वायुपुराणम्

सहतेवात्मजः श्रीमान् सोमाधिः सुमहातपाः। श्रुतश्रुवस्तु सोमाधेर्मागधः परिकीर्तितः ।। ३७.

सहदेवाचा तेजस्वी पुत्र सोमाधी, जो मोठा तपस्वी होता. सोमाधीपासून श्रुतश्रु, जो मागध म्हणून ओळखला जातो.

परिक्षितस्य दायादो बभूव जनमेजयः। श्रुतसेनस्य दायादो भीमसेनोऽपि नामतः ।। ३७.

परिक्षिताचा वारस जनमेजय. श्रुतसेनाचा वारस भीमसेन, असे नावाने ओळखले जातो.

जह्नुस्त्वजनयत्पुत्रं सुरथं नाम भूमिपम्। सुरथस्य तु दायादो वीरो राजा विदूरथः ।। ३७.

जह्नुने सुरथ नावाचा पुत्र, पृथ्वीवर राज्य करणारा, जन्मास घातला. सुरथाचा वीर वारस राजा विदूरथ.

विदूरथसुतश्चापि सार्वभौम इति श्रुतिः। सार्वभौमा ज्जयत्सेन आराधिस्तस्य चात्मजः ।। ३७.

विदूरथाचा पुत्र सार्वभौम, असे ऐकायला मिळते. सार्वभौमाचा पुत्र जयत्सेन, आणि त्याचा मुलगा आराधित.

आराधितो महासत्त्व अयुतायुस्ततः स्मृतः । अक्रोधनोऽयुतायोऽस्तु तस्माद्देवातिथिः स्मृतः ।। ३७.

आराधित हा महान तेजस्वी होता, त्याला अयुतायू म्हणतात. अयुतायूचा मुलगा अक्रोधन, आणि त्याच्यापासून देवातिथी.

देवातिथेस्तु दायाद ऋक्ष एव बभूव ह। भीमसेनस्तथा ऋक्षाद्दिलीपस्तस्य चात्मजः ।। ३७.

देवातिथीचा वारस ऋक्ष झाला. ऋक्षापासून भीमसेन, आणि त्याचा मुलगा दिलीप.

दिलीपसूनुः प्रतिपस्तस्य पुत्रास्त्रयः स्मृताः। देवापिः शन्तनुश्चैव बाह्लीकश्चैव ते त्रयः ।। ३७.

दिलीपाचा मुलगा प्रतिप, आणि त्याला तीन पुत्र झाले—देवापी, शांतनू आणि बाहीलीक, हे तिघेही प्रसिद्ध आहेत.

बाह्लीकस्य तु विज्ञेयः सप्तबाह्लीश्वरो नृपः। बाह्लीकस्य सुतश्चैव सोमदत्तो महायशाः ।। ३७.

बाह्लीकाचा राजा हा सात बाह्लीकांचा स्वामी आहे, हे जाणून ठेव. बाह्लीकाचा सुपुत्र, मोठ्या कीर्तीचा सोमदत्त आहे.

जज्ञिरे सोमदत्तात्तु भूरिर्भूरिश्रवाः शलः । देवापिस्तु प्रवव्राज वनं धर्म्मपरीप्सया ।। ३७.

सोमदत्तापासून भू‍रि, भूरिश्रवा आणि शल हे पुत्र जन्मले. देवापीने मात्र धर्मासाठी वनवास पत्करला.

उपाध्यायस्तु देवानां देवापिरभवन्मुनिः। च्यवनोऽस्य हि पुत्रस्तु इष्टकश्च महात्मनः ।। ३७.

देवतांचा उपाध्याय म्हणून देवापी ऋषी झाला. त्याला च्यवन आणि इष्टक हे महान आत्म्याचे दोन पुत्र होते.

शन्तनुस्त्वभवद्राजा विद्वान् वै स महाभिषः । इमं चोदाहरन्त्यत्र श्लोकं प्रति महाभिषम् ।। ३७.

