वायुपुराणम्

सुक्षेत्रश्चोत्तमौजाश्च भूरिषेणश्च वीर्यवान्। शतानीको निरामित्रो वृषसेनो जयद्रथः ।। ३८.

सुक्षेत्र, उत्तमौज, भूरिषेण, शतानीक, निरामित्र, वृषसेन आणि जयद्रथ.

भूरिद्युम्नः सुवर्च्चाश्च दशैते मानवाः स्मृताः। एकादशे तु पर्य्याये सावर्णे वै तृतीयके ।। ३८.

भूरिद्युम्न आणि सुवर्चा, हेही दहा मानवी पुत्र म्हणून ओळखले जातात; अकराव्या मन्वंतरात, तिसऱ्या सावर्णीमध्ये.

निर्म्माणरतयो देवाः कामजा वै मनोजवाः। गणास्त्वेते त्रयः ख्याता देवतानां महात्मनाम् ।। ३८.

निर्माणात आनंद मानणारे, कामातून जन्मलेले आणि मनासारखे वेगवान असे देव, हे तीन गट महान आत्म्यांमध्ये प्रसिद्ध आहेत.

एकैकं त्रिंशतस्तेषां गणास्तु त्रिदिवौकसाम्। मासस्याहानि त्रिंशत्तु यानि वै कवयो विदुः ।। ३८.

या दिव्य लोकातील प्रत्येक गणात तीस देवता असतात. ज्ञानी लोक म्हणतात, महिन्याचे तीस दिवस असतात.

निर्म्माणरतयो देवा रात्रयस्तु विहङ्गमाः। गणास्ते वै त्रयः प्रोक्ता देवतानां भविष्यति ।। ३८.

निर्मितीमध्ये आनंद मानणारे देव म्हणजे दिवस, आणि पक्षी म्हणजे रात्री होत. भविष्यातील देवतांचे हे तीन गण सांगितले आहेत.

मनोजवा मुहूर्त्तास्तु इति देवाः प्रकीर्त्तिताः । एते हि ब्रह्मणः पुत्रा भविष्या मनवः स्मृताः ।। ३८.

वेगवान क्षण हेच देव म्हणून ओळखले जातात. हे सर्व ब्रह्मदेवांचे पुत्र असून, भविष्यात हेच मनू होतील असे मानले जाते.

तेषामिन्द्रो वृषो नाम भविष्यः सुरराट् ततः। तेषां सप्तर्षयश्चापि कीर्त्त्यमानान्निबोधत ।। ३८.

त्यांच्यातील भविष्यातील इंद्राचे नाव वृष असेल, तो देवांचा राजा होईल. आता त्यांच्या सात ऋषींची नावे ऐका.

हविष्मान् काश्यपश्चापि वपुष्मान् यश्च भार्गवः। वारुणिश्चैव चात्रेयो वासिष्ठो भग एव च ।। ३८.

हविष्मान, काश्यप, वपुष्मान, भार्गव, वारुणी, आत्रेय, वसिष्ठ आणि भग हे त्यांची नावे आहेत.

पुष्टिश्चाङ्गिरसो ज्ञेयः पौलस्त्यो निश्चरस्तथा। पौलहो ह्यग्नितेजाश्च देवा ह्येकादशेऽन्तरे ।। ३८.

पुष्टी, आंगिरस, पौलस्त्य, निश्चर, पौलह आणि अग्नितेजस्वी हे एकादश मन्वंतरातील देव आहेत.

सर्व्ववेगः सुधर्म्मा च देवानीकः पुरोवहः। क्षेमधर्मा गृहेषुश्च ह्यादर्शः पौण्ड्रको मनः ।। ३८.

सर्ववेग, सुधर्मा, देवानिक, पुरोवह, क्षेमधर्मा, गृहेशु, आदर्श, पौंड्रक आणि मनस् हे त्यांची नावे आहेत.

सावर्णस्य तु ते पुत्राः प्राजापत्यस्य वै मनोः। द्वादशे त्वथ पर्याये रुद्रपुत्रस्य वै मनोः ।। ३८.

हे सर्व सावर्णी प्रजापत्य मनूचे पुत्र आहेत. आणि द्वादश मन्वंतरात रुद्रपुत्र मनूचे पुत्र असतील.

चतुर्थे ऋतुसावर्णे देवास्तस्यान्तरे श्रृणु। पञ्चैव तु गणाः प्रोक्ता देवतानामनागताः ।। ३८.

चौथ्या ऋतुसावर्णी मन्वंतरात कोणते देव असतील ते ऐका. त्या काळात पाच देवगण सांगितले आहेत.

हरिता रोहिताश्चैव देवाः सुमनसस्तथा। सुकर्म्माणः सुपाराश्च पञ्च देवगणाः स्मृताः ।। ३८.

हरित, रोहित, सुमनस, सुकर्मा आणि सुपार हे पाच देवगण मानले गेले आहेत.

ब्रह्मणो मानसा ह्येते एकैको दशको गणः। अरुन्तिजो हरिश्चैव विद्वान् यश्च सहस्रशः ।। ३८.

हे सर्व ब्रह्मदेवाच्या मनातून उत्पन्न झालेले पुत्र आहेत, आणि प्रत्येक गणात दहा जण आहेत. अरुंतिज, हरि, विद्वान आणि सहस्रश हे त्यांची नावे आहेत.

पर्वतानुचरश्चैव ह्यपोंऽशुश्च मनोजवः। उर्ज्जा स्वाहा स्वधा तारा दशैते रोहिताः स्मृताः ।। ३८.

