वायुपुराणम्

हिडम्बा भीमसेनात्तु जज्ञे पुत्रं घटोत्कचम्। काश्याः पुनर्भीमसेनाज्जज्ञे सर्व्ववृकं सुतम् ।। ३७.

भीमसेन आणि हिडिंबा यांच्या संयोगाने घटोत्कच नावाचा पुत्र झाला. पुन्हा काश्यापासून भीमसेनाला सर्ववृक नावाचा पुत्र झाला.

सुहोत्रं विजया माद्री सहदेवादजायत। करेमत्यान्तु वैद्यायां निरमित्रस्तु लाङ्गलिः ।। ३७.

विजयाच्या पोटी माद्रीला सुहोत्र नावाचा पुत्र झाला. वैद्येच्या पोटी सहदेवापासून निरमित्र आणि लांगळी हे पुत्र झाले.

सुभद्रायां रथी पार्थादभिमन्युरजायत। उत्तरायान्तु वैराट्यां परिक्षिदभिमन्युजः ।। ३७.

पार्थ आणि सुभद्रा यांच्या पोटी रथी अभिमन्यू जन्मला. अभिमन्यू आणि विराटकन्या उत्तरा यांच्या पोटी परीक्षित झाला.

परिक्षितस्तु दायादो राजासीज्जनमेजयः। ब्राह्मणान् स्थापयामास स वै वाजसनेयिकान् ।। ३७.

परीक्षितचा वारसदार राजा जनमेजय झाला. त्याने वाजसनेयी परंपरेचे ब्राह्मण स्थापले.

असपत्नं तदामर्षाद्वैशम्पायन एव तु। न स्थास्यतीह दुर्बुद्धे तवैतद्वचनं भुवि ।। ३७.

त्या वेळी वैशंपायनाने रागाने सांगितले, 'हे दुर्बुद्धी, तुझे हे वचन या पृथ्वीवर निष्प्रतिद्वंदी राहणार नाही.'

यावत्स्था स्याम्यहं लोके तावन्नैतत्प्रशस्यते। अभितः संस्थितश्चापि ततः स जनमेजयः ।। ३७.

जोपर्यंत मी या जगात आहे, तोपर्यंत हे कौतुक केलं जाणार नाही; आणि मी गेल्यावरही, जनमेजयाचं असंच झालं होतं.

पौर्णमास्येन हविषा देवमिष्ट्वा प्रजापतिम्। विज्ञाय संस्थितोऽपश्यत्तद्वधीष्टां विभोर्मखे ।। ३७.

पौर्णिमेच्या दिवशी हवि अर्पण करून प्रजापतीचं पूजन केलं, आणि समजून, तो निघून गेला; मग त्याने पाहिलं की, प्रभूने इच्छिलेलं नाश त्या यज्ञात घडलं.

परिक्षित्तनयश्वापि पौरवो जनमेजयः । द्विरश्वमेधमाहृत्य ततो वाजसनेयकम् । प्रवर्त्तयित्वा तद्ब्रह्म त्रिखर्व्वी जनमेजयः ।। ३७.

परिक्षिताचा मुलगा, पौरव वंशातील जनमेजय, दोन वेळा अश्वमेध यज्ञ करून, त्यानंतर वाजसनेयी परंपरा स्थापली; आणि तीन अश्वमेध यज्ञ करून, त्याने ते ब्रह्म सुरू केलं.

खर्व्वमश्वकमुख्यानां खर्व्वमङ्गनिवासिनाम्। सर्व्वञ्च मध्यदेशानां त्रिखर्व्वी जनमेजयः । विषादाद्ब्राह्मणैः सार्द्धमभिशस्तः क्षयं ययौ ।। ३७.

तीन अश्वमेध यज्ञ केल्यामुळे जनमेजयानं मुख्य घोड्यांची संख्या कमी केली, स्त्रियांमध्येही घट झाली, आणि मध्यदेशातील सर्व लोक कमी झाले; त्यामुळे दुःखी होऊन, ब्राह्मणांनी त्याला शाप दिला आणि तो नष्ट झाला.

