वायुपुराणम्

प्रभासो भासकृद्धर्म्मस्तेजोरश्मिऋतुर्विराट्। अर्चिष्मान् द्योतनो भानुर्यशकीर्त्तिर्बुधो धृतिः। विंशतिः सुतपा ह्येते नामभिः परिकीर्तिताः ।। ३८.

प्रभास, भासकृत, धर्म, तेज, रश्मि, ऋतु, विराट, अर्चिष्मान, द्योतन, भानु, यश, कीर्ती, बुध, धृति—हे वीस सुतप नावाने प्रसिद्ध आहेत.

प्रभुर्विभुर्विभासश्च जेता हन्ताऽरिहा रितुः। सुमतिः प्रमतिर्दीप्तिः समाख्यातो महोमहान् ।। ३८.

प्रभु, विभु, विभास, जेता, हंता, अरिहा, ऋतु, सुमती, प्रमति, दीप्ति—हे सर्व महान आणि सामर्थ्यवान म्हणून ओळखले जातात.

देहो मुनिर्नयो ज्येष्ठः समः सत्यश्च विश्रुतः। इत्येते ह्यमिताभास्तु विंशतिः परिकीर्त्तिताः ।। ३८.

देह, मुनि, नय, ज्येष्ठ, सम, सत्य, आणि विश्रुत—असे हे वीस अमिताभ नावाने ओळखले जातात.

दमो दाता विदः सोमो वित्तवैद्यौ यमो निधिः। होमं हव्यं हुतं दानं देयं दाता तपः शमः ।। ३८.

दम, दाता, विद, सोम, वित्तविद, यम, निधी, होम, हव्य, हुत, दान, देय, दाता, तप, शम—

ध्रुवं स्थानं विधानञ्च नियमश्चेति विंशतिः। मुख्या ह्येते समाख्याताः सावर्णे प्रथमेऽन्तरे ।। ३८.

ध्रुव, स्थान, विधान, नियम—हे वीस सावर्णीच्या पहिल्या मन्वंतरातील प्रमुख देव म्हणून सांगितले आहेत.

मारीचस्यैव ते पुत्राः कश्यपस्य महात्मनः। साम्प्रतस्य भविष्यन्ति सावर्णस्यान्तरे मनोः ।। ३८.

हे सर्व मारीच व महात्मा कश्यप यांचे पुत्र आहेत; येणाऱ्या सावर्णी मन्वंतरात हे असतील.

तेषामिन्द्रो भविष्यस्तु बलिर्वैरोचनः पुरा। वीरवांश्चावरीयांश्च निर्मोहः सत्यवाक् कृती ।। ३८.

त्यांच्यात इंद्र म्हणून बळी, विरोचनाचा पुत्र, पूर्वीपासून प्रसिद्ध, पराक्रमी, बलवान, स्थिर, सत्यवचन आणि कर्तृत्ववान असेल.

चरिष्णुराज्यो विष्णुश्च वाचः सुमतिरेव च। सावर्णस्य मनोः पुत्रा भविष्यन्ति नवैव तु ।। ३८.

चरिष्णु, आज्य, विष्णु, वाक्, सुमती—हे सावर्णी मनुचे नऊ पुत्र असतील.

नव चान्येषु वक्ष्यामि सावर्णेश्चान्तरेषु वै। सावर्णमनवश्चान्ये भविष्या ब्रह्मणः सुताः ।। ३८.

इतर सावर्णी मन्वंतरात मी आणखी नऊ सांगतो; हे इतर सावर्णी मनु ब्रह्माचे पुत्र असतील.

मेरुसावर्णिनस्ते वै दृष्टा ये दिव्यदृष्टिभिः। दक्षस्य ते हि दौहित्राः प्रियाया दुहितुः सुताः ।। ३८.

तू ज्यांना दिव्यदृष्टीने पाहिलेस, ते मेरुसावर्‍णी म्हणजे दक्षाच्या आवडत्या मुलीचे नातवंड आहेत.

