वायुपुराणम्

कक्षीवांस्तु ततो गत्वा सह पित्रा गिरिप्रजाम्। यथोद्दिष्टं हि पित्रर्थे चचार विपुलं तपः ।। ३७.

मग कक्षीवान आपल्या वडिलांसह गिरिप्रजांकडे गेला आणि वडिलांच्या सांगण्याप्रमाणे मोठे तप केले.

ततः कालेन महता तमसा भावितः सवै। विधूय मनुजो दोषान् ब्रह्मण्यं प्राप्तवान् प्रभुः ।। ३७.

नंतर बऱ्याच काळानंतर, त्या पुरुषाने अंधार झटकून दोष दूर केले आणि ब्रह्मभक्ती प्राप्त केली.

ततोऽब्रवीत् पिता चैनं पुत्रवानस्म्यहं प्रभो। सत्पुत्रेण त्वया तात कृतार्थोऽस्मि यशस्विना ।। ३७.

मग वडिलांनी त्याला सांगितले, 'माझ्या मुला, तुझ्यामुळे मी पुत्रवान झालो आहे; हे यशस्वी पुत्रा, तुझ्यामुळे मी कृतार्थ झालो आहे.'

युक्तात्मा हि ततः सोऽथ प्राप्तवान् ब्रह्मणा क्षयम्। ब्रह्मण्यं प्राप्य कक्षीवान् सहस्रमसृजत् सुतान् ।। ३७.

मग कक्षीवान मनःशांती मिळवून ब्रह्मलोकास गेला; ब्रह्मभक्ती मिळवून त्याने हजार पुत्र जन्माला घातले.

कृष्णाङ्गा गौतमास्ते वै स्मृताः कक्षीवतः सुताः। इत्येष दीर्घतमसो बलेर्वैरोचनस्य वै ।। ३७.

कक्षीवानचे जे पुत्र होते, ते कृष्णवर्णी आणि गौतम नावाने ओळखले जातात; ही बलीपुत्र दीर्घतमसाची कथा आहे.

समागमः समाख्यातः सन्तानञ्चोभयोस्तयोः। बलिस्तानबिषिच्येह पञ्च पुत्रानकल्मषान् ।। ३७.

या दोन्ही वंशांचा संगम आणि संतती सांगितली गेली; बलीने येथे त्या पाच निष्पाप पुत्रांना राज्याभिषेक केला.

कृतार्थः सोऽपि योगात्मा योगमाश्रित्य च प्रभुः। अदृश्यः सर्वभूतानां कालाकाङ्क्षी चरत्युत ।। ३७.

तोही योगसंपन्न आणि कृतार्थ होऊन, योगाचा आधार घेत सर्व प्राण्यांना अदृश्य राहून योग्य वेळेची वाट पाहत फिरतो.

तत्राङ्गस्य तु राजर्षे राजासीद्दधिवाहनः। सापराधसुदेष्णाया अनपानोऽभवनृपः ।। ३७.

तेथे अंग वंशातील राजर्षी दधिवाहन राजा होता; सुदेष्णेच्या दोषामुळे अनपान नावाचा राजा जन्मला.

अनपानस्य पुत्रस्तु राजा दिविरथः स्मृतः। पुत्रो दिविरथस्यासीद्विद्वान् धर्मरथो नृपः ।। ३७.

अनपानाचा पुत्र दिविरथ नावाचा राजा झाला; दिविरथाचा पुत्र विद्वान धर्मरथ राजा झाला.

स वै धर्मरथः श्रीमान् येन विष्णुपदे गिरौ। सोमः शक्रेण सह वै यज्ञे पीतो महात्मना ।। ३७.

तोच तेजस्वी धर्मरथ, ज्याच्या द्वारे सोम आणि इंद्राने मिळून विष्णुपद पर्वतावर यज्ञात सोमपान केले.

सूनुर्धर्मरथस्यापि राजा चित्ररथोऽभवत्। अथ चित्ररथस्यापि राजा दशरथः अभवत्। लोमपाद इति ख्यातो यस्य शान्ता सुताऽभवत् ।। ३७.

धर्मरथाचा पुत्र चित्ररथ राजा झाला; आणि चित्ररथाचा पुत्र दशरथ, ज्याला लोमपाद म्हणतात, त्याची शांता नावाची कन्या होती.

*(पाठभेदः) (मंत्रैर्वाहनमुत्तमम्) हर्य्यङ्गस्य तु दायादो राजा भद्ररथः किल। अथ भद्ररथस्यासीद्बृहत्कर्मा प्रजेश्वरः ।। ३७.

हर्यंगाचा वारस भद्रथ राजा झाला. भद्रथाचा मुलगा बृहतकर्मा, प्रजांचा स्वामी, जन्माला आला.

बृहद्रथः सुतस्तस्य तस्माज्जज्ञे बृहन्मनाः। बृहन्मनास्तु राजेन्द्रं जनयामास वै सुतम् ।। ३७.

बृहद्रथ हा त्याचा मुलगा, आणि त्याच्यापासून बृहन्मना जन्मला. बृहन्मनाने देखील एक पुत्र जन्मास घातला.

नाम्ना जयद्रथं नाम तस्मादॄढरथो नृपः। आसीदॄढरथस्यापि विश्वजिज्जनमेजयः ।। ३७.

त्याला जयद्रथ नावाचा मुलगा झाला; त्याच्यापासून ऋढरथ राजा झाला. ऋढरथाचा मुलगा विश्वजित जनमेजय जन्मला.

