वायुपुराणम्

ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा दक्षो धर्मो भवस्तदा। तां कन्यां मनसा जग्मुस्त्रयस्ते ब्रह्मणा सह ।। ३८.

ब्रह्मदेवाचे शब्द ऐकून दक्ष, धर्म आणि भव तिघेही ब्रह्मदेवासोबत त्या कन्येकडे मनाने गेले.

सत्याभिध्यायिनां तेषां सद्यः कन्या व्यजायत। सदृशानुरूपांस्तेषां चतुरो वै कुमारकान् ।। ३८.

त्यांच्या सत्य संकल्पामुळे त्या कन्येला त्वरित चार पुत्र झाले, आणि ते प्रत्येक आपल्या वडिलांसारखेच होते.

संसिद्धाः कार्यकरणे सम्भूतास्ते श्रियान्वितः। उपभोगसमर्थैश्च सद्योजातैः शरीरकैः ।। ३८.

ते सर्व कार्यात आणि सृष्टीत सिद्ध झालेले, संपत्तीने युक्त, उपभोगास समर्थ आणि त्वरित प्रकट झालेले होते.

ते दृष्ट्वा तान् स्वयम्बुद्ध्वा ब्रह्मा व्याहाहिणस्तदा। संरब्धा वै व्यकर्षन्त मम पुत्रो ममेत्युत ।। ३८.

ब्रह्मदेवाने त्यांना पाहून आणि आपलेच पुत्र ओळखून, आनंदाने बोलले. ते सर्व जण उत्कटतेने म्हणू लागले, 'हा माझा पुत्र, हा माझाच आहे.'

अभिध्यानान्मनोत्पन्नानूचुर्वै ते परस्परम्। यो यस्य वपुषा तुल्यो भजतां स तु तं सुतम् ।। ३८.

स्वतःच्या संकल्पातून जन्मलेले ते एकमेकांना म्हणाले, 'जो ज्याच्या रूपाशी जुळतो, त्याने तोच पुत्र म्हणून स्वीकारावा.'

यस्य यः सदृशश्चापि रूपे वीर्य च नामतः। तं गृह्णातु सुभद्रं वो वर्णतो यस्य यः समः ।। ३८.

जो ज्याच्या रूप, सामर्थ्य आणि नावाने जुळतो, त्याने तोच उत्तम पुत्र म्हणून स्वीकारावा, आणि वर्णानेही जो जुळतो तोच घ्यावा.

ध्रुवं रूपं पितुः पुत्रः सोऽनुरुध्यति सर्वदा। तस्मादात्मसमः पुत्रः पितुर्मातुश्च जायते ।। ३८.

पुत्र नेहमी वडिलांच्या रूपाशी जुळतो; म्हणूनच पुत्र वडील आणि आई दोघांसारखा जन्मतो.

एवं ते समयं कृत्वा सवर्णान् जगृहुः सुतान्। यस्मात् सवर्णास्तेषां वै ब्रह्मादीनां कुमारकाः ।। ३८.

अशा प्रकारे त्यांनी एकमताने आपापल्या वर्णातील पुत्र स्वीकारले; म्हणून ब्रह्मा आणि इतरांचे पुत्रही आपल्या वर्णातीलच झाले.

सवर्णा मनवस्तस्मात् सवर्णत्वं हि ते यतः। मननान्माननाच्चैव तस्मात्ते मनवः स्मृताः ।। ३८.

मनू हे सर्व एकाच वर्णाचे होते, म्हणून त्यांना वर्णसाम्य लाभले. विचार आणि सन्मान यामुळे त्यांना 'मनू' असे नाव मिळाले.

चाक्षुषस्यान्तरेऽतीते प्राप्ते वैवस्वतस्य ह। रुचेः प्रजापतेः पुत्रो रौच्यो नामाभवत्सुतः ।। ३८.

चाक्षुष मनूच्या काळानंतर आणि वैवस्वत मनूच्या आगमनानंतर, रुचि या प्रजापतीच्या पुत्राचा, रौचि नावाचा एक मुलगा झाला.

भूत्यामुत्पादितो यस्तु भौत्यो नामाभवत्सुतः। वैवस्वतेऽन्तरे राजा द्वौ मनू तु विवस्वतोः ।। ३८.

भूतीपासून जन्मलेला पुत्र 'भौति' नावाने ओळखला गेला; वैवस्वत मनूच्या काळात विवस्वताचे दोन मनू पुत्र होते.

वैवस्वतो मनुर्यश्च सावर्णो यश्च विश्रुतः। ज्येष्ठः संज्ञासुतो विद्वान् मनुर्वैवस्वतः प्रभुः ।। ३८.

वैवस्वत मनू आणि सावर्‍णी हे दोघेही विवस्वताचे पुत्र होते; त्यातील ज्येष्ठ आणि विद्वान मनू वैवस्वतच प्रभू होता.

सवर्णायाः सुतश्चान्यः स्मृतो वैवस्वतो मनुः । सवर्णा मनवो ये च चत्वारस्तु महर्षिजाः ।। ३८.

सावर्‍णीची आणखी एक सुत वैवस्वत मनू म्हणून ओळखली जाते; आणि चार मनू, जे महर्षींपासून जन्मले, तेही सावर्‍णीच आहेत.

तपसा सम्भृतात्मानः स्वेषु मन्वन्तरेषु वै। भविष्येषु भविष्यन्ति सर्वकार्यार्थसाधकाः ।। ३८.

ते सर्व तपाने सिद्ध झालेले असून, आपल्या-आपल्या मन्वंतरात भविष्यात सर्व कार्ये साध्य करणारे असतील.

प्रथमं मेरुसावर्णेर्दक्षपुत्रस्य वै मनोः। पुत्रा मरीचिगर्भाश्च सुशर्माणश्च ते त्रयः । सम्भूताश्च महात्मानः सर्वे वैवस्वतेऽन्तरे ।। ३८.

