वायुपुराणम्

हीनाद्धीनांस्तथा धर्म्मान् प्रजाः समनुवर्त्तते। आयुस्तदा त्रयोविंशं न कश्चिदतिवर्त्तते ।। ३७.

लोक नीच आणि अपूर्ण धर्माचे अनुसरण करतील; त्या काळी कोणाच्याही वयाची मर्यादा तेवीस वर्षांपेक्षा जास्त राहणार नाही.

दुर्बला विषयग्लाना जरया संपरिप्लुताः। पत्रमूलफलाहाराश्चीरकृष्णाजिनाम्बराः ।। ३७.

कमकुवत, विषयसुखाने थकलेले, वार्धक्याने ग्रासलेले, पानं, मुळे, फळे यावर जगणारे, साली आणि कृष्णमृगाच्या कातडीचे वस्त्र घालणारे असतील.

वृत्त्यर्थमभिलिप्सन्तश्चरिष्यन्ति वसुन्धराम्। एतत्कालमनुप्राप्ताः प्रजाः कलियुगान्तके ।। ३७.

उपजीविकेसाठी हे लोक पृथ्वीवर भटकतील; हेच लोक कलियुगाच्या शेवटी या काळात येतील.

क्षीणे कलियुगे तस्मिन् दिव्ये वर्षसहस्रके। निःशेषास्तु भविष्यन्ति सार्द्धं कलियुगेन तु। ससन्ध्यांशे तु निःशेषे कृतं वै प्रतिपत्स्यते ।। ३७.

कलियुग संपल्यावर, त्या दिव्य हजार वर्षांत, सर्वजण कलियुगासह नाहीसे होतील; संधिकाळही पूर्ण संपल्यावर पुन्हा कृतयुग येईल.

यदा चन्द्रश्च सूर्य्यश्च तथा तिष्यबृहस्पती। एकरात्रे भरिष्यन्ति तदा कृतयुगं भवेत् ।। ३७.

जेव्हा चंद्र, सूर्य आणि तिष्य-बृहस्पती एकाच रात्री येतील, तेव्हा कृतयुग सुरू होईल.

एष वंशक्रमः कृत्स्नं कीर्तितो वो यथाक्रमम्। अतीता वर्त्तमानाश्च तथैवानागताश्च ये ।। ३७.

हा सर्व वंशक्रम, गेलेले, सध्या असलेले आणि पुढे येणारे, मी तुम्हाला नीट सांगितला आहे.

महादेवाभिषेकात्तु जन्म यावत्परिक्षितः। एतद्वर्षसहस्रन्तु ज्ञेयं पञ्चादशदुत्तरम् ।। ३७.

महादेवाच्या अभिषेकापासून ते परीक्षितच्या जन्मापर्यंत, हे एक हजार आणि पंधरा वर्षे असे मानावे.

प्रमाणं वै तथा चोक्तं महापद्मान्तरं च यत्। अन्तरं तच्छतान्यष्टौ षट्‌त्रिंशच्च समाः स्मृताः ।। ३७.

मोजमाप कसे आहे हे सांगितले गेले आहे, तसेच महापद्माच्या मधल्या काळाचा उल्लेख केला आहे. हा मधला काळ एकशे छपन्न वर्षांचा मानला जातो.

एतत्कालान्तरं भाव्या अन्ध्रान्ता ये प्रकीर्त्तिताः। भविष्यैस्तत्र सङ्ख्याताः पुराणज्ञैः श्रुतर्षिभिः ।। ३७.

हा काळ 'आंध्रांच्या शेवटच्या' म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्यांसाठी धरावा लागतो. त्यांची संख्या भविष्यकाळात पुराण जाणणाऱ्या ऋषींनी सांगितली आहे.

सप्तर्षयस्तदा प्राहुः प्रतीपे राज्ञि वै शतम्। सप्तविंशैः शतैर्भाव्या अन्ध्राणां ते त्वया पुनः ।। ३७.

त्या वेळी सप्तर्षींनी प्रतिप नावाच्या राजाच्या काळात शंभर वर्षांचा उल्लेख केला. आणि आंध्रांसाठी, पुन्हा सत्तावीसशे वर्षे धरावीत असे सांगितले.