शांतनू हा विद्वान आणि मोठा वैद्य राजा झाला. या महावैद्याबद्दल येथे एक श्लोक सांगितला जातो.

यं यं राजा स्पृशति वै जीर्णं समयतो नरम्। पुनर्युवा स भवति तस्मात्ते शन्तनुं विदुः ।। ३७.

राजा ज्या वृद्ध माणसाला स्पर्श करतो, तो पुन्हा तरुण होतो. म्हणूनच लोक त्याला शांतनू म्हणून ओळखतात.

ततोऽस्य शन्तनुत्वं वै प्रजास्विह परिश्रुतम्। स उपयेमे धर्म्मात्मा शन्तनु र्जाह्नवीं नृपः ।। ३७.

म्हणून शांतनूचे नाव लोकांमध्ये फार प्रसिद्ध झाले. तो धर्मनिष्ठ राजा शांतनूने जाह्नवीशी विवाह केला.

तस्यां देवव्रतं भीष्मं पुत्रं सोऽजनयत्प्रभुः । स च भीष्म इति ख्यातः पाण्डवानां पितामहः ।। ३७.

त्या जाह्नवीपासून प्रभूने देवव्रत नावाचा पुत्र जन्माला घातला, ज्याला भीष्म म्हणून ओळखतात. तो पांडवांचा आजोबा आहे.

काले विचित्रवीर्यन्तु शन्तनु र्जनयत्सुतम्। शन्तनोर्दयितं पुत्रं प्रजाहितकरम्प्रभुम्। कृष्णद्वैपायनश्चैव क्षेत्रे वैचित्रवीर्यके ।। ३७.

काळानुसार शांतनूने विचित्रवीर्य नावाचा, प्रजेला प्रिय आणि हित करणारा पुत्र जन्माला घातला. कृष्णद्वैपायनानेही विचित्रवीर्याच्या वंशात पुत्र जन्माला घातले.

धृतराष्ट्रञ्च पाण्डुञ्च विदुरञ्चाप्यजीजनत्। धृतराष्ट्रात्तु गान्धारी पुत्राणां सुषुवे शतम् ।। ३७.

त्यांनी धृतराष्ट्र, पांडू आणि विदुर या पुत्रांना जन्म दिला. धृतराष्ट्रापासून गांधारीने शंभर पुत्रांना जन्म दिला.

तेषां दुर्योधनो ज्येष्ठः सर्व्वक्षत्रस्य स प्रभुः। माद्री राज्ञी पृथा चैव पाण्डोर्भार्ये बभूवतुः ।। ३७.

त्यांच्यात दुर्योधन हा ज्येष्ठ आणि सर्व क्षत्रियांचा स्वामी आहे. माद्री आणि पृथाही पांडूच्या पत्नी होत्या.

देवदत्ताः सुतास्ताभ्यां पाण्डोरर्थे विजज्ञिरे। धर्म्माद्युधिष्ठिरो जज्ञे वायोर्जज्ञे वृकोदरः ।। ३७.

त्या दोघींना देवांनी दिलेल्या वरामुळे पांडूसाठी पुत्र जन्मले. धर्मराजापासून युधिष्ठिर, वायूपासून वृकोदर (भीम) जन्मला.

इन्द्राद्धनञ्जयो जज्ञे शक्रतुल्यपराक्रमः। अश्विभ्यां सह देवश्च नकुलश्चापि माद्रिजौ ।। ३७.

इंद्रापासून धनंजय जन्मला, ज्याची पराक्रम शक्रासारखी आहे. अश्विनीकुमारांपासून माद्रीच्या पोटी नकुल आणि सहदेव जन्मले.

पञ्चैव पाण्डवेभ्यश्च द्रौपद्यां जज्ञिरे सुताः। द्रौपद्यजनयज्ज्येष्ठं श्रुतिविद्धं युधिष्ठिरात् ।। ३७.

पांडवांपासून द्रौपदीच्या पोटी पाच पुत्र जन्मले. त्यात ज्येष्ठ, श्रुतविध, युधिष्ठिरापासून द्रौपदीने जन्माला घातला.