महता तपसा युक्ता मेरुपृष्ठे महौजसः। ब्रह्मादिभिस्ते जनिता दक्षेणैव च धीमता ।। ३८.

हे मेरुपृष्ठावर मोठ्या तपाने आणि प्रचंड तेजाने युक्त होते. ब्रह्मा आणि इतरांनी, तसेच बुद्धिमान दक्षानेही त्यांची निर्मिती केली.

महर्लोकगतावृत्य भविष्या मेरुमाश्रिताः। महाभावात्तु ते पूर्वं जज्ञिरे चाक्षुषेऽन्तरे ।। ३८.

महर्लोक गाठून, भविष्यात हे मेरूवर वास करतील; त्यांच्या महान स्वभावामुळे ते पूर्वी चाक्षुष मन्वंतरात जन्मले होते.

ऋषय ऊचुः।। दक्षेण जनिताः पुत्राः कन्यायामात्मनः कथम्। भवेत्तु ब्रह्मणश्चैव धर्मेण च महात्मनः ।। ३८.

ऋषींनी विचारले: दक्षाने स्वतःच्या मुलीतून पुत्र कसे जन्मास घातले? आणि ब्रह्मा व महात्मा धर्म यांनीही तसेच कसे केले?

सूत उवाच।। अतो भविष्यान् वक्ष्यामि सावर्णमनवस्तु ये। तेषां जन्म प्रभावञ्च नमस्कृत्य प्रचेतसे ।। ३८.

सूतेने सांगितले: आता मी भविष्यातील सावर्‍णी मनू, त्यांचा जन्म व सामर्थ्य यांचे वर्णन करतो, प्रथम प्रचेतसांना नमस्कार करून.

वैवस्वते ह्युपस्पृष्टे किञ्चिच्छिष्टे च चाक्षुषे। जज्ञिरे मनवस्ते हि भविष्यानागतान्तरे ।। ३८.

वैवस्वत मन्वंतर संपत आले आणि चाक्षुष थोडे शिल्लक असताना, भविष्यातील आणि येणाऱ्या मन्वंतरातील मनू जन्म घेतात.

प्राचेतसस्य दक्षस्य दौहित्रा मनवस्तु ये। सावर्णा नामतः पञ्च चत्वारः परमर्षिजाः ।। ३८.

प्रचेतस दक्षाचे जे नातवंड मनू आहेत, त्यांना सावर्‍णी असे नाव आहे; त्यातील पाच आणि चार हे श्रेष्ठ ऋषींपासून जन्मले आहेत.

संज्ञापुत्रस्तु सावर्ण एको वैवस्वतस्तथा। ज्येष्ठः संज्ञासुतो नाम मनुर्वैवस्वतः प्रभुः ।। ३८.

सावर्‍णी हा संज्ञेचा पुत्र आहे, तसेच वैवस्वतही; ज्येष्ठ संज्ञापुत्र म्हणजे प्रभू वैवस्वत मनू.

वैवस्वतेऽन्तरे प्राप्ते समुत्पत्तिस्तयोः शुभा। चतुर्द्दशैते मनवः कीर्त्तिताः कीर्त्तिवर्द्धनाः ।। ३८.

वैवस्वत मन्वंतर सुरू झाल्यावर त्यांचा शुभ जन्म होतो; हे चौदा मनू प्रसिद्ध असून कीर्ती वाढवणारे आहेत.

वेदे श्रुतौ पुराणे च सर्वे ते प्रभविष्णवः। प्रजानां पतयः सर्वे भूतानां पतयः स्थिताः ।। ३८.

वेद, श्रुती आणि पुराणांमध्ये हे सर्व सामर्थ्यशाली मनू सांगितले आहेत; हे सर्व प्रजांचे आणि सर्व भूतांचे अधिपती आहेत.

तैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपर्वता। पूर्णं युगसहस्रं वै परिपाल्या नरेश्वरैः ।। ३८.