तस्य पुत्रः शतनीको बलवान् सत्यविक्रमः । ततः सुतं शतानीकं विप्रास्तमभ्यषेचयत् ।। ३७.

त्याचा मुलगा शतानीक हा बलवान आणि सत्यव्रती होता; नंतर ब्राह्मणांनी त्याचा मुलगा शतानीक यालाच अभिषेक केला.

पुत्रोऽश्वमेध दत्तोऽभूच्छतानीकस्य वीर्य्यवान्। पुत्रोऽश्वमेधदत्ताद्वै जातः परपुरंजयः ।। ३७.

शतानीकाचा पुत्र अश्वमेधदत्त हा पराक्रमी होता; आणि अश्वमेधदत्तापासून परपुरंजय जन्माला आला.

अधिसामकृष्णो धर्मात्मा साम्प्रतोऽयं महायशाः। यस्मिन् प्रशासति महीं युष्माभिरिदमाहृतम् ।। ३७.

अधिसामकृष्ण हा धर्मात्मा आणि मोठ्या कीर्तीचा राजा सध्या राज्य करतो; त्याच्या काळातच तुम्ही हे सर्व साध्य केलं आहे.

दुरापं दीर्घसत्रं वै त्रीणि वर्षाणि दुश्चरम्। वर्षद्वयं कुरुक्षेत्रे दृषद्वत्यां द्विजोत्तमाः ।। ३७.

हे कठीण आणि दीर्घ यज्ञ, तीन वर्षे चाललेलं, दोन वर्षे कुरुक्षेत्रात आणि दृषद्वती नदीवर पार पडलं, हे द्विजश्रेष्ठांनो.

ऋषय ऊचुः ।। श्रोतुं भविष्यमिच्छामः प्रजानां वै महामते । सूत सार्द्धं नृपैर्भाव्यं व्यतीतं कीर्त्तितं त्वया ।। ३७.

ऋषी म्हणाले: हे महाज्ञानी, जसं तू पूर्वीचं सांगितलंस, तसं आता भविष्यात लोकांचं आणि राजांचं काय होईल ते आम्हाला सांग.

यत्तु संस्थास्यते कृत्यमुत्पत्स्यन्ति चे ये नृपाः। वर्षाग्रतोऽपि प्रब्रूहि नामतश्चैव तान्नृपान् ।। ३७.

भविष्यात काय घडेल आणि कोणते राजे येतील, त्यांची नावंही, कित्येक वर्षांनी येणारे राजेसुद्धा, आम्हाला सांग.

कालं युगप्रमाणञ्च गुणदोषान् भविष्यतः। सुखदुःखे प्रजानाञ्च धर्मतः कामतोऽर्थतः ।। ३७.

काळ, युगाचं प्रमाण, येणाऱ्या काळातील गुणदोष, आणि धर्म, काम, अर्थ यांच्या दृष्टीने लोकांचं सुखदुःख हे सगळं आम्हाला सांग.

एतत्सर्वं प्रसङ्ख्याय पृच्छतां ब्रूहि तत्वतः। स एवमुक्तो मुनिभिः सूतो बुद्धिमतां वरः। आचचक्षे यथावृत्तं यथादृष्टं यथाश्रुतम् ।। ३७.

हे सगळं नीट विचारून, आम्ही जे विचारतो त्याचं सत्य सांग. ऋषींनी असं म्हटल्यावर, बुद्धिमान सूताने जसं घडलं, पाहिलं आणि ऐकलं तसं सांगितलं.

यथा मे कीर्त्तितं सर्वं व्यासेनाद्भुतकर्म्मणा। भाव्यं कलियुगञ्चैव तथा मन्वन्तराणि तु ।। ३७.

जसं अद्भुतकर्मी व्यासांनी मला सर्व काही सांगितलं, तसंच कलियुग आणि मन्वंतरांबद्दलही सांगितलं.

अनागतानि सर्वाणि ब्रुवतो मे निबोधत। अत ऊर्द्ध्वं प्रवक्ष्यामि भविष्यन्ति वृपास्तु ये ।। ३७.

जे काही अजून घडायचं आहे, ते सगळं माझ्याकडून ऐका; आता पुढे कोणते राजे येतील, ते मी सांगणार आहे.