दायादस्तस्य चाङ्गेभ्यो यस्मात् कर्णोऽभवन्नृपः। कर्णस्य शूरसेनस्तु द्विज स्तस्यात्मजः स्मृतः ।। ३७.

त्याचा वारस अंग देशातील होता, ज्याच्यापासून कर्ण राजा झाला. कर्णाचा मुलगा शूरसेन, जो द्विज म्हणून ओळखला जातो.

सूतात्मजः कथं कर्णः कथं चाङ्गस्य वंशजः। एतदिच्छामहे श्रोतुमत्यर्थं कुशलो ह्यसि ।। ३७.

कर्ण सुतपुत्र कसा झाला आणि तो अंगाच्या वंशात कसा आला, हे आम्हाला सविस्तर ऐकायचे आहे, कारण तू या गोष्टीत निपुण आहेस.

बृहद्भानोः सुतो जज्ञे नाम्ना राजा बृहन्मनाः। तस्य पत्नीद्वयं चासीच्चैद्यस्योभे च ते सुते ।। ३७.

बृहद्भानूचा मुलगा बृहन्मना राजा जन्मला. त्याला दोन पत्नी होत्या, दोघीही चेदिराजाच्या कन्या; दोघींनीही त्याला एकेक मुलगा दिला.

यशोदेवी च सत्या च ताभ्यां वंशस्तु भिद्यते। जयद्रथस्तु राजेन्द्रो यशोदेव्यां व्यजायत ।। ३७.

यशोदेवी आणि सत्य — या दोघींमुळे वंश दोन भागात विभागला गेला. यशोदेवीच्या पोटी जयद्रथ राजा जन्मला.

ब्रह्मक्षत्रान्तरः सत्याविजयो नाम विश्रुतः। विजयस्य धृतिः पुत्र स्तस्य पुत्रो धृतव्रतः ।। ३७.

ब्राह्मण आणि क्षत्रिय यांच्या मध्ये, सत्येच्या पोटी विजय नावाचा सुप्रसिद्ध मुलगा झाला. विजयाचा मुलगा धृती, आणि त्याचा मुलगा धृतव्रत.

धृतव्रतस्य पुत्रस्तु सत्यकर्मा महायशाः। सत्यकर्मसुतश्चापि सूतस्त्वधिरथस्तु वै ।। ३७.

धृतव्रताचा मुलगा सत्यकर्म, मोठ्या कीर्तीचा होता. सत्यकर्माचा मुलगा सुत, म्हणजे अधिरथ, झाला.

स कर्णं परिजग्राह तेन कर्णस्तु सूतजः। एतद्वः कथितं सर्वं कर्णे यद्वै प्रचोदितम् ।। ३७.

त्याने कर्णाला दत्तक घेतले; त्यामुळे कर्ण सुतपुत्र म्हणून ओळखला गेला. कर्णाबद्दल जे विचारले होते, ते सर्व मी सांगितले.

एतेऽङ्गवंशजाः सर्वे राजानः कीर्त्तिता मया। विस्तरेणानुपूर्व्या च पूरोस्तु श्रृणुत प्रजाः ।। ३७.

हे सर्व अंगवंशज राजा मी सांगितले. आता, पुरूच्या वंशजांची कथा सविस्तर आणि क्रमाने ऐका.

सूत उवाच।। पूरोः पुत्रो महाबाहू राजासीज्जनमेजयः। अविद्धस्तु सुतस्तस्य यः प्राचीमजयद्दिशम् ।। ३७.

सूतेने सांगितले: पुरूचा मुलगा, बलवान बाहू असलेला जनमेजय राजा झाला. त्याचा मुलगा अविद्ध, ज्याने पूर्व दिशेला जिंकले.

अविद्धतः प्रवीरस्तु मनस्युरभवत्सुतः। राजाथो जयदो नाम मनस्योरभवत्सुतः ।। ३७.

अविद्धाचा मुलगा प्रवीर, आणि त्याचा मुलगा मनस्यु. मनस्युचा मुलगा जयद नावाचा राजा झाला.

दायादस्तस्य चाप्यासीद्धुन्धुर्नाम महीपतिः। धुन्धोर्बहु गवी पुत्रः सञ्जातिस्तस्य चात्मजः ।। ३७.

त्याचा वारस धुंधु नावाचा मोठा राजा झाला. धुंधुचा मुलगा बहुगवी, आणि त्याचा मुलगा संजाति.

सञ्जातेरथ रौद्राश्वस्तस्य पुत्रान्निबोधत। रौद्राश्वस्य घृताच्यां वै दशाप्सरसि सूनवः ।। ३७.

आता संजातिच्या मुलगा रौद्राश्वाचे पुत्र ऐका. रौद्राश्वाला घृताची या अप्सरेपासून दहा पुत्र झाले.

रजेयुश्च कृते युश्च वक्षेयुः स्थण्डिलेयु च। घृतेयुश्च जलेयुश्च स्थलेयुश्चैव सप्तमः ।। ३७.

राजेयु, कृतियु, वक्षेयु, स्थंडिलेयु, घृतियु, जलेयु आणि स्थलेयु हे सात जण होते.

धर्मेयुः सन्नतेयुश्च वनेयुर्द्दशमस्तु सः। रुद्रा शूद्रा च मद्रा च शुभा जामलजा तथा ।। ३७.

धर्मेयु, सन्नतेयु आणि वनेयु हे उरलेले तीन, म्हणजे एकूण दहा. रुद्र, शूद्र, मद्र, शुभा आणि जामलजा देखील त्यात होते.