या मनूंनी ही संपूर्ण पृथ्वी, सात द्वीपांसह व पर्वतांसह, संपूर्ण हजार युगपर्यंत नरराजांनी रक्षित केली आहे.

प्रजाभिस्तपसा चैव विस्तरं तेषु वक्ष्यते। चतुर्द्दशैव ते ज्ञेयाः सर्गाः स्वायम्भुवादयः ।। ३८.

त्यांच्या प्रजांचा आणि तपाचा विस्ताराने वर्णन केले जाईल; हे चौदा सृष्टी, स्वायंभुव पासून सुरू होणाऱ्या, ओळखाव्यात.

मन्वन्तराधिकारेषु वर्तन्ते च सकृत् सकृत्। विनिवृत्ताधिकारास्ते महर्लोकं समाश्रिताः ।। ३८.

प्रत्येक मन्वंतराच्या काळात हे पुन्हा पुन्हा अस्तित्वात असतात; त्यांचा अधिकार संपल्यावर ते महर्लोकात निवास करतात.

समतीतास्तु ये तेषामष्टौ षष्ठास्तथापरे। पूर्वेषु साम्प्रतश्चायं शान्तिर्वैवस्वतः प्रभुः ।। ३८.

जे मनू गेले आहेत, त्यात आठ आणि सहा इतर आहेत; पूर्वीच्या आणि सध्याच्या मनूंमध्ये, हा शांती वैवस्वत प्रभूची आहे.

ये शिष्टास्तान् प्रवक्ष्यामि सह देवर्षिदानवैः। सह प्रजानिसर्गेण सर्व्वांस्त्वनागतान् द्विजान् ।। ३८.

जे उरले आहेत, ते मी सांगतो, देवर्षी, दानव आणि प्रजासृष्टीसह, सर्व भविष्यातील द्विजांसह.

वैवस्वतनिसर्गेण तेषां ज्ञेयस्तु विस्तरः। अन्यूना नातिरिक्तास्ते यस्मात् सर्व्वे विवस्वतः ।। ३८.

वैवस्वताच्या सृष्टीतून त्यांचा विस्तार समजावा; त्यात कोणी कमी किंवा जास्त नाही, सर्वजण विवस्वतापासूनच आहेत.

पुनरुक्ता बहुत्वात्तु वक्ष्ये न तेषु विस्तरम्। मन्वन्तरेषु भाव्येषु भूतेष्वपि तथैव च ।। ३९.

पुनरुक्ती आणि भरपूर असल्याने मी त्यांचा विस्तार सांगणार नाही; भविष्यातील मन्वंतरात आणि तसेच भूतांमध्येही.

कुले कुले निसर्गांस्तु तस्माद्भूयो विभागशः । तेषामेव हि शिष्टार्थं विस्तरेण क्रमेण च ।। ३९.

प्रत्येक कुळात सृष्टी पुन्हा पुन्हा विस्ताराने सांगितली जाईल; जे उरले आहेत, त्यांच्यासाठी त्यांचा तपशील क्रमाने दिला जाईल.

दक्षस्य कन्या धर्मिष्ठा सुव्रता नाम विश्रुता। सर्वकन्यावशिष्टा तु श्रेष्ठा धर्मपरा सुता। गृहीत्वा तां पिता कन्यां जगाम ब्रह्मणोऽन्तिके ।। ३९.

दक्षाची कन्या धर्मिष्ठा, उत्तम व्रतांची आणि सर्वत्र प्रसिद्ध होती. उरलेल्या सर्व कन्यांमध्ये तीच श्रेष्ठ आणि धर्माला वाहिलेली होती. तिच्या वडिलांनी तिला घेऊन ब्रह्मदेवाच्या सान्निध्यात गेले.

वैराजस्तमुपासीनं धर्मेण च भवेन च। भवधर्मसमीपस्थं दक्षं ब्रह्माभ्यभाषत ।। ३९.

वैराज, धर्म आणि भव यांच्या जवळ बसलेला असताना, ब्रह्मदेवाने तिथे उपस्थित असलेल्या दक्षाला संबोधून बोलले.