वायुपुराणम्

त्रेतायुगे तु दशमे दत्तात्रेयो बभूव ह। नष्टे धर्मे चतुर्थश्च मार्कण्डेयपुरःसरः ।। ३६.

दहाव्या त्रेतायुगात तो दत्तात्रेय झाला; आणि धर्म नष्ट झाल्यावर, मार्कंडेयाच्या पुढे चौथा अवतार झाला.

पञ्चमः पञ्चदश्यां तु त्रेतायां सम्बभूव ह। मान्धातुश्चक्रवर्त्तित्वे तस्थौ तथ्यपुरःसरः ।। ३६.

पंधराव्या त्रेतायुगात तो पाचवा जन्म घेतो; तिथे तत्यासह मांधाता सम्राटपदावर विराजमान झाला.

एको नविंशे त्रेतायां सर्व्वक्षत्रान्तकोऽभवत्। जामदग्न्यस्तथा षष्ठो विश्वामित्रपुरःसरः ।। ३६.

एकोणविसाव्या त्रेतायुगात तो एकटा सर्व क्षत्रियांना संपवणारा झाला; जमदग्नीचा पुत्र, आणि सहावा, विश्वामित्राच्या पुढे प्रकट झाला.

चतुर्विंशे युगे रामो वसिष्ठेन पुरोधसा। सप्तमो राव णस्यार्थे जज्ञे दशरथात्मजः ।। ३६.

चौवीसाव्या युगात, वसिष्ठाच्या पुरोहित्याखाली, राम दशरथाचा पुत्र म्हणून रावणाच्या नाशासाठी सातवा जन्म घेतो.

अष्टमो द्वापरे विष्णुरष्टाविंशे पराशरात् । वेदव्यासस्ततो जज्ञे जातूकर्णपुरःसरः ।। ३६.

आठव्या द्वापारात, अठ्ठाव्या युगात, पराशरापासून विष्णूचा जन्म झाला; त्यानंतर जातूकरणाच्या पुढे वेदव्यास प्रकट झाले.

तथैव नवमो विष्णुरदित्याः कश्यपात्मजः। देवक्यां वसुदेवात्तु ब्रह्नगार्ग्यपुरःसरः ।। ३६.

त्याचप्रमाणे, नवव्या जन्मात, कश्यप आणि अदितीचे पुत्र विष्णू, देवकी आणि वसुदेवापासून, ब्रह्मगर्गाच्या पुढे प्रकट झाले.

अप्रमेयो नियोज्यश्च यत्र कामचरो वशी। क्रीजते भगवाँ ल्लोके बालः क्रीजनकैरिव ।। ३६.

जो मोजता येत नाही आणि स्वतःवर पूर्ण नियंत्रण ठेवणारा आहे, तो आपल्या इच्छेप्रमाणे वागतो; भगवंत या जगात लहान मुलासारखा खेळणी घेऊन खेळतो.

न प्रमातुं महाबाहुः शक्योऽसौ मधुसूदनः। परं परममेतस्माद्विश्वरूपान्न विद्यते ।। ३६.

महाबाहू मधुसूदन याला कोणीही मोजू शकत नाही; त्याच्यापेक्षा श्रेष्ठ किंवा त्याच्या विश्वरूपापेक्षा मोठं काहीच नाही.

अष्टाविंश तिमे तद्वद्द्वापरस्यांशसङ्क्षये। नष्टे धर्मे तदा जज्ञे विष्णुर्वृष्णिकुले प्रभुः ।। ३६.

अठ्ठाव्या द्वापाराच्या शेवटी, जेव्हा धर्म नष्ट झाला, तेव्हा विष्णू, प्रभू, वृष्णिकुळात जन्माला आला.

कर्त्तुं धर्मव्यवस्थानमसुराणां प्रणाशनम्। मोहयन् सर्वभूतानि योगात्मा योगमायया ।। ३६.

धर्माची स्थापना आणि असुरांचा नाश करण्यासाठी, सर्व प्राण्यांना मोहात पाडत, योगशक्तीने योगात्मा प्रकट झाला.

प्रविष्टो मानुषीं योनिं प्रच्छन्नश्चरते महीम्। विहारार्थं मनुष्येषु सान्दीपनिपुरःसरम् ।। ३६.

तो मानवी गर्भात प्रवेश करून, गुप्तपणे पृथ्वीवर फिरू लागला; मनुष्यातील क्रीडेसाठी, सांदीपनीच्या पुढे प्रकट झाला.

यत्र कंसञ्च शाल्वञ्च द्विविदञ्च महासुरम्। अरिष्टं वृषभञ्चैव पूतनां केशिनं हयम् ।। ३६.

तेथे त्याने कंस, शाल्व, महान असुर द्विविद, अरिष्ट, वृषभ, पूतना आणि केशी हा घोडा यांचा वध केला.

नागं कुवलयापीडं मल्लराजगृहाधिपम्। दैत्यान् मानुषदेहस्थान् सूदयामास वीर्यवान् ।। ३६.

त्याने नाग कुबलयापीड, मल्लराजाचा प्रमुख, आणि मानवी देहात असणारे इतर दैत्य, आपल्या पराक्रमाने संपवले.

छिन्नं बाहुसहस्रञ्च बाणस्याद्भुतकर्मणः । नरकश्च हतः सङ्खये यवनश्च महाबलः ।। ३६.

त्याने अद्भुत कृत्य करणाऱ्या बाणाचे हजारो हात छाटले; युद्धात नरकाचा वध केला आणि बलाढ्य यवनालाही मारले.

हृतानि च महीपानां सर्वरत्नानि तेजसा। दुराचारा श्च निहताः पार्थिवा ये रसातले ।। ३६.

