वायुपुराणम्

भूत्यामुत्पादितो यस्तु भौत्यो नामाभवत्सुतः। वैवस्वतेऽन्तरे राजा द्वौ मनू तु विवस्वतोः ।। ३८.

भूतीपासून जन्मलेला पुत्र 'भौति' नावाने ओळखला गेला; वैवस्वत मनूच्या काळात विवस्वताचे दोन मनू पुत्र होते.

वैवस्वतो मनुर्यश्च सावर्णो यश्च विश्रुतः। ज्येष्ठः संज्ञासुतो विद्वान् मनुर्वैवस्वतः प्रभुः ।। ३८.

वैवस्वत मनू आणि सावर्‍णी हे दोघेही विवस्वताचे पुत्र होते; त्यातील ज्येष्ठ आणि विद्वान मनू वैवस्वतच प्रभू होता.

सवर्णायाः सुतश्चान्यः स्मृतो वैवस्वतो मनुः । सवर्णा मनवो ये च चत्वारस्तु महर्षिजाः ।। ३८.

सावर्‍णीची आणखी एक सुत वैवस्वत मनू म्हणून ओळखली जाते; आणि चार मनू, जे महर्षींपासून जन्मले, तेही सावर्‍णीच आहेत.

तपसा सम्भृतात्मानः स्वेषु मन्वन्तरेषु वै। भविष्येषु भविष्यन्ति सर्वकार्यार्थसाधकाः ।। ३८.

ते सर्व तपाने सिद्ध झालेले असून, आपल्या-आपल्या मन्वंतरात भविष्यात सर्व कार्ये साध्य करणारे असतील.

प्रथमं मेरुसावर्णेर्दक्षपुत्रस्य वै मनोः। पुत्रा मरीचिगर्भाश्च सुशर्माणश्च ते त्रयः । सम्भूताश्च महात्मानः सर्वे वैवस्वतेऽन्तरे ।। ३८.

पहिला मेरुसावर्‍णी, जो दक्षाच्या मनूचा पुत्र होता, आणि मरीचि वंशातील तीन पुत्र, सुशर्मा आणि इतर, हे सर्व महात्मे वैवस्वत मनूच्या काळात जन्मले.

दक्षपुत्रस्य पुत्रास्ते रोहितस्य प्रजापतेः। भविष्यस्य भविष्यस्तु एकैको द्वादशो गणः ।। ३८.

दक्षाचा मुलगा रोहित, जो प्रजापती आहे, त्याचे पुत्र प्रत्येकी बारा-बारा गटात आहेत आणि भविष्यात असे आणखीही असतील.

ऐश्वर्यसंग्राहो राहो बाहुवशस्तथैव च। पारा द्वादश विज्ञेया उत्तरांस्तु निबोधत ।। ३८.

ऐश्वर्यसंग्रह, राहु, बाहुवश आणि पारा हे बारा गट ओळखावेत; आता उत्तरेकडील गटांची नावे ऐका.

वाजियो वाजिजिच्चैव प्रभृतिश्च ककुद्यथ। दधिक्रावायपक्वाश्च प्रणीतो विजयो मधुः ।। ३८.

वाजी, वाजिजित, प्रभृति, ककुद, दधिक्रा, आयपक्व, प्रणीता, विजय आणि मधु हे त्यात आहेत.

तेजस्मान्नथवो द्वौ तु द्वादशैते मरीचयः। सुशर्म्माणस्तु वक्ष्यामि नामतस्तु निबोधत ।। ३८.

तेजस्वी यांच्यापासून दोन प्रमुख झाले; हे बारा जण मरीचय आहेत. आता मी सुशर्मा यांची नावे सांगतो, ती ऐका.

वर्णस्तथाप्यङ्गविश्वौ मुरण्यो व्रजनो मतः। अमितो द्रवकेतुश्च जम्भोस्थाजस्रशक्रकाः ।। ३८.

वर्ण, अप्यंग, विश्व, मुरण्य, व्रजन, अमित, द्रवकेतु, जम्भोस्थ, अजस्र आणि शक्रक हे त्यांची नावे मानली जातात.

सुनेमिर्द्युतपाश्चैव सुशर्म्माणः प्रकीर्त्तिताः। तेषामिन्द्रस्तदा भाव्यो ह्यद्भुतो नाम नामतः ।। ३८.

सुनेमी आणि द्युतपा हेही सुशर्मा गटात गणले जातात. त्यांचा इंद्र अद्भुत नावाने ओळखला जाईल.

स्कन्दः सोमप्रतीकाशः कार्तिकेयस्तु पावकः। माघातिथिश्च पौलस्त्यो वसुः काश्यप एव च ।। ३८.

स्कंद, सोमासारखा, कार्तिकेय, पावक, माघातिथी, पौलस्त्य, वसु आणि कश्यप हे त्यात समाविष्ट आहेत.

ज्योतिष्मान् भार्गवश्चैव द्युतिमानङ्गिरास्तथा। वसितश्चैव वासिष्ठ आत्रेयो हव्यवाहनः ।। ३८.

ज्योतिष्मान, भार्गव, द्युतिमान, अंगिरस, वसित, वसिष्ठ, आत्रेय आणि हव्यवादन हेही त्यात आहेत.

सुतपाः पौलवश्चैव सप्तैते रोहितान्तरे। धृतिकेतुदीप्तिकेतुशापहस्ता निरामयः ।। ३८.

सुतपा आणि पौलव, हे सात जण रोहिताच्या वंशात आहेत: धृतिकेतु, दीप्तिकेतु, शापहस्त आणि निरामय.

पृथुश्रवास्तथा नाको भूरिद्युम्नो बृहद्रथः। प्रथमस्य तु सावर्णेर्नव पुत्राः प्रकीर्तिताः ।। ३८.

