वायुपुराणम्

नृपेष्वथ विनष्टेषु तदा त्वप्रग्रहाः प्रजाः। रक्षणे विनिवृत्ते तु हत्वा चान्योन्यमाहवे ।। ३६.

राजे नष्ट झाल्यावर, लोकांना कोणतीही आळा राहणार नाही; संरक्षण संपल्यावर, ते युद्धात एकमेकांना ठार करतील.

परस्परहृताश्वासा निराक्रन्दाः सुदुःखिताः। पुराणि हित्वा ग्रामांश्च तुल्यास्ता निष्परिग्रहाः ।। ३६.

एकमेकांचा आधार हरवून, कुणीही रडणार नाही, फार दुःखी होतील; ते जुनी नगरे आणि गावे सोडतील आणि सर्वजण संपत्तीशिवाय समान होतील.

प्रनष्टश्रुतिधर्माश्च नष्टधर्माश्रमास्तथा। ह्रस्वा अल्पायुषश्चैव वनौकस इमे स्मृताः ।। ३६.

त्यांचे वेदज्ञान आणि धर्म हरवतील, तसेच धर्माश्रमही नष्ट होतील; ते अल्पायुषी आणि दुर्बल होतील, आणि हे सर्व वनवासी म्हणून ओळखले जातील.

सरित्पर्वतसेविन्यः पत्रमूलफलाशनाः। चीर पत्राजिनधराः सङ्करं घोरमास्थिताः ।। ३६.

नद्या आणि डोंगरांमध्ये राहणारे, पानं, मुळं आणि फळं खाणारे, झाडाचं साल, पानं किंवा जनावरांची कातडी अंगावर घालणारे, त्यांनी कठीण तप स्वीकारलं होतं.

अल्पायुषो नष्टवार्त्ता बह्वाबाधाः सुदुःखिताः। एवं कष्टमनुप्राप्ताः कलिसन्ध्यंशके तदा ।। ३६.

त्यांचं आयुष्य थोडं होतं, लोक विसरलेले, अनेक त्रासांनी ग्रासलेले आणि फार दुःखी, अशा रीतीने ते कलियुगाच्या संधिकाळात मोठ्या संकटात सापडले.

प्रजाः क्षयं प्रयास्यन्ति सार्द्धं कलियुगेन तु । क्षीणे कलियुगे तस्मिन् प्रवृत्ते च कृते पुनः ।। ३६.

कलियुगासोबत लोकांचीही हळूहळू हानी होईल; आणि जेव्हा कलियुग संपेल, तेव्हा पुन्हा कृतयुग सुरू होईल.

प्रपत्स्यन्ते यथान्यायं स्वभावादेव नान्यता। इत्येतत् कीर्तितं सर्वं देवासुरविचेष्टितम् ।। ३६.

मग लोक आपल्या स्वभावानुसार आणि योग्यतेनुसार वागतील, त्यांच्यात कुठलाही बदल राहणार नाही; अशा प्रकारे देव आणि असुरांची सर्व कृत्ये सांगितली गेली.

यदुवंशप्रसङ्गेन महद्वो वैष्णवं यशः । तुर्वसोस्तु प्रवक्ष्यामि पूरोर्द्रुह्योरनोस्तथा ।। ३६.

यदुवंशाच्या संदर्भात तुमचं मोठं वैष्णव कीर्तन सांगितलं; आता मी तुर्वसु, पुरू, द्रुह्यु आणि अनु यांच्याबद्दल सांगणार आहे.

तुर्वसोस्तु सुतो वह्निर्वह्नेर्गोभानुरात्मजः। गोभानोस्तु सुतो वीरस्त्रिसानुरपराजितः ।। ३७.

तुर्वसुचा मुलगा वह्नि, वह्निचा मुलगा गोभानु, गोभानुचा पराक्रमी मुलगा त्रिसानु आणि त्रिसानुचा मुलगा अपराजित.