पहिला मेरुसावर्‍णी, जो दक्षाच्या मनूचा पुत्र होता, आणि मरीचि वंशातील तीन पुत्र, सुशर्मा आणि इतर, हे सर्व महात्मे वैवस्वत मनूच्या काळात जन्मले.

दक्षपुत्रस्य पुत्रास्ते रोहितस्य प्रजापतेः। भविष्यस्य भविष्यस्तु एकैको द्वादशो गणः ।। ३८.

दक्षाचा मुलगा रोहित, जो प्रजापती आहे, त्याचे पुत्र प्रत्येकी बारा-बारा गटात आहेत आणि भविष्यात असे आणखीही असतील.

ऐश्वर्यसंग्राहो राहो बाहुवशस्तथैव च। पारा द्वादश विज्ञेया उत्तरांस्तु निबोधत ।। ३८.

ऐश्वर्यसंग्रह, राहु, बाहुवश आणि पारा हे बारा गट ओळखावेत; आता उत्तरेकडील गटांची नावे ऐका.

वाजियो वाजिजिच्चैव प्रभृतिश्च ककुद्यथ। दधिक्रावायपक्वाश्च प्रणीतो विजयो मधुः ।। ३८.

वाजी, वाजिजित, प्रभृति, ककुद, दधिक्रा, आयपक्व, प्रणीता, विजय आणि मधु हे त्यात आहेत.

तेजस्मान्नथवो द्वौ तु द्वादशैते मरीचयः। सुशर्म्माणस्तु वक्ष्यामि नामतस्तु निबोधत ।। ३८.

तेजस्वी यांच्यापासून दोन प्रमुख झाले; हे बारा जण मरीचय आहेत. आता मी सुशर्मा यांची नावे सांगतो, ती ऐका.

वर्णस्तथाप्यङ्गविश्वौ मुरण्यो व्रजनो मतः। अमितो द्रवकेतुश्च जम्भोस्थाजस्रशक्रकाः ।। ३८.

वर्ण, अप्यंग, विश्व, मुरण्य, व्रजन, अमित, द्रवकेतु, जम्भोस्थ, अजस्र आणि शक्रक हे त्यांची नावे मानली जातात.

सुनेमिर्द्युतपाश्चैव सुशर्म्माणः प्रकीर्त्तिताः। तेषामिन्द्रस्तदा भाव्यो ह्यद्भुतो नाम नामतः ।। ३८.

सुनेमी आणि द्युतपा हेही सुशर्मा गटात गणले जातात. त्यांचा इंद्र अद्भुत नावाने ओळखला जाईल.

स्कन्दः सोमप्रतीकाशः कार्तिकेयस्तु पावकः। माघातिथिश्च पौलस्त्यो वसुः काश्यप एव च ।। ३८.

स्कंद, सोमासारखा, कार्तिकेय, पावक, माघातिथी, पौलस्त्य, वसु आणि कश्यप हे त्यात समाविष्ट आहेत.

ज्योतिष्मान् भार्गवश्चैव द्युतिमानङ्गिरास्तथा। वसितश्चैव वासिष्ठ आत्रेयो हव्यवाहनः ।। ३८.

ज्योतिष्मान, भार्गव, द्युतिमान, अंगिरस, वसित, वसिष्ठ, आत्रेय आणि हव्यवादन हेही त्यात आहेत.

सुतपाः पौलवश्चैव सप्तैते रोहितान्तरे। धृतिकेतुदीप्तिकेतुशापहस्ता निरामयः ।। ३८.

सुतपा आणि पौलव, हे सात जण रोहिताच्या वंशात आहेत: धृतिकेतु, दीप्तिकेतु, शापहस्त आणि निरामय.

पृथुश्रवास्तथा नाको भूरिद्युम्नो बृहद्रथः। प्रथमस्य तु सावर्णेर्नव पुत्राः प्रकीर्तिताः ।। ३८.

पृथुश्रवा, नाक, भूरिद्युम्न, बृहद्रथ—हे पहिले सावर्णीचे नऊ पुत्र म्हणून ओळखले जातात.

दशमे त्वथ पर्याये धर्मपुत्रस्य वै मनोः। द्वितीयस्य तु सावर्णेर्भाव्यस्यैवान्तरे मनोः ।। ३८.

दहाव्या मन्वंतरात धर्मपुत्र मनूचे पुत्र, दुसऱ्या सावर्णीमध्ये आणि भविष्यातील मनूच्या काळात.

सुखामना विरुद्धाश्च द्वावेव तु गणौ स्मृतौ। त्विषिवन्तश्च ते सर्वे शतसङ्ख्याश्च ते समाः ।। ३८.

सुखामना आणि विरुद्ध हे दोन गट मानले गेले आहेत; ते सर्व त्विषिवंत असून, त्यांची संख्या शंभर आहे.

प्राणा नायच्छतः प्रोक्त ऋषिभिः पुरुषेषु वै। देवास्ते वै भविष्यन्ति धर्मपुत्रस्य वै मनोः ।। ३८.

प्राण, जे मार्गदर्शन करत नाहीत, असे ऋषींनी पुरुषांमध्ये सांगितले आहेत; हेच धर्मपुत्र मनूचे देव होतील.

तेषामिन्द्रस्तथा विद्वान् भविष्यः शान्तिरुच्यते। हविष्मान् पौलहः श्रीमान् सुकीर्तिश्चापि भार्गवः ।। ३८.

त्यांच्यात इंद्र, विद्वान, भविष आणि शांती असे नावाने ओळखले जातील; हविष्मान, पौलह, श्रीमान आणि सुकिर्ती, हेही भार्गव.