वायुपुराणम्

अलं संरक्षणे तेषां पञ्चाला इति विश्रुताः। मुद्गलस्यापि मौद्गल्याः क्षात्रोपेतद्विजातयः ।। ३७.

त्यांचे रक्षण पुरेसे आहे; ते पंचाल म्हणून प्रसिद्ध आहेत. आणि मुद्गलापासून मौद्गल्य वंशज झाले — क्षत्रिय वंशाचे द्विज.

एते ह्यङ्गिरसः पक्षे संश्रिताः कण्ठमुद्घलाः । मुद्घलस्य सुतो ज्येष्ठो ब्रह्मिष्ठः सुमहायशाः ।। ३७.

हे अङ्गिरस वंशातील लोक कण्ठ कुळातील मुद्घल आहेत. मुद्घलांचा ज्येष्ठ पुत्र वेदांमध्ये पारंगत आणि मोठ्या कीर्तीचा होता.

इन्द्रसेना यतो गर्भं बध्यश्वं प्रत्यपद्यत। बध्यश्वान्मिथुनं जज्ञे मेनका इति नः श्रुतिः ।। ३७.

इन्द्रसेनेच्या पोटी बध्याश्वाचा जन्म झाला. बध्याश्वापासून जुळी मुले झाली, त्यांना मेनका असे ऐकिवात आहे.

दिवोदासश्च राजर्षिरहल्या च यशस्विनी। शारद्वतस्तु दायादमहल्या समसूयत ।। ३७.

दिवोदास हा राजर्षी आणि अहल्या ही कीर्तीवान स्त्री होती. अहल्येने शारद्वताला एक पुत्र दिला, जो त्याचा वारसदार झाला.

शतानन्दमृषिश्रेष्ठं तस्यापि सुमहायशाः। पुत्रः सत्यधृतिर्नाम धनुर्वेदस्य पारगः ।। ३७.

त्या अहल्येला श्रेष्ठ ऋषी शतानंद नावाचा पुत्र झाला. त्याचा पुत्र सत्यधृति, जो खूप प्रसिद्ध आणि धनुर्वेदात निपुण होता.

अथ सत्यधृतेः शुक्रं दृष्ट्वाप्सरसमग्रतः। प्रचस्कन्दे शरस्तम्बे मैथुनं समपद्यत ।। ३७.

नंतर सत्यधृतिला समोर एक अप्सरा दिसली, तेव्हा त्याचे वीर्य शरांच्या गादीवर पडले आणि तिथे संयोग झाला.

कृपया तच्च जग्राह शन्तनुर्मृगयां गतः। कृपः स्मृतः स वै तस्माद्गौतमी च कृपी तथा ।। ३७.

त्या बालकावर दया येऊन, शंतनू जो शिकार करत होता, त्याने त्याला उचलले. तोच पुढे कृप म्हणून ओळखला गेला आणि त्याच्यापासून गौतमी कृपी हिचाही जन्म झाला.

एते शारद्वताः प्रोक्ताः ऋतथ्यो गौतमान्वयः। अत ऊर्द्ध्वं प्रवक्ष्यामि दिवोदासस्य सन्ततिम् ।। ३७.

हे शारद्वताचे वंशज ऋतथ्य, गौतम वंशातील आहेत. आता मी दिवोदासाच्या संततीबद्दल सांगतो.

दिवोदासस्य दायादो ब्रह्मिष्ठो मित्रयुर्नृपः। मैत्रेयस्तु ततो जज्ञे स्मृता एतेऽपि संश्रिताः ।। ३७.

दिवोदासाचा वारसदार, वेदांमध्ये पारंगत राजा मित्रायु होता. मित्रायुपासून मैत्रेयाचा जन्म झाला आणि त्याच्यापासून स्मृता, हेही या वंशातलेच मानले जातात.

एतेऽपि संश्रिताः पक्षं क्षात्रोपेतास्तु भार्गवाः। राजापि च्यवनो विद्वांस्ततः प्रतिरथोऽभवत् ।। ३७.

