वायुपुराणम्

सूनुर्धर्मरथस्यापि राजा चित्ररथोऽभवत्। अथ चित्ररथस्यापि राजा दशरथः अभवत्। लोमपाद इति ख्यातो यस्य शान्ता सुताऽभवत् ।। ३७.

धर्मरथाचा पुत्र चित्ररथ राजा झाला; आणि चित्ररथाचा पुत्र दशरथ, ज्याला लोमपाद म्हणतात, त्याची शांता नावाची कन्या होती.

*(पाठभेदः) (मंत्रैर्वाहनमुत्तमम्) हर्य्यङ्गस्य तु दायादो राजा भद्ररथः किल। अथ भद्ररथस्यासीद्बृहत्कर्मा प्रजेश्वरः ।। ३७.

हर्यंगाचा वारस भद्रथ राजा झाला. भद्रथाचा मुलगा बृहतकर्मा, प्रजांचा स्वामी, जन्माला आला.

बृहद्रथः सुतस्तस्य तस्माज्जज्ञे बृहन्मनाः। बृहन्मनास्तु राजेन्द्रं जनयामास वै सुतम् ।। ३७.

बृहद्रथ हा त्याचा मुलगा, आणि त्याच्यापासून बृहन्मना जन्मला. बृहन्मनाने देखील एक पुत्र जन्मास घातला.

नाम्ना जयद्रथं नाम तस्मादॄढरथो नृपः। आसीदॄढरथस्यापि विश्वजिज्जनमेजयः ।। ३७.

त्याला जयद्रथ नावाचा मुलगा झाला; त्याच्यापासून ऋढरथ राजा झाला. ऋढरथाचा मुलगा विश्वजित जनमेजय जन्मला.

दायादस्तस्य चाङ्गेभ्यो यस्मात् कर्णोऽभवन्नृपः। कर्णस्य शूरसेनस्तु द्विज स्तस्यात्मजः स्मृतः ।। ३७.

त्याचा वारस अंग देशातील होता, ज्याच्यापासून कर्ण राजा झाला. कर्णाचा मुलगा शूरसेन, जो द्विज म्हणून ओळखला जातो.

सूतात्मजः कथं कर्णः कथं चाङ्गस्य वंशजः। एतदिच्छामहे श्रोतुमत्यर्थं कुशलो ह्यसि ।। ३७.

कर्ण सुतपुत्र कसा झाला आणि तो अंगाच्या वंशात कसा आला, हे आम्हाला सविस्तर ऐकायचे आहे, कारण तू या गोष्टीत निपुण आहेस.

बृहद्भानोः सुतो जज्ञे नाम्ना राजा बृहन्मनाः। तस्य पत्नीद्वयं चासीच्चैद्यस्योभे च ते सुते ।। ३७.

बृहद्भानूचा मुलगा बृहन्मना राजा जन्मला. त्याला दोन पत्नी होत्या, दोघीही चेदिराजाच्या कन्या; दोघींनीही त्याला एकेक मुलगा दिला.

यशोदेवी च सत्या च ताभ्यां वंशस्तु भिद्यते। जयद्रथस्तु राजेन्द्रो यशोदेव्यां व्यजायत ।। ३७.

यशोदेवी आणि सत्य — या दोघींमुळे वंश दोन भागात विभागला गेला. यशोदेवीच्या पोटी जयद्रथ राजा जन्मला.

ब्रह्मक्षत्रान्तरः सत्याविजयो नाम विश्रुतः। विजयस्य धृतिः पुत्र स्तस्य पुत्रो धृतव्रतः ।। ३७.

ब्राह्मण आणि क्षत्रिय यांच्या मध्ये, सत्येच्या पोटी विजय नावाचा सुप्रसिद्ध मुलगा झाला. विजयाचा मुलगा धृती, आणि त्याचा मुलगा धृतव्रत.

धृतव्रतस्य पुत्रस्तु सत्यकर्मा महायशाः। सत्यकर्मसुतश्चापि सूतस्त्वधिरथस्तु वै ।। ३७.

धृतव्रताचा मुलगा सत्यकर्म, मोठ्या कीर्तीचा होता. सत्यकर्माचा मुलगा सुत, म्हणजे अधिरथ, झाला.

स कर्णं परिजग्राह तेन कर्णस्तु सूतजः। एतद्वः कथितं सर्वं कर्णे यद्वै प्रचोदितम् ।। ३७.

त्याने कर्णाला दत्तक घेतले; त्यामुळे कर्ण सुतपुत्र म्हणून ओळखला गेला. कर्णाबद्दल जे विचारले होते, ते सर्व मी सांगितले.

एतेऽङ्गवंशजाः सर्वे राजानः कीर्त्तिता मया। विस्तरेणानुपूर्व्या च पूरोस्तु श्रृणुत प्रजाः ।। ३७.

हे सर्व अंगवंशज राजा मी सांगितले. आता, पुरूच्या वंशजांची कथा सविस्तर आणि क्रमाने ऐका.

सूत उवाच।। पूरोः पुत्रो महाबाहू राजासीज्जनमेजयः। अविद्धस्तु सुतस्तस्य यः प्राचीमजयद्दिशम् ।। ३७.

सूतेने सांगितले: पुरूचा मुलगा, बलवान बाहू असलेला जनमेजय राजा झाला. त्याचा मुलगा अविद्ध, ज्याने पूर्व दिशेला जिंकले.

अविद्धतः प्रवीरस्तु मनस्युरभवत्सुतः। राजाथो जयदो नाम मनस्योरभवत्सुतः ।। ३७.

अविद्धाचा मुलगा प्रवीर, आणि त्याचा मुलगा मनस्यु. मनस्युचा मुलगा जयद नावाचा राजा झाला.

