वायुपुराणम्

अनवत्यो मरुत्तस्तु स राजासीदिति श्रुतम्। दुष्कृतं पौरवं चापि सर्वे पुत्रमकल्पयन् ।। ३७.

तो मरुत्त वारसाविना होता, असं ऐकायला मिळतं; आणि सर्वांनी दुष्कृताच्या पुत्राला योग्य मानला नाही.

एवं ययादिशापेन जरायाः संक्रमेण तु । तुर्वसोः पौरवं वंशं प्रविवेश पुरा किल ।। ३७.

ययातिच्या शापामुळे आणि वार्धक्याच्या परंपरेने तुर्वसु पूर्वी एकदा पुरुवंशात सामील झाला.

दुष्कृतस्य तु दायादः शरूथो नाम पार्थिवः। शरूथात्तु जनापीडश्चत्वारस्तस्य चात्मजाः ।। ३७.

दुष्कृताचा वारस शरूथ नावाचा राजा होता; शरूथाचा मुलगा जनापीड, आणि त्याला चार पुत्र होते.

पाण्ड्यश्च केरलश्चैव चोलः कुल्यस्तथैव च। तेषां जनपदाः कुल्याः पाण्ड्याश्चोलाः सकेरलाः ।। ३७.

ते म्हणजे पांड्य, केरळ, चोळ आणि कुल्य; त्यांच्या लोकांना अनुक्रमे कुल्य, पांड्य, चोळ आणि केरळी म्हणतात.

द्रुह्योस्तु तनयौ वीरौ बभ्रुः सेतुश्च विश्रुतौ। अरुद्धः सेतुपुत्रस्तु बाभ्रवो रिपुरुच्यते ।। ३७.

द्रुह्युला दोन प्रसिद्ध आणि शूर पुत्र होते – बभ्रु आणि सेतु; सेतुचा मुलगा अरुद्ध, आणि बभ्रुचा मुलगा रिपु म्हणून ओळखला जातो.

यौवनाश्वेन समिति कृच्छ्रेण निहतो बली। युद्धं सुमहदासीत्तु मासान् परि चतुर्दश ।। ३७.

अरुद्ध हा बलवान, यौवनाश्वाने मोठ्या कष्टाने युद्धात मारला; ते युद्ध चौदा महिने चाललं.

अरुद्धस्य तु दायादो गान्धारो नाम पार्थिवः। ख्यायते यस्य नाम्ना तु गान्धारविषयो महान् ।। ३७.

अरुद्धाचा वारस गंधार नावाचा राजा होता, ज्याच्या नावावरून गंधार हा मोठा प्रदेश ओळखला जातो.

गान्धारदेशजाश्चापि तुरगा वाजिनां वराः। गान्धारपुत्रो धर्म्मस्तु घृतस्तस्य सुतोऽभवत् ।। ३७.

गंधार देशात जन्मलेले घोडे हे सर्वात उत्तम मानले जातात; गंधाराचा मुलगा धर्म, आणि त्याचा मुलगा घृत.

घृतस्य दुर्दमो जज्ञे प्रचेतास्तस्य चात्मजः । प्रचेतसः पुत्रशतं राजानः सर्व एव ते ।। ३७.

घृताचा मुलगा दुर्दम, त्याचा मुलगा प्रचेत; प्रचेताला शंभर पुत्र होते आणि ते सर्व राजे झाले.

म्लेच्छराष्ट्राधिपाः सर्वे ह्युदीचीं दिशमाश्रिताः। अनोः पुत्रा महात्मानस्त्रयः परमधार्म्मिकाः ।। ३७.

ते सर्व म्लेच्छ प्रदेशांचे राजे होते आणि उत्तर दिशेला वस्तीला गेले; अनुचे तीन सुपुत्र होते, जे अत्यंत धर्मशील होते.

सभानरश्च पक्षश्च परपक्षस्तथैव च। सभानरस्य पुत्रस्तु विद्वान् कालानलो नृपः ।। ३७.

ते म्हणजे सभानर, पक्ष आणि परपक्ष; सभानराचा मुलगा विद्वान आणि राजा कालानल.

कालानलस्य धर्म्मात्मा सृञ्जयो नाम धार्मिकः । सृञ्जयस्याभवत् पुत्रो वीरो राजा पुरञ्जयः ।। ३७.

कालाग्नीप्रमाण धर्मशील राजा श्री सृञ्जय नावाचा होता. त्याचा एक वीर पुत्र होता, तो म्हणजे राजा पुरञ्जय.

जनमेजयो महा सत्वः पुरञ्जयसुतोऽभवत्। जनमेजयस्य राजर्षेर्महाशालोऽभवभृपः ।। ३७.

पुरञ्जयाचा पुत्र जन्मेजय, मोठ्या सामर्थ्याचा होता. त्या राजर्षी जन्मेजयाचा महाशाल नावाचा पुत्र झाला, जो पुढे राजा झाला.

आसीदिन्द्रसमो राजा प्रतिष्ठितयशा दिवि। महामनाः सुतस्तस्य महा शालस्य धार्मिकः ।। ३७.

इंद्रासारखा एक राजा होता, ज्याची कीर्ती स्वर्गातही पोहोचली होती. त्या महाशालाचा धर्मनिष्ठ पुत्र महामना नावाचा होता.

सप्तद्वीपेश्वरो राजा चक्रवर्त्ती महायशाः। महामनास्तु पुत्रौ द्वौ जनयामास विश्रुतौ ।। ३७.

महामना हा सातही द्वीपांचा स्वामी आणि मोठ्या कीर्तीचा सार्वभौम सम्राट होता. त्याने दोन प्रसिद्ध पुत्रांना जन्म दिला.