हे सगळे या वंशात सामील झाले आणि क्षत्रियत्व असलेले भार्गव झाले. त्यांच्यातून विद्वान राजा च्यवनाचा जन्म झाला आणि त्याच्यापासून प्रतिरथ झाला.

अथ वै च्यवनाद्धीमान् सुदासः समपद्यत। सौदासः सहदेवश्च सोमकस्तस्य चात्मजः ।। ३७.

च्यवनापासून बुद्धिमान सुदासाचा जन्म झाला. सुदासाचे पुत्र सौदास, सहदेव आणि सोमक हे होते.

अजमीढः पुनर्जातः क्षीणे वंशे स सोमकः। सोमकस्य सुतो जन्तुर्हते तस्मिञ्छतं विभो ।। ३७.

वंश क्षीण झाल्यावर अजमीढाचा पुन्हा जन्म झाला. त्याचा पुत्र सोमक, आणि त्या सोमकाला शंभर पुत्र झाले.

पुषाणामजमीढस्य सोमकत्वे महात्मनः। तेषां यवीयान् पृषतो द्रुपदस्य पितामहः ।। ३७.

महात्मा अजमीढाच्या पुत्रांमध्ये, सोमक सर्वात धैर्यवान होता. त्याचा धाकटा पुत्र पृषत, जो द्रुपदाचा आजोबा होता.

धृष्टद्युम्नः सुतस्तस्य धृष्टकेतुश्च तत्सुतः। महिषी चाजमीढस्य धूमिनी पुत्रगर्धिनी ।। ३७.

पृषताचा पुत्र धृष्टद्युम्न आणि त्याचा पुत्र धृष्टकेतु. अजमीढाची मुख्य राणी धूमिनी, ही अनेक मुलांची माता होती.

पुनर्भवे तपस्तेपे शतं वर्षाणि दुश्चरम्। हुताग्न्यनिद्रा ह्यभवत् पवित्रमितभोजना ।। ३७.

पुनर्जन्मात तिने शंभर वर्षे कठोर तपस्या केली. ती नेहमी यज्ञाग्नीसमोर जागी राहायची आणि फारच थोडे अन्न घेत शुद्ध राहायची.

अहोरात्रं कुशेष्वेव सुष्वाप सुमहाव्रता। तस्यां वै धूम्रवर्णायामजमीढश्च वीर्यवान् ।। ३७.

ती महान व्रती स्त्री दिवस-रात्र कुशावरच झोपायची. तिच्या पोटी धूम्रवर्णा या नावाने बलवान अजमीढाचा जन्म झाला.

ऋक्षं संजनयामास धूम्रवर्ण सिताग्रजम्। ऋक्षात् संवरणो जज्ञे कुरुः संवरणादभूत् ।। ३७.

त्याने धूम्रवर्णेच्या पोटी ऋक्ष नावाचा, जो सितेचा मोठा भाऊ होता, जन्म दिला. ऋक्षापासून संवरणाचा आणि संवरणापासून कुरूचा जन्म झाला.

यः प्रयागं पदाक्रम्य कुरुक्षेत्रञ्चकार ह। कृष्ट्वैनं सुमहातेजा वर्षाणि सुबहून्यथ ।। ३७.

ज्याने पायी प्रयाग गाठून कुरुक्षेत्राची स्थापना केली, आणि अनेक वर्षे ती भूमी नांगरली, तोच हा तेजस्वी पुरुष.

कृष्यमाणे तदा शक्रस्तत्रास्य वरदो बभौ। पुण्यञ्च रमणीयञ्च पुण्यकृद्भिर्निषेवितम् ।। ३७.

तो नांगरत असताना, इंद्र तिथे प्रकट झाला आणि त्याला वर दिला. ती भूमी पुण्यवान, रमणीय आणि सत्कर्म करणाऱ्यांनी वास केलेली झाली.