हिडम्बा भीमसेनात्तु जज्ञे पुत्रं घटोत्कचम्। काश्याः पुनर्भीमसेनाज्जज्ञे सर्व्ववृकं सुतम् ।। ३७.

भीमसेन आणि हिडिंबा यांच्या संयोगाने घटोत्कच नावाचा पुत्र झाला. पुन्हा काश्यापासून भीमसेनाला सर्ववृक नावाचा पुत्र झाला.

सुहोत्रं विजया माद्री सहदेवादजायत। करेमत्यान्तु वैद्यायां निरमित्रस्तु लाङ्गलिः ।। ३७.

विजयाच्या पोटी माद्रीला सुहोत्र नावाचा पुत्र झाला. वैद्येच्या पोटी सहदेवापासून निरमित्र आणि लांगळी हे पुत्र झाले.

सुभद्रायां रथी पार्थादभिमन्युरजायत। उत्तरायान्तु वैराट्यां परिक्षिदभिमन्युजः ।। ३७.

पार्थ आणि सुभद्रा यांच्या पोटी रथी अभिमन्यू जन्मला. अभिमन्यू आणि विराटकन्या उत्तरा यांच्या पोटी परीक्षित झाला.

परिक्षितस्तु दायादो राजासीज्जनमेजयः। ब्राह्मणान् स्थापयामास स वै वाजसनेयिकान् ।। ३७.

परीक्षितचा वारसदार राजा जनमेजय झाला. त्याने वाजसनेयी परंपरेचे ब्राह्मण स्थापले.

असपत्नं तदामर्षाद्वैशम्पायन एव तु। न स्थास्यतीह दुर्बुद्धे तवैतद्वचनं भुवि ।। ३७.

त्या वेळी वैशंपायनाने रागाने सांगितले, 'हे दुर्बुद्धी, तुझे हे वचन या पृथ्वीवर निष्प्रतिद्वंदी राहणार नाही.'

यावत्स्था स्याम्यहं लोके तावन्नैतत्प्रशस्यते। अभितः संस्थितश्चापि ततः स जनमेजयः ।। ३७.

जोपर्यंत मी या जगात आहे, तोपर्यंत हे कौतुक केलं जाणार नाही; आणि मी गेल्यावरही, जनमेजयाचं असंच झालं होतं.

पौर्णमास्येन हविषा देवमिष्ट्वा प्रजापतिम्। विज्ञाय संस्थितोऽपश्यत्तद्वधीष्टां विभोर्मखे ।। ३७.

पौर्णिमेच्या दिवशी हवि अर्पण करून प्रजापतीचं पूजन केलं, आणि समजून, तो निघून गेला; मग त्याने पाहिलं की, प्रभूने इच्छिलेलं नाश त्या यज्ञात घडलं.

परिक्षित्तनयश्वापि पौरवो जनमेजयः । द्विरश्वमेधमाहृत्य ततो वाजसनेयकम् । प्रवर्त्तयित्वा तद्ब्रह्म त्रिखर्व्वी जनमेजयः ।। ३७.

परिक्षिताचा मुलगा, पौरव वंशातील जनमेजय, दोन वेळा अश्वमेध यज्ञ करून, त्यानंतर वाजसनेयी परंपरा स्थापली; आणि तीन अश्वमेध यज्ञ करून, त्याने ते ब्रह्म सुरू केलं.

खर्व्वमश्वकमुख्यानां खर्व्वमङ्गनिवासिनाम्। सर्व्वञ्च मध्यदेशानां त्रिखर्व्वी जनमेजयः । विषादाद्ब्राह्मणैः सार्द्धमभिशस्तः क्षयं ययौ ।। ३७.

तीन अश्वमेध यज्ञ केल्यामुळे जनमेजयानं मुख्य घोड्यांची संख्या कमी केली, स्त्रियांमध्येही घट झाली, आणि मध्यदेशातील सर्व लोक कमी झाले; त्यामुळे दुःखी होऊन, ब्राह्मणांनी त्याला शाप दिला आणि तो नष्ट झाला.