वायुपुराणम्

अथ रुक्मरथस्यापि सुपार्श्वो नाम पार्थिवः। सुपार्श्वतनयश्चापि सुमतिर्नाम धार्मिकः ।। ३७.

मग रुक्मरथाचा पुत्र सुपार्श्व नावाचा राजा झाला; सुपार्श्वाचा पुत्र सुमती हा धर्मात्मा होता.

सुमतेरपि धर्म्मात्मा राजा सन्नतिमान् प्रभुः। तस्यासीत्सनतिर्नाम कृतस्तस्य सुतोऽभवत् ।। ३७.

सुमतीपासून धर्मात्मा आणि विनयी राजा सनति जन्मास आला; त्याचा पुत्र कृत नावाचा झाला.

शिष्यो हिरण्यनाभेस्तु कौथुमस्य महात्मनः। चतुर्विंशतिधा तेन प्रोक्तास्ताः सामसंहिताः ।। ३७.

तो हिरण्यनाभ कौथुम या महात्म्याचा शिष्य होता; त्याने चोवीस शाखांमध्ये सामसंहिता शिकविल्या.

स्मृतास्ते प्राच्यनामानः कार्त्ताः साम्नान्तु सामगाः । कार्तिरुग्रायुधः सोऽथ वीरः पौरवनन्दनः ।। ३७.

त्या पूर्व दिशेच्या शाखा म्हणून ओळखल्या जातात, त्या सामगांनी रचलेल्या आहेत; आणि कर्तिरुग्रायुध हा तोच पराक्रमी पौऱव वंशज होता.

बभूव येन विक्रम्य पृषतस्य पितामहः। नीलो नाम महाबाहुः पञ्चालाधिपतिर्हतः ।। ३७.

ज्याने पराक्रम दाखवून पृषताचा पितामह, नील नावाचा महाबाहू आणि पंचालांचा अधिपती, याचा वध केला.

उग्रायुधस्य दायादः क्षेमो नाम महायशाः। क्षेमात्सु वीरः संजज्ञे सुवीरस्य नृपञ्जयः। नृपञ्जयाद्वीररथो इत्येते पौरवाः स्मृताः ।। ३७.

उग्रायुधाचा वारस क्षेम नावाचा कीर्तीमान झाला; क्षेमापासून वीर सुवीर जन्मला, सुवीरापासून नृपंजय, आणि नृपंजयापासून वीररथ — हे सर्व पौऱव म्हणून ओळखले जातात.

अजमीढस्य नीलिन्यां नीलः समभवन्नृपः। नीलस्य तपसोग्रेण सुशान्तिरभ्यजायत ।। ३७.

अजमीढ आणि नीलिनीपासून नील नावाचा राजा जन्मला; नीलाच्या कठोर तपामुळे सुशांती जन्मास आला.

पुरुजानुः सुशान्तेस्तु रिक्षस्तु पुरुजानुजः। ततस्तु रिक्षदायादा भेदाश्च तनयास्त्विमे ।। ३७.

सुशांतीचा पुत्र पुरुजानू, आणि पुरुजानूचा पुत्र ऋक्ष झाला; मग ऋक्षापासून हे पुत्र आणि त्यांचे वंश निर्माण झाले.

मुद्गलः सृञ्जयश्चैव राजा बृहदिषुस्तथा । यवीयांश्चापि विक्रान्तः कम्पिल्यश्चैव पञ्चमः ।। ३७.

मुद्गल, सृंजय, राजा बृहदिषु, पराक्रमी यवीयान आणि पाचवा कंपील्य — हे पाच जण.

पञ्चानां रक्षणार्थाय पितैतानभ्यभाषत। पञ्चानां विद्धि पञ्चैतान् स्फीता जनपदा युताः ।। ३७.

या पाच जणांच्या रक्षणासाठी त्यांच्या वडिलांनी त्यांना सांगितले: 'हे पाचजण समज, प्रत्येकजण समृद्ध प्रदेशांसह आहे.'

