वायुपुराणम्

वृषोस्तु सुकृतिर्नाम सुकृतेनेह कर्मणा। जज्ञे सर्वगुणोपेतो विब्राजस्तस्य चात्मजः ।। ३७.

वृषाचा मुलगा सुकृत, ज्याने चांगली कर्मे केली. त्याच्यापासून सर्व गुणांनी युक्त विभ्राज नावाचा मुलगा झाला.

विभ्राजस्य तु दायादस्त्वणुहो नाम पार्थिवः। बभूव शुकजामाता ऋचीभर्त्ता महायशाः ।। ३७.

विभ्राजाचा वारस अणुह नावाचा राजा झाला. तो शुकाचा जावई आणि ऋषीचा पिता, फार प्रसिद्ध होता.

अणुहस्य तु दायादो ब्रह्मदत्तो महातपाः। योगसूनुः सुतस्तस्य विष्वक्सेनोऽभवनृपः ।। ३७.

अणुहाचा वारस ब्रह्मदत्त, जो मोठा तपस्वी होता. त्याचा मुलगा योगसूनू आणि त्याचा मुलगा विश्वक्सेन राजा झाला.

विब्राजपुत्रा राजानः कुकृतेनेह कर्म्मणा। विष्वक्सेनस्य पुत्रस्तु उदक्सेनो बभूव ह ।। ३७.

ते तेजस्वी पुत्र चुकीच्या कृत्यांनी इथे राजे झाले; आणि विष्वक्सेनाचा पुत्र उदक्सेन म्हणून ओळखला जातो.

भल्लाटस्तस्य दायादो येन राजा पुराहतः। भल्लाटस्य तु दायादो राजासीज्जनमेजयः। उग्रायुधेन तस्यार्थे सर्वे नीपाः प्रणाशिताः ।। ३७.

भल्लाट हा त्याचा वारस होता, ज्याने पूर्वी एक राजाचा वध केला; भल्लाटाचा वारस राजा जनमेजय झाला. त्याच्यासाठी उग्रायुधाने सर्व राजे नष्ट केले.

उग्रायुधः कस्य सुतः कस्मिन् वंशे च कीर्त्यते। किमर्थञ्चैव नीपास्ते तेन सर्वे प्रणाशिताः ।। ३७.

उग्रायुध हा कोणाचा पुत्र होता, आणि कोणत्या वंशात त्याची कीर्ती आहे? आणि त्याने सर्व राजांना कोणत्या कारणासाठी नष्ट केले?

द्विमीढस्य तु दायादो विद्वान् जज्ञे यवीनरः। धृतिमांस्तस्य पुत्रस्तु तस्य सत्यधृतिः सुतः ।। ३७.

द्विमीढाचा विद्वान वारस यवीयनर झाला; त्याचा पुत्र धैर्यवान होता, आणि त्याचा पुत्र सत्यधृति होता.

अथ सत्यधृतेः पुत्रो दृढनेमिः प्रतापवान् । दृढनेमिसुतश्चापि सुवर्मा नाम पार्थिवः ।। ३७.

मग सत्यधृतिचा पुत्र प्रतापी दृढनेमी झाला; दृढनेमीचा पुत्र सुवर्मा नावाचा राजा झाला.

आसीत्सुवर्म्मणः पुत्रः सार्वभौमः प्रतापवान्। सार्वभौम इति ख्यातः पृथिव्यामेकराड्बभौ ।। ३७.

सुवर्माचा पुत्र सार्वभौम हा प्रतापी आणि प्रसिद्ध झाला; तो सार्वभौम म्हणून ओळखला गेला आणि पृथ्वीवर एकछत्री राजा झाला.

तस्यान्वये च महति महत्पौरवनन्दनः। महत्पौरवपुत्रस्तु राजा रुक्मरथः स्मृतः ।। ३७.