ऐलांश्चैव तथेक्ष्वाकून् सौद्युम्नांश्चैव पार्थिवान्। येषु संस्थाप्यते क्षेत्रणैक्ष्वाकवमिदं शुभम् ।। ३७.

अईल, इक्ष्वाकू आणि सौद्युम्न या राजवंशांमध्ये हे शुभ इक्ष्वाकूक्षेत्र स्थिर आहे.

तान् सर्वान् कीर्त्तयिष्यामि भविष्ये पठितान्नृपान्। तेभ्यः परे च ये चान्ये उत्पत्स्यन्ते महीक्षितः ।। ३७.

भविष्यातील सर्व राजांची नावं मी सांगणार आहे; आणि त्यांच्यानंतर जे इतर राजे येतील, त्यांचाही उल्लेख करीन, हे पृथ्वीचे राजांनो.

क्षत्राः पारशवाः शूद्रास्तथा ये च द्विजातयः। अन्धाः शकाः पुलिन्दाश्च तूलिका यवनैः सह ।। ३७.

क्षत्रिय, पारशव, शूद्र आणि द्विज, तसेच अंध, शाक, पुलिंद, तूलिक हे आणि यवनांसह इतर जाती.

कैवर्त्ताभीरशबरा ये चान्ये म्लेच्छजातयः। वर्षाग्रतः प्रवक्ष्यामि नामतश्चैव तान्नृपान् ।। ३७.

कैवर्त, आभीर, शबर आणि इतर म्लेच्छ जाती, हे सर्व मी वर्षानुसार सांगीन आणि त्या राजांची नावंही सांगेन.

अधिसामकृष्णः सोऽयं साम्प्रतं पौरवान्नृपः। तस्यान्ववाये वक्ष्यामि भविष्ये तावतो नृपान् ।। ३७.

अधिसामकृष्ण हा राजा सध्या पुरुवंशात राज्य करतो आहे. त्याच्या वंशात भविष्यात येणाऱ्या राजांची मी पुढे सांगणार आहे.

अधिसामकृष्णपुत्रो निर्वक्रे भविता किल। गङ्गयापहृते तस्मिन्नगरे नागसाह्वये। त्यक्त्वा च तं सुवासञ्च कौशाम्ब्यां स निवत्स्यति ।। ३७.

अधिसामकृष्णाचा मुलगा निर्वक्र होईल, असं सांगितलं जातं. गंगा नदीने नागसाह्वय नावाचं शहर वाहून नेल्यावर, तो आपलं घर आणि ते शहर सोडून कौशांबीमध्ये राहील.

भविष्यदुष्णस्तत्पुत्र उष्णाच्चित्ररथः स्मृतः। शुचिद्रथश्चित्ररथाद्‌वृतिमांश्च शुचिद्रथात् ।। ३७.

निर्वक्राचा मुलगा उष्ण असेल, उष्णापासून चित्ररथ, चित्ररथापासून शुचिद्रथ आणि शुचिद्रथापासून वृतिमान असा वंश पुढे जाईल.

सुषेणो वै महावीर्यो भविष्यति महायशाः। तस्मात्सुषेणाद्भविता सुतीर्थो नाम पार्थिवः ।। ३७.

वृतिमानपासून महाशक्तिशाली आणि प्रसिद्ध सुषेण हा राजा जन्माला येईल. सुषेणापासून पुढे सुतीर्थ नावाचा राजा होईल.

रुचः सुतीर्थाद्भविता त्रिचक्षो भविता ततः। त्रिचक्षस्य तु दायादो भविता वै सुखीबलः ।। ३७.

सुतिर्थापासून रुच, त्याच्यापासून त्रिचक्षु आणि त्रिचक्षुचा वारस सुखीबल हा होईल.

सुखीबलसुतश्चापि भाव्यो राजा परिप्लुतः। परिप्लुतसुतश्चापि भविता सुनयो नृपः ।। ३७.

सुखीबलाचा मुलगा परिप्लुत हा राजा होईल. परिप्लुताचा मुलगा सुनय हा नंतरचा राजा असेल.