अलं संरक्षणे तेषां पञ्चाला इति विश्रुताः। मुद्गलस्यापि मौद्गल्याः क्षात्रोपेतद्विजातयः ।। ३७.

त्यांचे रक्षण पुरेसे आहे; ते पंचाल म्हणून प्रसिद्ध आहेत. आणि मुद्गलापासून मौद्गल्य वंशज झाले — क्षत्रिय वंशाचे द्विज.

एते ह्यङ्गिरसः पक्षे संश्रिताः कण्ठमुद्घलाः । मुद्घलस्य सुतो ज्येष्ठो ब्रह्मिष्ठः सुमहायशाः ।। ३७.

हे अङ्गिरस वंशातील लोक कण्ठ कुळातील मुद्घल आहेत. मुद्घलांचा ज्येष्ठ पुत्र वेदांमध्ये पारंगत आणि मोठ्या कीर्तीचा होता.

इन्द्रसेना यतो गर्भं बध्यश्वं प्रत्यपद्यत। बध्यश्वान्मिथुनं जज्ञे मेनका इति नः श्रुतिः ।। ३७.

इन्द्रसेनेच्या पोटी बध्याश्वाचा जन्म झाला. बध्याश्वापासून जुळी मुले झाली, त्यांना मेनका असे ऐकिवात आहे.

दिवोदासश्च राजर्षिरहल्या च यशस्विनी। शारद्वतस्तु दायादमहल्या समसूयत ।। ३७.

दिवोदास हा राजर्षी आणि अहल्या ही कीर्तीवान स्त्री होती. अहल्येने शारद्वताला एक पुत्र दिला, जो त्याचा वारसदार झाला.

शतानन्दमृषिश्रेष्ठं तस्यापि सुमहायशाः। पुत्रः सत्यधृतिर्नाम धनुर्वेदस्य पारगः ।। ३७.

त्या अहल्येला श्रेष्ठ ऋषी शतानंद नावाचा पुत्र झाला. त्याचा पुत्र सत्यधृति, जो खूप प्रसिद्ध आणि धनुर्वेदात निपुण होता.

अथ सत्यधृतेः शुक्रं दृष्ट्वाप्सरसमग्रतः। प्रचस्कन्दे शरस्तम्बे मैथुनं समपद्यत ।। ३७.

नंतर सत्यधृतिला समोर एक अप्सरा दिसली, तेव्हा त्याचे वीर्य शरांच्या गादीवर पडले आणि तिथे संयोग झाला.

कृपया तच्च जग्राह शन्तनुर्मृगयां गतः। कृपः स्मृतः स वै तस्माद्गौतमी च कृपी तथा ।। ३७.

त्या बालकावर दया येऊन, शंतनू जो शिकार करत होता, त्याने त्याला उचलले. तोच पुढे कृप म्हणून ओळखला गेला आणि त्याच्यापासून गौतमी कृपी हिचाही जन्म झाला.

एते शारद्वताः प्रोक्ताः ऋतथ्यो गौतमान्वयः। अत ऊर्द्ध्वं प्रवक्ष्यामि दिवोदासस्य सन्ततिम् ।। ३७.

हे शारद्वताचे वंशज ऋतथ्य, गौतम वंशातील आहेत. आता मी दिवोदासाच्या संततीबद्दल सांगतो.

दिवोदासस्य दायादो ब्रह्मिष्ठो मित्रयुर्नृपः। मैत्रेयस्तु ततो जज्ञे स्मृता एतेऽपि संश्रिताः ।। ३७.

दिवोदासाचा वारसदार, वेदांमध्ये पारंगत राजा मित्रायु होता. मित्रायुपासून मैत्रेयाचा जन्म झाला आणि त्याच्यापासून स्मृता, हेही या वंशातलेच मानले जातात.

एतेऽपि संश्रिताः पक्षं क्षात्रोपेतास्तु भार्गवाः। राजापि च्यवनो विद्वांस्ततः प्रतिरथोऽभवत् ।। ३७.