त्याने आपल्या तेजाने सर्व राजांची रत्ने मिळवली; आणि जे दुष्ट राजे पाताळात होते, त्यांचा संहार केला.

एते लोकहितार्थाय प्रादुर्भावा महात्मनः। अस्मिन्नेव युगे क्षीणे सन्ध्या श्लिष्टे भविष्यति ।। ३६.

ही महान आत्म्याची रूपं लोकांच्या कल्याणासाठी प्रकट होतात; या युगाच्या शेवटी, जेव्हा युग क्षीण होईल आणि संध्या एकत्र येईल, तेव्हा हे घडेल.

कल्किर्विष्णुयशा नाम पाराशर्यः प्रतापवान्। दशमो भाव्यसम्भूतो याज्ञवल्क्यपुरःसरः ।। ३६.

कल्कि, ज्याचे नाव विष्णुयशा आहे, पाराशर वंशातील आणि पराक्रमी, हा दहावा अवतार म्हणून येईल, याज्ञवल्क्याच्या पुढे.

अनुकर्षन् सर्वसेनां हस्त्यश्वरथसङ्कुलाम्। प्रगृहीतायुधौर्विप्रैर्वृतः शतसहस्रशः ।। ३६.

हत्ती, घोडे आणि रथांनी भरलेल्या सर्व सैन्यांना एकत्र करून, शस्त्रधारी ब्राह्मणांनी वेढलेला, शेकडो हजारांच्या संख्येने तो असेल.

नात्यर्थं धार्मिका ये च ये च धर्मद्विषः व्कचित्। ईदीच्यान्मध्यदेशांश्च तथा विन्ध्यापरान्तिकान् ।। ३६.

जे फारसे धर्मनिष्ठ नाहीत आणि जे धर्माचे शत्रू आहेत, असे लोक उत्तर भागात, मध्य देशात आणि विंध्य व पश्चिमेकडील प्रदेशात राहतात.

तथैव दाक्षिणात्यांश्च द्रविजान् सिंहलैः सह। गान्धारान् पारदांश्चैव पह्लवान् यवनाञ्छकान् ।। ३६.

त्याचप्रमाणे दक्षिणेकडील लोक, द्रविड आणि सिंहल लोकांसह, गांधार, पारद, पहलव, यवन आणि शक हेही त्यात येतील.

तुषारान् बर्बरांश्चैव पुलिन्दान् दरदान् खसान् । लम्पाकानन्धकान् रुद्रान् किरातांश्चैव स प्रभुः ।। ३६.

तुषार, बर्बर, पुलिंद, दरद, खास, लंपाक, अंधक, रुद्र आणि किरात हे सर्वही त्या प्रभूच्या विरोधात असतील.

प्रवृत्तचक्रोबलवान् म्लेच्छानामन्तकृद्बली। अदृश्यः सर्वभूतानां पृथिवीं विचरिष्यति ।। ३६.

चक्राच्या सामर्थ्याने, अत्यंत बलवान असा तो म्लेच्छांचा संहारक होईल; सर्व प्राण्यांना अदृश्य राहून तो पृथ्वीवर संचार करील.

मानवः स तु संजज्ञे देवस्यांशेन धीमतः । पूर्वजन्मनि विष्णुर्यः प्रमितिर्नाम वीर्यवान् ।। ३६.

तो मनुष्य त्या बुद्धिमान देवतेच्या अंशाने जन्म घेईल; पूर्वजन्मी तो विष्णु होता, ज्याचे नाव प्रमिति आणि जो पराक्रमी होता.

गात्रेण वै चन्द्रसमः पूर्णे कलियुगेऽभवत्। इत्येतास्तस्य देवस्य दश सम्भूतयः स्मृताः ।। ३६.

त्याचा देह चंद्रासारखा तेजस्वी असेल; तो कलियुगाच्या शेवटी प्रकट होईल. या देवतेचे हे दहा अवतार स्मरणात ठेवले जातात.

तं तं कालञ्च कार्यञ्च तत्तदुद्दिश्य कारणम्। अंशेन त्रिषु लोकेषु तास्ता योनीः प्रपत्स्यते ।। ३६.

प्रत्येक काळ, कार्य आणि कारणासाठी, तो स्वतःच्या अंशाने तीनही लोकांतील त्या त्या गर्भात जन्म घेईल.

पञ्चविंशोत्थिते कल्पे पञ्चविंशति वै समाः। विनिघ्नन् सर्व्वभूतानि मानुषानेव सर्व्वशः ।। ३६.

पंचविंशति कल्प सुरू झाल्यावर, पंचवीस वर्षे तो सर्व प्राण्यांचा, विशेषतः माणसांचा संहार करील.

कृत्वा बीजावशेषान्तु महीं क्रूरेण कर्म्मणा। संशातयित्वा वृषलान् प्रायशस्तानधार्म्मिकान् ।। ३६.

फक्त बीजच शिल्लक ठेवून, पृथ्वीवर कठोर कर्म करून, तो वृषल आणि बहुतेक अधार्मिक लोकांचा नाश करील.

ततः स वै तदा कल्किश्चरितार्थः ससैनिकः। कर्मणा निहता ये तु सिद्धास्ते तु पुनः स्वयम् ।। ३६.

मग कल्कि आपले कार्य पूर्ण करून, सैन्यासह, ज्यांना त्याने ठार केले ते त्याच्या कृतीमुळे सिद्ध होतील आणि पुन्हा स्वतःहून प्रकट होतील.

अकस्मात् कुपितान्योन्यं भविष्यन्ति च मोहिताः । क्षपयित्वा तु तान् सर्वान् बाविनार्थेन चोदितान् ।। ३६.

अचानक, मोहात पडून, ते एकमेकांवर रागावतील; भविष्यातील हेतूसाठी प्रेरित झालेल्या सर्वांचा संहार करतील.