त्याच्या मोठ्या वंशात महत्पौरवाचा तेजस्वी पुत्र जन्मास आला; महत्पौरवाचा पुत्र राजा रुक्मरथ म्हणून प्रसिद्ध झाला.

अथ रुक्मरथस्यापि सुपार्श्वो नाम पार्थिवः। सुपार्श्वतनयश्चापि सुमतिर्नाम धार्मिकः ।। ३७.

मग रुक्मरथाचा पुत्र सुपार्श्व नावाचा राजा झाला; सुपार्श्वाचा पुत्र सुमती हा धर्मात्मा होता.

सुमतेरपि धर्म्मात्मा राजा सन्नतिमान् प्रभुः। तस्यासीत्सनतिर्नाम कृतस्तस्य सुतोऽभवत् ।। ३७.

सुमतीपासून धर्मात्मा आणि विनयी राजा सनति जन्मास आला; त्याचा पुत्र कृत नावाचा झाला.

शिष्यो हिरण्यनाभेस्तु कौथुमस्य महात्मनः। चतुर्विंशतिधा तेन प्रोक्तास्ताः सामसंहिताः ।। ३७.

तो हिरण्यनाभ कौथुम या महात्म्याचा शिष्य होता; त्याने चोवीस शाखांमध्ये सामसंहिता शिकविल्या.

स्मृतास्ते प्राच्यनामानः कार्त्ताः साम्नान्तु सामगाः । कार्तिरुग्रायुधः सोऽथ वीरः पौरवनन्दनः ।। ३७.

त्या पूर्व दिशेच्या शाखा म्हणून ओळखल्या जातात, त्या सामगांनी रचलेल्या आहेत; आणि कर्तिरुग्रायुध हा तोच पराक्रमी पौऱव वंशज होता.

बभूव येन विक्रम्य पृषतस्य पितामहः। नीलो नाम महाबाहुः पञ्चालाधिपतिर्हतः ।। ३७.

ज्याने पराक्रम दाखवून पृषताचा पितामह, नील नावाचा महाबाहू आणि पंचालांचा अधिपती, याचा वध केला.

उग्रायुधस्य दायादः क्षेमो नाम महायशाः। क्षेमात्सु वीरः संजज्ञे सुवीरस्य नृपञ्जयः। नृपञ्जयाद्वीररथो इत्येते पौरवाः स्मृताः ।। ३७.

उग्रायुधाचा वारस क्षेम नावाचा कीर्तीमान झाला; क्षेमापासून वीर सुवीर जन्मला, सुवीरापासून नृपंजय, आणि नृपंजयापासून वीररथ — हे सर्व पौऱव म्हणून ओळखले जातात.

अजमीढस्य नीलिन्यां नीलः समभवन्नृपः। नीलस्य तपसोग्रेण सुशान्तिरभ्यजायत ।। ३७.

अजमीढ आणि नीलिनीपासून नील नावाचा राजा जन्मला; नीलाच्या कठोर तपामुळे सुशांती जन्मास आला.

पुरुजानुः सुशान्तेस्तु रिक्षस्तु पुरुजानुजः। ततस्तु रिक्षदायादा भेदाश्च तनयास्त्विमे ।। ३७.

सुशांतीचा पुत्र पुरुजानू, आणि पुरुजानूचा पुत्र ऋक्ष झाला; मग ऋक्षापासून हे पुत्र आणि त्यांचे वंश निर्माण झाले.

मुद्गलः सृञ्जयश्चैव राजा बृहदिषुस्तथा । यवीयांश्चापि विक्रान्तः कम्पिल्यश्चैव पञ्चमः ।। ३७.

मुद्गल, सृंजय, राजा बृहदिषु, पराक्रमी यवीयान आणि पाचवा कंपील्य — हे पाच जण.

पञ्चानां रक्षणार्थाय पितैतानभ्यभाषत। पञ्चानां विद्धि पञ्चैतान् स्फीता जनपदा युताः ।। ३७.