हे सगळे या वंशात सामील झाले आणि क्षत्रियत्व असलेले भार्गव झाले. त्यांच्यातून विद्वान राजा च्यवनाचा जन्म झाला आणि त्याच्यापासून प्रतिरथ झाला.

अथ वै च्यवनाद्धीमान् सुदासः समपद्यत। सौदासः सहदेवश्च सोमकस्तस्य चात्मजः ।। ३७.

च्यवनापासून बुद्धिमान सुदासाचा जन्म झाला. सुदासाचे पुत्र सौदास, सहदेव आणि सोमक हे होते.

अजमीढः पुनर्जातः क्षीणे वंशे स सोमकः। सोमकस्य सुतो जन्तुर्हते तस्मिञ्छतं विभो ।। ३७.

वंश क्षीण झाल्यावर अजमीढाचा पुन्हा जन्म झाला. त्याचा पुत्र सोमक, आणि त्या सोमकाला शंभर पुत्र झाले.

पुषाणामजमीढस्य सोमकत्वे महात्मनः। तेषां यवीयान् पृषतो द्रुपदस्य पितामहः ।। ३७.

महात्मा अजमीढाच्या पुत्रांमध्ये, सोमक सर्वात धैर्यवान होता. त्याचा धाकटा पुत्र पृषत, जो द्रुपदाचा आजोबा होता.

धृष्टद्युम्नः सुतस्तस्य धृष्टकेतुश्च तत्सुतः। महिषी चाजमीढस्य धूमिनी पुत्रगर्धिनी ।। ३७.

पृषताचा पुत्र धृष्टद्युम्न आणि त्याचा पुत्र धृष्टकेतु. अजमीढाची मुख्य राणी धूमिनी, ही अनेक मुलांची माता होती.

पुनर्भवे तपस्तेपे शतं वर्षाणि दुश्चरम्। हुताग्न्यनिद्रा ह्यभवत् पवित्रमितभोजना ।। ३७.

पुनर्जन्मात तिने शंभर वर्षे कठोर तपस्या केली. ती नेहमी यज्ञाग्नीसमोर जागी राहायची आणि फारच थोडे अन्न घेत शुद्ध राहायची.

अहोरात्रं कुशेष्वेव सुष्वाप सुमहाव्रता। तस्यां वै धूम्रवर्णायामजमीढश्च वीर्यवान् ।। ३७.

ती महान व्रती स्त्री दिवस-रात्र कुशावरच झोपायची. तिच्या पोटी धूम्रवर्णा या नावाने बलवान अजमीढाचा जन्म झाला.

ऋक्षं संजनयामास धूम्रवर्ण सिताग्रजम्। ऋक्षात् संवरणो जज्ञे कुरुः संवरणादभूत् ।। ३७.

त्याने धूम्रवर्णेच्या पोटी ऋक्ष नावाचा, जो सितेचा मोठा भाऊ होता, जन्म दिला. ऋक्षापासून संवरणाचा आणि संवरणापासून कुरूचा जन्म झाला.

यः प्रयागं पदाक्रम्य कुरुक्षेत्रञ्चकार ह। कृष्ट्वैनं सुमहातेजा वर्षाणि सुबहून्यथ ।। ३७.

ज्याने पायी प्रयाग गाठून कुरुक्षेत्राची स्थापना केली, आणि अनेक वर्षे ती भूमी नांगरली, तोच हा तेजस्वी पुरुष.

कृष्यमाणे तदा शक्रस्तत्रास्य वरदो बभौ। पुण्यञ्च रमणीयञ्च पुण्यकृद्भिर्निषेवितम् ।। ३७.

तो नांगरत असताना, इंद्र तिथे प्रकट झाला आणि त्याला वर दिला. ती भूमी पुण्यवान, रमणीय आणि सत्कर्म करणाऱ्यांनी वास केलेली झाली.