उशीनरञ्च धर्मज्ञं तितिक्षुञ्चैव धार्मिकम्। उशीनरस्य पत्न्यस्तु पञ्च राजर्षिवंशजाः ।। ३७.

त्याने धर्म जाणणारा उशीनर आणि तितिक्षू हा धर्मशील पुत्र जन्मास घातला. उशीनराच्या राणींना राजर्षी वंशातील पाच पुत्र झाले.

मृगा कृमी नवा दर्वा पञ्चमी च दृषद्वती। उशीनरस्य पुत्रास्तु पञ्च तासु कुलोद्वहाः। तपसा ते सुमहता जातवृद्धाश्च धार्मिकाः ।। ३७.

मृगा, कृमी, नवा, दर्वा आणि पाचवी दृषद्वती — या पाच उशीनराच्या पत्नी होत्या. त्यांच्यापासून पाच कुलश्रेष्ठ पुत्र जन्मले, जे मोठ्या तपाने वाढले आणि धर्मनिष्ठ होते.

मृगायास्तु मृगः पुत्रो नवाया नव एव तु। कृम्याः कृमिस्तु दर्वायाः सुव्रतो नाम धार्मिकः ।। ३७.

मृगाच्या पोटी मृग, नवाच्या पोटी नवा, कृमीच्या पोटी कृमी, आणि दर्वाच्या पोटी सुव्रत नावाचा धर्मशील पुत्र झाला.

दृषद्वतीसुतश्चापि शिविरौशीनरो द्विजाः। शिवेः शिवपुरं ख्यातं यौधेयन्तु मृगस्य तु ।। ३७.

दृषद्वतीच्या पोटी शिवी नावाचा उशीनराचा पुत्र झाला, हे द्विजजन. शिवीचे नगर शिवपूर म्हणून प्रसिद्ध झाले आणि मृगाचे नगर यौधेय म्हणून ओळखले जाई.

नवस्य नवराष्ट्रन्तु कृमेस्तु कृमिला पुरी। सुव्रतस्य तथा वृष्टा शिविपुत्रान्निबोधत ।। ३७.

नवाचे राज्य नव राष्ट्र होते, कृमीचे नगर कृमिला होते, तसेच सुव्रताचे वृष्ट नावाचे नगर होते. आता शिवीच्या पुत्रांची माहिती ऐका.

शिवेस्तु शिवयः पुत्राश्चत्वारो लोकसम्मताः। वृषदर्भः सुवीरस्तु केकयो मद्रकस्तथा ।। ३७.

शिवीचे चार पुत्र होते, जे जगात प्रसिद्ध झाले — वृषदर्भ, सुवीर, केकय आणि मद्रक.

तेषाञ्जनपदाः स्फीताः केकया माद्रकास्तथा। वृषदर्भाः सूचिदर्भास्तितिक्षोः श्रृणुत प्रजाः ।। ३७.

त्यांच्या प्रदेशात समृद्धी होती — केकय, मद्रक, वृषदर्भ आणि सूचिदर्भ. आता तितिक्षूच्या प्रजांची माहिती ऐका.

तैतिक्षुरभवद्राजा पूर्वस्यान्दिशि विश्रुतः। उशद्रथो महाबाहुस्तस्य हेमः सुतोऽभवत् ।। ३७.

तैतिक्षू हा राजा पूर्व दिशेला प्रसिद्ध झाला. त्याचा पुत्र उशद्रथ, मोठ्या बाहूचा होता.

हेमस्य सुतपा जज्ञे सुतः सुतयशा बली । जातो मनुष्ययोन्यां वै क्षीणे वंशे प्रजेप्सया ।। ३७.

हेमाचा पुत्र सुतपा झाला; सुतपाचा पुत्र सुतयशा, बलवान आणि मोठ्या इच्छेने मानवयोनीत जन्माला आला, जेव्हा वंश कमी झाला होता.

महायोगी स तु बलिर्बद्धो यः स महामनाः। पुत्रानुत्पादयामास चातुर्वर्ण्यकरान् भुवि ।। ३७.

तो बळी, महान योगी, जरी बांधला गेला तरी मोठ्या मनाचा होता. त्याने पृथ्वीवर चार वर्णांची स्थापना करणारे पुत्र जन्माला घातले.

अङ्गं स जनयामास वङ्गं सुह्लं तथैव च। पुण्ड्रं कलिङ्गञ्च तथा बालेयं क्षत्रमुच्यते ।। ३७.

त्याने अंग, वंग, सुहल, पुंड्र, कलिंग आणि बालेय या क्षत्रिय वंशांना जन्म दिला.

बालेया ब्राह्मणाश्चैव तस्य वंशकराः प्रभोः। बलेस्तु ब्रह्मणा दत्ता वराः प्रीतेन धीमते ।। ३७.

बालेय आणि ब्राह्मण हे त्या प्रभूचे वंशज होते. त्या बुद्धिमान बळीला ब्रह्मदेवाने प्रेमाने वर दिले.

महायोगित्वमायुश्च कल्पायुःपरिमाणकम्। संग्रामे चाप्यजेयत्वं धर्मे चैव प्रभावना ।। ३७.

त्याला महान योगशक्ती, कल्पाएवढे दीर्घायुष्य, युद्धात अजेयता आणि धर्मात मोठेपण असे वर मिळाले.

त्रैलोक्यदर्शनञ्चैव प्राधान्यं प्रसवे तथा। बले चाप्रति मत्वं वै धर्मतत्त्वार्थदर्शनम् ।। ३७.

त्याला तीनही लोकांचे दर्शन, संततीमध्ये श्रेष्ठत्व, बळात अद्वितीयता आणि धर्मतत्त्वाचे सखोल ज्ञान मिळाले.