करन्धमस्त्रिसानोस्तु मरुत्तस्य न चात्मजः। अन्यस्त्ववीक्षितो राजा मरुत्तः कथितः पुरा ।। ३७.

त्रिसानुचा मुलगा करंधम, पण मरुत्त त्याचा मुलगा नव्हता; दुसरा एक राजा मरुत्त पूर्वीचा म्हणून ओळखला जातो.

अनवत्यो मरुत्तस्तु स राजासीदिति श्रुतम्। दुष्कृतं पौरवं चापि सर्वे पुत्रमकल्पयन् ।। ३७.

तो मरुत्त वारसाविना होता, असं ऐकायला मिळतं; आणि सर्वांनी दुष्कृताच्या पुत्राला योग्य मानला नाही.

एवं ययादिशापेन जरायाः संक्रमेण तु । तुर्वसोः पौरवं वंशं प्रविवेश पुरा किल ।। ३७.

ययातिच्या शापामुळे आणि वार्धक्याच्या परंपरेने तुर्वसु पूर्वी एकदा पुरुवंशात सामील झाला.

दुष्कृतस्य तु दायादः शरूथो नाम पार्थिवः। शरूथात्तु जनापीडश्चत्वारस्तस्य चात्मजाः ।। ३७.

दुष्कृताचा वारस शरूथ नावाचा राजा होता; शरूथाचा मुलगा जनापीड, आणि त्याला चार पुत्र होते.

पाण्ड्यश्च केरलश्चैव चोलः कुल्यस्तथैव च। तेषां जनपदाः कुल्याः पाण्ड्याश्चोलाः सकेरलाः ।। ३७.

ते म्हणजे पांड्य, केरळ, चोळ आणि कुल्य; त्यांच्या लोकांना अनुक्रमे कुल्य, पांड्य, चोळ आणि केरळी म्हणतात.

द्रुह्योस्तु तनयौ वीरौ बभ्रुः सेतुश्च विश्रुतौ। अरुद्धः सेतुपुत्रस्तु बाभ्रवो रिपुरुच्यते ।। ३७.

द्रुह्युला दोन प्रसिद्ध आणि शूर पुत्र होते – बभ्रु आणि सेतु; सेतुचा मुलगा अरुद्ध, आणि बभ्रुचा मुलगा रिपु म्हणून ओळखला जातो.

यौवनाश्वेन समिति कृच्छ्रेण निहतो बली। युद्धं सुमहदासीत्तु मासान् परि चतुर्दश ।। ३७.

अरुद्ध हा बलवान, यौवनाश्वाने मोठ्या कष्टाने युद्धात मारला; ते युद्ध चौदा महिने चाललं.

अरुद्धस्य तु दायादो गान्धारो नाम पार्थिवः। ख्यायते यस्य नाम्ना तु गान्धारविषयो महान् ।। ३७.

अरुद्धाचा वारस गंधार नावाचा राजा होता, ज्याच्या नावावरून गंधार हा मोठा प्रदेश ओळखला जातो.

गान्धारदेशजाश्चापि तुरगा वाजिनां वराः। गान्धारपुत्रो धर्म्मस्तु घृतस्तस्य सुतोऽभवत् ।। ३७.

गंधार देशात जन्मलेले घोडे हे सर्वात उत्तम मानले जातात; गंधाराचा मुलगा धर्म, आणि त्याचा मुलगा घृत.

घृतस्य दुर्दमो जज्ञे प्रचेतास्तस्य चात्मजः । प्रचेतसः पुत्रशतं राजानः सर्व एव ते ।। ३७.

घृताचा मुलगा दुर्दम, त्याचा मुलगा प्रचेत; प्रचेताला शंभर पुत्र होते आणि ते सर्व राजे झाले.

म्लेच्छराष्ट्राधिपाः सर्वे ह्युदीचीं दिशमाश्रिताः। अनोः पुत्रा महात्मानस्त्रयः परमधार्म्मिकाः ।। ३७.