तस्यान्ववायजाः ख्याताः कुरवो नृपसत्तमाः। कुरोस्तु दयिताः पुत्राः सुधन्वा जह्नुरेव च ।। ३७.

त्याच्या वंशजांना 'कुरु' म्हणून प्रसिद्धी मिळाली, जे राजांमध्ये श्रेष्ठ होते. कुरूचे आवडते दोन पुत्र म्हणजे सुधन्वा आणि जह्नु.

परिक्षितो महाराजः पुत्रकश्चारिमर्दनः। सुधन्वनस्तु दायादः सुहोत्रो मतिमान् स्मृतः ।। ३७.

परिक्षित हा मोठा राजा होता, आणि त्याचा मुलगा अरिमर्दन होता. सुधन्वाचा वारस सुहोत्र, जो बुध्दीमान म्हणून ओळखला जातो.

च्यवनस्तस्य पुत्रस्तु राजा धर्मार्थकोविदः। च्यवनस्य कृतः पुत्र इष्ट्वा यज्ञैर्महातपाः ।। ३७.

त्याचा मुलगा च्यवन हा राजा धर्म आणि अर्थ यात निपुण होता. च्यवनाचा मुलगा कृत, ज्याने मोठ्या तपाने यज्ञ केले.

विश्रुतं जनयामास पुत्रमिन्द्रसखं नृपः। विद्योपरिचरं वीरं वसुं नामान्तरिक्षगम् ।। ३७.

त्या राजाने एक प्रसिद्ध पुत्र जन्मास घातला, तो इंद्राचा मित्र, वीर आणि आकाशात संचार करणारा वसु, ज्याला विद्योपरिकर म्हणतात.

विद्योपरिचराज्जज्ञे गिरिका सप्त सूनवः। महारथो भगधरो विश्रुतो यो बृहद्रथः ।। ३७.

विद्योपरिकर आणि गिरिका यांच्या सात पुत्रांचा जन्म झाला—महारथ, भगधर, प्रसिद्ध बृहद्रथ,

प्रत्यग्रहः कुशश्चैव यमाहुर्मणिवाहनम्। माथैल्यश्च ललित्थश्च मत्स्यकालश्च सप्तमः ।। ३७.

प्रत्यग्र, कुश ज्याला मणिवाहन म्हणतात, माथैल्य, ललित्थ आणि सातवा मत्स्यकाल.

बृहद्रथस्य दायादः कुशाग्रो नाम विश्रुतः। कुशाग्रस्यात्मजश्चैव ऋषभो नाम वीर्यवान् ।। ३७.

बृहद्रथाचा वारस कुशाग्र म्हणून प्रसिद्ध झाला. कुशाग्राचा वीर पुत्र ऋषभ.

ऋषभस्यापि दायादः पुष्पवान्नाम धार्मिकः। विक्रान्तस्तस्य दायादो राजा सत्यहितः स्मृतः ।। ३७.

ऋषभाचा धर्मशील पुत्र पुष्पवान. पुष्पवानाचा पराक्रमी वारस सत्यहित राजा.

तस्य पुत्रः सुधन्वा च तस्मादूर्ज्जः प्रतापवान्। ऊर्ज्जस्य नभसः पुत्रस्तस्माज्जज्ञे स वीर्यवान् ।। ३७.

त्याचा मुलगा सुधन्वा, त्याच्यापासून पराक्रमी ऊर्ज्ज जन्मला. ऊर्ज्जाचा मुलगा नभस, आणि त्याच्यापासून एक बलवान राजा झाला.

शकले द्वे स वै जातो जरया सन्धितस्तु सः। जरासन्धो महाबाहुर्जरया सन्धितस्तु सः ।। ३७.

तो दोन भागांत जन्मला, आणि वयोमानामुळे एकत्र जोडला गेला. त्यालाच जरा-संध म्हणतात, ज्याचे भुजदंड मोठे होते.