दायादस्तस्य चाप्यासीद्धुन्धुर्नाम महीपतिः। धुन्धोर्बहु गवी पुत्रः सञ्जातिस्तस्य चात्मजः ।। ३७.

त्याचा वारस धुंधु नावाचा मोठा राजा झाला. धुंधुचा मुलगा बहुगवी, आणि त्याचा मुलगा संजाति.

सञ्जातेरथ रौद्राश्वस्तस्य पुत्रान्निबोधत। रौद्राश्वस्य घृताच्यां वै दशाप्सरसि सूनवः ।। ३७.

आता संजातिच्या मुलगा रौद्राश्वाचे पुत्र ऐका. रौद्राश्वाला घृताची या अप्सरेपासून दहा पुत्र झाले.

रजेयुश्च कृते युश्च वक्षेयुः स्थण्डिलेयु च। घृतेयुश्च जलेयुश्च स्थलेयुश्चैव सप्तमः ।। ३७.

राजेयु, कृतियु, वक्षेयु, स्थंडिलेयु, घृतियु, जलेयु आणि स्थलेयु हे सात जण होते.

धर्मेयुः सन्नतेयुश्च वनेयुर्द्दशमस्तु सः। रुद्रा शूद्रा च मद्रा च शुभा जामलजा तथा ।। ३७.

धर्मेयु, सन्नतेयु आणि वनेयु हे उरलेले तीन, म्हणजे एकूण दहा. रुद्र, शूद्र, मद्र, शुभा आणि जामलजा देखील त्यात होते.

तला खला च सप्तैता या च गोपजला स्मृता। तथा ताम्ररसा चैव रत्नकूटी च तादृशी ।। ३७.

तला, खला आणि ही सात गावं, तसेच गोपजल म्हणून ओळखली जाणारी, ताम्ररस आणि रत्नकुटी अशी ही सर्व स्थळं होती.

आत्रेयो वंशतस्तासां भर्त्ता नाम्ना प्रभाकरः। अनादृष्टस्तु राजर्षी रिवेयुस्तस्य चात्मजः ।। ३७.

त्यांच्या वंशात आत्रेय नावाचा प्रभाकर हा त्यांचा स्वामी होता. अनादृष्ट नावाचा राजर्षी आणि त्याचा मुलगा रिवेयु होता.

रिवेयोर्ज्वलना नाम भार्या वै तक्षकात्मजा। यस्यां देव्यां स राजर्षी रन्तिं नाम त्वजीजनत् ।। ३७.

रिवेयुची पत्नी ज्वलना हिचं नाव होतं, ती तक्षकाची मुलगी होती. त्या देवीपासून त्या राजर्षीने रंती नावाचा मुलगा जन्माला घातला.

रन्तिर्नारः सरस्वत्यां पुत्रानजनयच्छुभान्। त्रसुं तथा प्रतिरथं ध्रुवञ्चैवातिधार्मिकम् ।। ३७.

रंतीने सरस्वतीपासून शुभ असे पुत्र जन्माला घातले – त्रसु, प्रतिरथ आणि अतिशय धर्मनिष्ठ ध्रुव.

गौरी कन्या च विख्याता मान्धातुर्जननी शुभा। धुर्यः प्रतिरथस्यापि कण्ठस्तस्याभवत् सुतः ।। ३७.

गौरी ही प्रसिद्ध कन्या, मंधातूची पवित्र माता होती. प्रतिरथाचा पुत्र धुर्य आणि त्याचा मुलगा कंठ झाला.

मेधातिथिः सुरस्तस्य यस्मात् काण्ठायना द्विजाः। इतिनानुयमस्यासीत् कन्या साजनयत्सुतान् ।। ३७.

कंठाचा मुलगा मेधातिथी हा एक दिव्य ऋषी होता. कंठायन ब्राह्मणांचा वंश त्याच्यापासून सुरू झाला. या वंशात एक कन्या होती जिने पुत्रांना जन्म दिला.

त्रसुः सुदयितंपुत्रं मलिनं ब्रह्मवादिनम्। उपदातं ततो लेभे चतुरस्त्विति सात्मजान् ।। ३७.

त्रसुचा लाडका मुलगा मलिन हा वेदवक्ता होता. त्यानंतर उपदात नावाचा मुलगा झाला, अशा प्रकारे त्याला चार मुले झाली.

सुष्मन्तमथ दुष्यन्तं प्रवीरमनघन्तथा। चक्रवर्त्ती ततो जज्ञे दौष्यन्तिर्नृपसत्तमः ।। ३७.

सुश्मंत, दुष्यंत, प्रवीर आणि अनघ – हे त्याचे पुत्र. त्यानंतर दुष्यंती नावाचा, राजांचा श्रेष्ठ आणि चक्रवर्ती राजा जन्माला आला.

शकुन्तलायां भरतो यस्य नाम्ना तु भारतम्। दुष्यन्तं प्रति राजानं वागुवाचाशरीरिणी ।। ३७.

शकुंतलेपासून भरताचा जन्म झाला, ज्याच्या नावावरून या देशाला भारत म्हणतात. दुष्यंत राजाला एक आकाशवाणी झाली.

माता भस्त्रा पितुः पुत्रो येन जातः स एव सः। भरस्व पुत्रं दुष्यन्तं सत्यमाह शकुन्तला ।। ३७.

आई म्हणजे फुगा, वडील म्हणजे पुत्र, ज्याच्यापासून जन्म झाला तोच तो आहे. 'दुष्यंत, तुझा मुलगा स्वीकार,' असे सत्य शकुंतलेने सांगितले.