ते सर्व म्लेच्छ प्रदेशांचे राजे होते आणि उत्तर दिशेला वस्तीला गेले; अनुचे तीन सुपुत्र होते, जे अत्यंत धर्मशील होते.

सभानरश्च पक्षश्च परपक्षस्तथैव च। सभानरस्य पुत्रस्तु विद्वान् कालानलो नृपः ।। ३७.

ते म्हणजे सभानर, पक्ष आणि परपक्ष; सभानराचा मुलगा विद्वान आणि राजा कालानल.

कालानलस्य धर्म्मात्मा सृञ्जयो नाम धार्मिकः । सृञ्जयस्याभवत् पुत्रो वीरो राजा पुरञ्जयः ।। ३७.

कालाग्नीप्रमाण धर्मशील राजा श्री सृञ्जय नावाचा होता. त्याचा एक वीर पुत्र होता, तो म्हणजे राजा पुरञ्जय.

जनमेजयो महा सत्वः पुरञ्जयसुतोऽभवत्। जनमेजयस्य राजर्षेर्महाशालोऽभवभृपः ।। ३७.

पुरञ्जयाचा पुत्र जन्मेजय, मोठ्या सामर्थ्याचा होता. त्या राजर्षी जन्मेजयाचा महाशाल नावाचा पुत्र झाला, जो पुढे राजा झाला.

आसीदिन्द्रसमो राजा प्रतिष्ठितयशा दिवि। महामनाः सुतस्तस्य महा शालस्य धार्मिकः ।। ३७.

इंद्रासारखा एक राजा होता, ज्याची कीर्ती स्वर्गातही पोहोचली होती. त्या महाशालाचा धर्मनिष्ठ पुत्र महामना नावाचा होता.

सप्तद्वीपेश्वरो राजा चक्रवर्त्ती महायशाः। महामनास्तु पुत्रौ द्वौ जनयामास विश्रुतौ ।। ३७.

महामना हा सातही द्वीपांचा स्वामी आणि मोठ्या कीर्तीचा सार्वभौम सम्राट होता. त्याने दोन प्रसिद्ध पुत्रांना जन्म दिला.

उशीनरञ्च धर्मज्ञं तितिक्षुञ्चैव धार्मिकम्। उशीनरस्य पत्न्यस्तु पञ्च राजर्षिवंशजाः ।। ३७.

त्याने धर्म जाणणारा उशीनर आणि तितिक्षू हा धर्मशील पुत्र जन्मास घातला. उशीनराच्या राणींना राजर्षी वंशातील पाच पुत्र झाले.

मृगा कृमी नवा दर्वा पञ्चमी च दृषद्वती। उशीनरस्य पुत्रास्तु पञ्च तासु कुलोद्वहाः। तपसा ते सुमहता जातवृद्धाश्च धार्मिकाः ।। ३७.

मृगा, कृमी, नवा, दर्वा आणि पाचवी दृषद्वती — या पाच उशीनराच्या पत्नी होत्या. त्यांच्यापासून पाच कुलश्रेष्ठ पुत्र जन्मले, जे मोठ्या तपाने वाढले आणि धर्मनिष्ठ होते.

मृगायास्तु मृगः पुत्रो नवाया नव एव तु। कृम्याः कृमिस्तु दर्वायाः सुव्रतो नाम धार्मिकः ।। ३७.

मृगाच्या पोटी मृग, नवाच्या पोटी नवा, कृमीच्या पोटी कृमी, आणि दर्वाच्या पोटी सुव्रत नावाचा धर्मशील पुत्र झाला.

दृषद्वतीसुतश्चापि शिविरौशीनरो द्विजाः। शिवेः शिवपुरं ख्यातं यौधेयन्तु मृगस्य तु ।। ३७.

दृषद्वतीच्या पोटी शिवी नावाचा उशीनराचा पुत्र झाला, हे द्विजजन. शिवीचे नगर शिवपूर म्हणून प्रसिद्ध झाले आणि मृगाचे नगर यौधेय म्हणून ओळखले जाई.