सप्तविंशतिपर्य्यन्ते कृत्स्ने नक्षत्रमण्डले। सप्तर्षयस्तु तिष्ठन्ति पर्यायेण शतं शतम्। सप्तर्षीणां युगं ह्येतद्दिव्यया सङ्ख्यया स्मृतम् ।। ३७.

सत्तावीसच्या शेवटी, संपूर्ण नक्षत्रमंडलात सप्तर्षी राहतात, प्रत्येक फेरी शंभर वर्षांची असते. हे सप्तर्षींचे युग म्हणून दिव्य गणनेनुसार ओळखले जाते.

सा सा दिव्या स्मृता षष्टिर्दिव्याह्नाश्चैव सप्तभिः । तेभ्यः प्रवर्त्तते कालो दिव्यः सप्तर्षिभिस्तु तैः ।। ३७.

ती दिव्य युग साठ आणि सात दिव्य दिवसांची मानली जाते. त्यांच्यापासूनच सप्तर्षींच्या काळाचा आरंभ होतो.

सप्तर्षीणान्तु ये पूर्वा दृश्यन्ते उत्तरादिशि। ततो मध्येन च क्षेत्रं दृश्यते यत्समं दिवि ।। ३७.

पूर्वीचे सप्तर्षी उत्तर दिशेला दिसतात. त्यानंतर, आकाशाच्या मध्यभागी जे क्षेत्र आहे ते सम आहे असे दिसते.

तेन सप्तर्षयो युक्ता ज्ञेया व्योम्नि शतं समाः। नक्षत्राणामृषीणाञ्च योगस्यैतन्निदर्शनम् ।। ३७.

त्या योगाने सप्तर्षी आकाशात शंभर वर्षे एकत्र राहतात, हेच नक्षत्रे आणि ऋषी यांच्या संयोगाचे चिन्ह आहे.

सप्तर्षयो मघायुक्ताः काले पारिक्षिते शतम्। अन्ध्रांशे स चतुर्व्विशे भविष्यन्ति मते मम ।। ३७.

सप्तर्षी मग 'मघा' नक्षत्राशी जोडलेले, मोजलेल्या काळात शंभर वर्षे राहतात. आंध्रांच्या भागात, चोवीसाव्या वेळी ते असतील, असे माझे मत आहे.

इमास्तदा तु प्रकृतिर्व्यापत्स्यन्ति प्रजा भृशम्। अनृतोपहताः सर्वा धर्मतः कामतोऽर्थतः ।। ३७.

त्या वेळी या सर्वांची वृत्ती फारच बिघडेल. सर्व लोक धर्म, काम आणि अर्थ या तिन्ही गोष्टींमध्ये खोटेपणामुळे त्रस्त होतील.

श्रौतस्मार्त्ते प्रशिथिले धर्मे वर्णाश्रमे तदा। शङ्करं दुर्बलात्मानः प्रतिपत्स्यन्ति मोहिताः ।। ३७.

श्रौत आणि स्मार्त धर्म कमकुवत झाल्यावर, वर्णाश्रमधर्म ढासळल्यावर, दुर्बल बुद्धीचे आणि मोहग्रस्त लोक शंकराचा मत स्वीकारतील.

संसक्ताश्च भविष्यन्ति शूद्राः सार्द्धं द्विजातिभिः। ब्राह्मणाः शूद्रयष्टारः शूद्रा वै मन्त्रयोनयः ।। ३७.

शूद्र लोक द्विजांबरोबर मिसळतील. ब्राह्मण शूद्रांसाठी यज्ञ करतील आणि शूद्रच मंत्रांचे मूळ ठरतील.

उपस्थास्यन्ति तान् विप्रास्तदा वै वृत्तिलिप्सवः । लवं लवं भ्रस्यमानाः प्रजाः सर्वाः क्रमेण तु ।। ३७.

त्या वेळी ब्राह्मण उपजीविकेसाठी त्यांच्याकडे जातील. सर्व लोक हळूहळू, थोड्या थोड्या प्रमाणात अधःपात पावतील.