पर्वतानुचर, आपांशु, मनोजव, ऊर्जा, स्वाहा, स्वधा, तारा—हे दहा जण रोहित गणात गणले जातात.

तपोजानिर्भृतिश्चैव वाचा बन्धुश्च यः स्मृतः । रजश्चैव तु राजश्च स्वर्णपादस्तथैव च ।। ३८.

तपोजन, भृती, वाचा, बंधु, रज, राजा आणि स्वर्णपाद हे देखील त्यात आहेत.

व्युष्टिर्विधिश्च वै देवो दशैते रोहिताः स्मृताः । उषिताद्यास्तु ये देवास्त्रयस्त्रिशत्प्रकीर्तिताः ।। ३८.

व्यूष्टि, विधी—हे दहा जण रोहित गणात ओळखले जातात. उषिता पासून सुरू होणारे देव एकूण तीनशे तीस म्हणून सांगितले आहेत.

देवान् सुमनसो विद्धि सुकर्माणो निबोधत। सुपर्वा वृषभः पृष्टः कृपिद्युम्नौ विपश्चितः ।। ३८.

सुमनस देव ओळखा आणि सुकर्म देवांची नावे ऐका—सुपर्व, वृषभ, पृष्ठ, कृपिद्यु आणि विपश्चित.

विक्रमश्च क्रमश्चैव निभृतः कान्त एव च ३८.

विक्रम, क्रम, निभृत आणि कान्त हे देखील त्यात आहेत.

वर्य्योदितस्तथा जिष्टो वर्चस्वी द्युतिमान् हविः। शुभो हविकृतात्प्राप्तिर्व्यापृथो दशमस्तथा ।। ३८.

वर्योदित, जिष्ट, वर्चस्वी, द्युतिमान, हविः, शुभ, हविकृत, प्राप्ती, व्यापृत आणि दहावा.

सुपारा मानसास्त्वेते देवा वै सम्प्रकीर्त्तिताः। तेषामिन्द्रस्तु विज्ञेय ऋतधामा महायशाः ।। ३८.

हे सुपार गणातील मनातून जन्मलेले देव आहेत. त्यांच्यातील इंद्राचे नाव ऋतधामा असून, तो फार प्रसिद्ध आहे.

कृतिर्वसिष्ठपुत्रस्तु ह्यात्रेयः सुतपास्तथा। तपोमूर्तिश्चाङ्गिरसस्तपस्वी काश्यपस्तथा ।। ३८.

कृती हा वसिष्ठांचा मुलगा आहे; अत्रींचा मुलगा सुतपास आहे; अंगिरस हा तपस्वी आहे; कश्यपही मोठा तपस्वी आहे.

तपोऽशयानः पौलस्त्यः पुलहश्च तपोरतिः। भार्गवः सप्तमस्त्वेषां विज्ञेयस्तु तपोमतिः ।। ३८.

पौलस्त्य नेहमीच तपात मग्न असतो; पुलह तपासाठी प्रसिद्ध आहे; भृगु म्हणजे सातवा, तोही मोठा तपस्वी आहे.

एते सप्तर्षयः सिद्धा अन्ये सावर्णिकेऽन्तरे। देववानुपदेवश्च देवश्रेष्ठो विदूरथः ।। ३८.

हे सात ऋषी सिद्ध झाले आहेत; सावर्णी मन्वंतरात इतरही आहेत; देववान, उपदेव, देवश्रेष्ठ आणि विदूरथ हे देखील आहेत.

मित्रवान् मित्रबिन्दुश्च मित्रसेनो ह्यमित्रहा। मित्रबाहुः सुवर्चाश्च द्वादशैते मनोः सुताः ।। ३८.

मित्रवान, मित्रबिंदू, मित्रसेन, अमित्रहा, मित्रबाहू आणि सुवर्चा—हे बारा मनूचे पुत्र आहेत.

त्रयो दशे तु पर्याये भाव्या रौच्यान्तरे पुनः। त्रय एव गणाः प्रोक्ता देवानान्तु स्वयम्भुवा ।। ३८.

पुढच्या काळात, रुचि मन्वंतरात पुन्हा तीन गण होतील; स्वयंभूने तीन देवगण सांगितले आहेत.

ब्रह्मणो मानसाः पुत्रास्ते हि सर्वे महात्मनः। सुत्रामाणः सुधर्म्माणः सुकर्म्माणश्च ते त्रयः ।। ३८.

हे सर्व ब्रह्माचे मनातून उत्पन्न झालेले पुत्र आहेत, हे सगळे मोठ्या आत्म्याचे आहेत: सूत्रामाण, सुधर्माण आणि सुकर्माण—हे तिघे.

त्रिदशानां गणाः प्रोक्ता भविष्याः सोमपायिनः। त्रयस्त्रिंशद्देवता याः प्राभविष्यन्त याज्ञिकैः ।। ३८.

देवांचे गण सांगितले आहेत: भविष्यात सोमपान करणारे; यज्ञात प्रमुख असणाऱ्या त्र्यस्त्रींशती देवता.

आज्येन पृषदाज्येन ग्रहश्रेष्ठेन चैव हि। देवैर्देवास्त्रयस्त्रिंशत्पृथक्त्वेन निबोधत ।। ३८.

साजूक तुपाने, मिश्र तुपाने आणि उत्तम हविर्द्रव्याने, हे त्र्यस्त्रींशत देव वेगळे ओळखावे.