या पाच जणांच्या रक्षणासाठी त्यांच्या वडिलांनी त्यांना सांगितले: 'हे पाचजण समज, प्रत्येकजण समृद्ध प्रदेशांसह आहे.'

अलं संरक्षणे तेषां पञ्चाला इति विश्रुताः। मुद्गलस्यापि मौद्गल्याः क्षात्रोपेतद्विजातयः ।। ३७.

त्यांचे रक्षण पुरेसे आहे; ते पंचाल म्हणून प्रसिद्ध आहेत. आणि मुद्गलापासून मौद्गल्य वंशज झाले — क्षत्रिय वंशाचे द्विज.

एते ह्यङ्गिरसः पक्षे संश्रिताः कण्ठमुद्घलाः । मुद्घलस्य सुतो ज्येष्ठो ब्रह्मिष्ठः सुमहायशाः ।। ३७.

हे अङ्गिरस वंशातील लोक कण्ठ कुळातील मुद्घल आहेत. मुद्घलांचा ज्येष्ठ पुत्र वेदांमध्ये पारंगत आणि मोठ्या कीर्तीचा होता.

इन्द्रसेना यतो गर्भं बध्यश्वं प्रत्यपद्यत। बध्यश्वान्मिथुनं जज्ञे मेनका इति नः श्रुतिः ।। ३७.

इन्द्रसेनेच्या पोटी बध्याश्वाचा जन्म झाला. बध्याश्वापासून जुळी मुले झाली, त्यांना मेनका असे ऐकिवात आहे.

दिवोदासश्च राजर्षिरहल्या च यशस्विनी। शारद्वतस्तु दायादमहल्या समसूयत ।। ३७.

दिवोदास हा राजर्षी आणि अहल्या ही कीर्तीवान स्त्री होती. अहल्येने शारद्वताला एक पुत्र दिला, जो त्याचा वारसदार झाला.

शतानन्दमृषिश्रेष्ठं तस्यापि सुमहायशाः। पुत्रः सत्यधृतिर्नाम धनुर्वेदस्य पारगः ।। ३७.

त्या अहल्येला श्रेष्ठ ऋषी शतानंद नावाचा पुत्र झाला. त्याचा पुत्र सत्यधृति, जो खूप प्रसिद्ध आणि धनुर्वेदात निपुण होता.

अथ सत्यधृतेः शुक्रं दृष्ट्वाप्सरसमग्रतः। प्रचस्कन्दे शरस्तम्बे मैथुनं समपद्यत ।। ३७.

नंतर सत्यधृतिला समोर एक अप्सरा दिसली, तेव्हा त्याचे वीर्य शरांच्या गादीवर पडले आणि तिथे संयोग झाला.

कृपया तच्च जग्राह शन्तनुर्मृगयां गतः। कृपः स्मृतः स वै तस्माद्गौतमी च कृपी तथा ।। ३७.

त्या बालकावर दया येऊन, शंतनू जो शिकार करत होता, त्याने त्याला उचलले. तोच पुढे कृप म्हणून ओळखला गेला आणि त्याच्यापासून गौतमी कृपी हिचाही जन्म झाला.

एते शारद्वताः प्रोक्ताः ऋतथ्यो गौतमान्वयः। अत ऊर्द्ध्वं प्रवक्ष्यामि दिवोदासस्य सन्ततिम् ।। ३७.

हे शारद्वताचे वंशज ऋतथ्य, गौतम वंशातील आहेत. आता मी दिवोदासाच्या संततीबद्दल सांगतो.

दिवोदासस्य दायादो ब्रह्मिष्ठो मित्रयुर्नृपः। मैत्रेयस्तु ततो जज्ञे स्मृता एतेऽपि संश्रिताः ।। ३७.

दिवोदासाचा वारसदार, वेदांमध्ये पारंगत राजा मित्रायु होता. मित्रायुपासून मैत्रेयाचा जन्म झाला आणि त्याच्यापासून स्मृता, हेही या वंशातलेच मानले जातात.