पृथुश्रवा, नाक, भूरिद्युम्न, बृहद्रथ—हे पहिले सावर्णीचे नऊ पुत्र म्हणून ओळखले जातात.

दशमे त्वथ पर्याये धर्मपुत्रस्य वै मनोः। द्वितीयस्य तु सावर्णेर्भाव्यस्यैवान्तरे मनोः ।। ३८.

दहाव्या मन्वंतरात धर्मपुत्र मनूचे पुत्र, दुसऱ्या सावर्णीमध्ये आणि भविष्यातील मनूच्या काळात.

सुखामना विरुद्धाश्च द्वावेव तु गणौ स्मृतौ। त्विषिवन्तश्च ते सर्वे शतसङ्ख्याश्च ते समाः ।। ३८.

सुखामना आणि विरुद्ध हे दोन गट मानले गेले आहेत; ते सर्व त्विषिवंत असून, त्यांची संख्या शंभर आहे.

प्राणा नायच्छतः प्रोक्त ऋषिभिः पुरुषेषु वै। देवास्ते वै भविष्यन्ति धर्मपुत्रस्य वै मनोः ।। ३८.

प्राण, जे मार्गदर्शन करत नाहीत, असे ऋषींनी पुरुषांमध्ये सांगितले आहेत; हेच धर्मपुत्र मनूचे देव होतील.

तेषामिन्द्रस्तथा विद्वान् भविष्यः शान्तिरुच्यते। हविष्मान् पौलहः श्रीमान् सुकीर्तिश्चापि भार्गवः ।। ३८.

त्यांच्यात इंद्र, विद्वान, भविष आणि शांती असे नावाने ओळखले जातील; हविष्मान, पौलह, श्रीमान आणि सुकिर्ती, हेही भार्गव.

आपोमूर्तिस्तथात्रेयो वसिष्ठश्चापि यः स्मृतः। पौलस्त्यः प्रतिपश्चापि नाभागश्चैव काश्यपः। अभिमन्युश्चाङ्गिरसः सप्तैते परमर्षयः ।। ३८.

आपोमूर्ती, आत्रेय, वसिष्ठ, पौलस्त्य, प्रतिप, नाभाग, कश्यप आणि अभिमन्यू, अंगिरस—हे सात परम ऋषी आहेत.

सुक्षेत्रश्चोत्तमौजाश्च भूरिषेणश्च वीर्यवान्। शतानीको निरामित्रो वृषसेनो जयद्रथः ।। ३८.

सुक्षेत्र, उत्तमौज, भूरिषेण, शतानीक, निरामित्र, वृषसेन आणि जयद्रथ.

भूरिद्युम्नः सुवर्च्चाश्च दशैते मानवाः स्मृताः। एकादशे तु पर्य्याये सावर्णे वै तृतीयके ।। ३८.

भूरिद्युम्न आणि सुवर्चा, हेही दहा मानवी पुत्र म्हणून ओळखले जातात; अकराव्या मन्वंतरात, तिसऱ्या सावर्णीमध्ये.

निर्म्माणरतयो देवाः कामजा वै मनोजवाः। गणास्त्वेते त्रयः ख्याता देवतानां महात्मनाम् ।। ३८.

निर्माणात आनंद मानणारे, कामातून जन्मलेले आणि मनासारखे वेगवान असे देव, हे तीन गट महान आत्म्यांमध्ये प्रसिद्ध आहेत.

एकैकं त्रिंशतस्तेषां गणास्तु त्रिदिवौकसाम्। मासस्याहानि त्रिंशत्तु यानि वै कवयो विदुः ।। ३८.

या दिव्य लोकातील प्रत्येक गणात तीस देवता असतात. ज्ञानी लोक म्हणतात, महिन्याचे तीस दिवस असतात.

निर्म्माणरतयो देवा रात्रयस्तु विहङ्गमाः। गणास्ते वै त्रयः प्रोक्ता देवतानां भविष्यति ।। ३८.

निर्मितीमध्ये आनंद मानणारे देव म्हणजे दिवस, आणि पक्षी म्हणजे रात्री होत. भविष्यातील देवतांचे हे तीन गण सांगितले आहेत.

मनोजवा मुहूर्त्तास्तु इति देवाः प्रकीर्त्तिताः । एते हि ब्रह्मणः पुत्रा भविष्या मनवः स्मृताः ।। ३८.

वेगवान क्षण हेच देव म्हणून ओळखले जातात. हे सर्व ब्रह्मदेवांचे पुत्र असून, भविष्यात हेच मनू होतील असे मानले जाते.

तेषामिन्द्रो वृषो नाम भविष्यः सुरराट् ततः। तेषां सप्तर्षयश्चापि कीर्त्त्यमानान्निबोधत ।। ३८.

त्यांच्यातील भविष्यातील इंद्राचे नाव वृष असेल, तो देवांचा राजा होईल. आता त्यांच्या सात ऋषींची नावे ऐका.

हविष्मान् काश्यपश्चापि वपुष्मान् यश्च भार्गवः। वारुणिश्चैव चात्रेयो वासिष्ठो भग एव च ।। ३८.

हविष्मान, काश्यप, वपुष्मान, भार्गव, वारुणी, आत्रेय, वसिष्ठ आणि भग हे त्यांची नावे आहेत.

पुष्टिश्चाङ्गिरसो ज्ञेयः पौलस्त्यो निश्चरस्तथा। पौलहो ह्यग्नितेजाश्च देवा ह्येकादशेऽन्तरे ।। ३८.

पुष्टी, आंगिरस, पौलस्त्य, निश्चर, पौलह आणि अग्नितेजस्वी हे एकादश मन्वंतरातील देव आहेत.