क्षयमेव गमिष्यन्ति क्षीणशेषा युगक्षये। यस्मिन् कृष्णो दिवं यातस्तस्मिन्नेव तदा दिने ।। ३७.

युगाच्या शेवटी, उरलेले थोडे लोकही नष्ट होतील. ज्या दिवशी कृष्णाने स्वर्ग गाठला, त्याच दिवशी हे घडेल.

प्रतिपन्नः कलियुगस्तस्य सङ्ख्यां निबोधत। सहस्राणां शतानीह त्रीणि मानुषसङ्ख्यया। षष्टिं चैव सहस्राणि वर्षाणामुच्यते कलिः ।। ३७.

कलियुग सुरू झाले आहे; त्याची मोजणी समजून घ्या: येथे तीन लाख आणि साठ हजार वर्षे कलियुगाची मानली जातात.

दिव्ये वर्षसहस्रन्तु तत्सन्ध्यांशं प्रकीर्त्तितम्। निःशेषे च तदा तस्मिन् कृतं वै प्रतिपत्स्यते ।। ३७.

दिव्य गणनेनुसार एक हजार वर्षे त्याच्या संध्याकाळी भाग म्हणून सांगितली आहेत. ते पूर्ण झाल्यावर पुन्हा कृतयुग सुरू होईल.

ऐल इक्ष्वाकुवंशश्च सह भेदैः प्रकीर्त्तितौ। इक्ष्वाकोस्तु स्मृतः क्षत्रः सुमित्रान्तं विवस्वतः ।। ३७.

ऐल आणि इक्ष्वाकू वंश, त्यांच्या शाखांसह, सांगितले गेले आहेत. इक्ष्वाकूच्या वंशातील क्षत्रिय वंश सुमित्रापर्यंत, विवस्वत्पुत्रापर्यंत पोहोचतो असे मानले जाते.

ऐलं क्षत्रं क्षेमकान्तं सोमवंशविदो विदुः। एते विवस्वतः पुत्राः कीर्त्तिताः कीर्त्तिवर्द्धनाः ।। ३७.

ऐल क्षत्रिय वंश क्षेमकापर्यंत संपतो असे सोमवंश जाणणारे सांगतात. हे विवस्वताचे पुत्र कीर्ती वाढवणारे म्हणून ओळखले जातात.

अतीता वर्त्तमानाश्च तथैवानागताश्च ये। ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चैवान्वये स्मृताः ।। ३७.

जे गेले, जे सध्या आहेत आणि जे येणार आहेत, असे ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र हे सर्व वंशपरंपरेने ओळखले जातात.

युगे युगे महात्मानः समतीताः सहस्रशः। बहुत्वान्नामधेयानां परिसंख्या कुले कुले ।। ३७.

प्रत्येक युगात असंख्य थोर पुरुष होऊन गेले आहेत. त्यांच्या नावांची संख्या फार मोठी असल्यामुळे, प्रत्येक कुळानुसार त्यांची मोजणी सांगितली जाते.

पुनरुक्ता बहुत्वाच्च न मया परिकीर्त्तिता। वैवस्वतेऽन्तरे ह्यस्मिन् निमिवंशः समाप्यते ।। ३७.

त्यातले बरेच जण पुन्हा पुन्हा येतात आणि खूप असल्यामुळे मी सर्वांची नावे सांगितलेली नाहीत. या वैवस्वत मन्वंतरात निमी कुळाचा शेवट होतो.

एवायान्तु युगाख्यायां यतः क्षत्रं प्रपत्स्यते । तथा हि कथयिष्यामि गदतो मे निबोधत ।। ३७.

आता या युगांच्या कथेबद्दल, ज्यातून क्षत्रिय वंश निर्माण होईल, मी सांगणार आहे. माझे बोलणे लक्षपूर्वक ऐका.

देवापिः पौरवो राजा इक्ष्वाकोश्चैव यो मतः। महायोगबलोपेतः कलापग्राममास्थितः ।। ३७.

देवापी हा पौरव राजा आणि प्रसिद्ध इक्ष्वाकू, हे दोघेही मोठ्या योगशक्तीने युक्त असून, कलाप नावाच्या गावात राहतात.