे सात ऋषी सिद्ध झाले आहेत; सावर्णी मन्वंतरात इतरही आहेत; देववान, उपदेव, देवश्रेष्ठ आणि विदूरथ हे देखील आहेत.

मित्रवान् मित्रबिन्दुश्च मित्रसेनो ह्यमित्रहा। मित्रबाहुः सुवर्चाश्च द्वादशैते मनोः सुताः ।। ३८.

मित्रवान, मित्रबिंदू, मित्रसेन, अमित्रहा, मित्रबाहू आणि सुवर्चा—हे बारा मनूचे पुत्र आहेत.

त्रयो दशे तु पर्याये भाव्या रौच्यान्तरे पुनः। त्रय एव गणाः प्रोक्ता देवानान्तु स्वयम्भुवा ।। ३८.

पुढच्या काळात, रुचि मन्वंतरात पुन्हा तीन गण होतील; स्वयंभूने तीन देवगण सांगितले आहेत.

ब्रह्मणो मानसाः पुत्रास्ते हि सर्वे महात्मनः। सुत्रामाणः सुधर्म्माणः सुकर्म्माणश्च ते त्रयः ।। ३८.

हे सर्व ब्रह्माचे मनातून उत्पन्न झालेले पुत्र आहेत, हे सगळे मोठ्या आत्म्याचे आहेत: सूत्रामाण, सुधर्माण आणि सुकर्माण—हे तिघे.

त्रिदशानां गणाः प्रोक्ता भविष्याः सोमपायिनः। त्रयस्त्रिंशद्देवता याः प्राभविष्यन्त याज्ञिकैः ।। ३८.

देवांचे गण सांगितले आहेत: भविष्यात सोमपान करणारे; यज्ञात प्रमुख असणाऱ्या त्र्यस्त्रींशती देवता.

आज्येन पृषदाज्येन ग्रहश्रेष्ठेन चैव हि। देवैर्देवास्त्रयस्त्रिंशत्पृथक्त्वेन निबोधत ।। ३८.

साजूक तुपाने, मिश्र तुपाने आणि उत्तम हविर्द्रव्याने, हे त्र्यस्त्रींशत देव वेगळे ओळखावे.

सुत्रामाणः प्रयाज्यास्तु ह्याद्याज्यास्तु साम्प्रतम्। सुकर्मणोऽनुयाज्यास्तु पृषदाज्याशिनस्तु ये ।। ३८.

सूत्रामाण हे मुख्य यजमान आहेत, ते पहिले हविर्द्रव्य घेतात; सुकर्माण हे पाठीराखे आहेत, ते मिश्र तुपाचे भाग घेतात.

उपयाज्याः सुधर्माण इति देवाः प्रकीर्त्तिताः । दिवस्पतिर्महासत्त्वस्तेषामिन्द्रो भविष्यति ।। ३८.

सुधर्माण हे उपयजमान आहेत; हेच देव असे नावाने ओळखले जातात. त्यांच्यात इंद्र हा दिव्यांचा स्वामी आणि मोठ्या सामर्थ्याचा असेल.

पुलहात्मजपुत्रास्ते विज्ञेयास्तु रुचेः सुताः । अङ्गिराश्चैव धृतिमान् पौलस्त्यः पथ्यवांस्तु सः ।। ३८.

पुलहाचे पुत्र हे रुचिचे पुत्र म्हणून ओळखावे; अंगिरस धीर आहे, पौलस्त्य योग्य मार्गावर चालणारा आहे.

पौलहस्तत्त्व दर्शी च भार्गवश्च निरुत्सकः। निष्प्रकम्पस्तथात्रेयो निर्मोहः कश्यपस्तथा ।। ३८.

पौलह हा सत्य जाणणारा आहे, भृगु हा इच्छारहित आहे; अत्री अढळ आहे, कश्यप मोहमुक्त आहे.

स्वरूपश्चैव वासिष्ठः सप्तैते तु त्रयोदशे। चित्रसेनो विचित्रश्च तपो धर्मधृतो भवः ।। ३८.

वसिष्ठ हा आपल्या स्वरूपाशी खरा आहे; हे सात जण त्रयोदश मन्वंतरात आहेत. चित्रसेन, विचित्र, तपो, धर्मधृत आणि भव.

अनेकक्षत्रबद्धश्च सुरसो निर्भयः पृथः। रौच्यस्यैते मनोः पुत्रा ह्यन्तरे तु त्रयोदशे ।। ३८.

अनेकक्षत्र, जो ताऱ्यांनी जोडलेला आहे; सुरसा, निर्भय; पृथ—हे त्रयोदश मन्वंतरातील मनूचे पुत्र आहेत.

चतुर्द्दशे तु पर्याये भौतस्याप्यन्तरे मनोः । देवतानां गणाः पञ्च प्रोक्ता येतु भविष्यति ।। ३८.

चौदाव्या कालखंडात, भूत मनूच्या काळात, देवांचे पाच गण सांगितले आहेत, जे अस्तित्वात राहतील.

चाक्षुषाश्च कनिष्ठाश्च पवित्रा भाजरास्तथा। वाचावृद्धाश्च इत्येते पञ्च देवगणाः स्मृताः ।। ३८.

चाक्षुष, कनिष्ठ, पवित्र, भाजर आणि वाचावृद्ध—हे पाच देवगण म्हणून ओळखले जातात.

सप्तैव तांस्तान् भागांश्च विद्धि चाक्षुषसंज्ञकान्। बृहदाद्यानि सामानि कनिष्ठान् सप्त तान् विदुः। सप्त लोकाः परित्रास्ते भाजिराः सप्त सिन्धवः ।। ३८.

हे सात विभाग चाक्षुष नावाने ओळखावेत; बृहदादी साम हे पहिले, सात कनिष्ठ ओळखले जातात; भाजिर हे सात जग आणि सात नद्या रक्षण करतात.

वाचावृद्धानृषीन् विद्धि मनोः स्वायम्भुवस्य वै। सर्वे मन्वन्तरेन्द्राश्च विज्ञेयास्तुल्यलक्षणाः ।। ३८.

वाचावृद्ध ऋषी हे स्वयंभुव मनूचे मानले जातात; सर्व मन्वंतरातील इंद्र सारख्या गुणांचे आहेत.