वायुपुराणम्

स वामनो दिवं खं च पृथिवीं च द्विजोत्तमाः। त्रिभिः क्रमैर्विश्वमिदं जगदाक्रामत प्रभुः ।। ३६.

तो वामन, द्विजश्रेष्ठांनो, तीन पावलांनी स्वर्ग, आकाश आणि पृथ्वी व्यापली; प्रभूने हे संपूर्ण जग तुडवले.

अत्यरिच्यत भूतात्मा भास्करं स्वेन तेजसा। प्रकाशयन् दिशः सर्व्वाः प्रदिशश्च महायशाः ।। ३६.

त्या तेजस्वीने आपल्या तेजाने सूर्यालाही मागे टाकले, सर्व दिशा आणि उपदिशा उजळून टाकल्या.

शुशुभे स महाबाहुः सर्व्वलोकान् प्रकाशयन्। आसुरीं श्रियमाहृत्य त्रींल्लोकांश्च जनार्दनः। सपुत्रपौत्रानसुरान् पातालतलमानयत् ।। ३६.

तो महाबाहू सर्व लोकांना प्रकाशमान करत शोभला; जनार्दनाने दैत्यांची आणि तिन्ही लोकांची संपत्ती घेतली आणि दैत्यांना त्यांच्या मुलांसह व नातवंडांसह पाताळात पाठवले.

नमुचिः शम्बरश्चैव प्रह्लादश्चैव विष्णुना। क्रूरा हता विनिर्द्धूता दिशः संप्रतिपेदिरे ।। ३६.

नमुचि, शंबर आणि प्रह्लाद यांना विष्णूने ठार केले; ते क्रूर दैत्य नष्ट झाले आणि चारही दिशांना पांगले.

महाभूतानि भूतात्मा सविशेषाणि माधवः। कालञ्च सकलं विप्रांस्तत्राद्भुतमदर्शयत् ।। ३६.

माधव, सर्व सृष्टीचा आत्मा, त्याने ऋषींना पंचमहाभूत, विशेष जीव आणि संपूर्ण काळ यांचे अद्भुत दर्शन घडवले.

तस्य गात्रे जगत्सर्वमात्मानमनुपश्यति । न किञ्चिदस्ति लोकेषु यदव्याप्तं महात्मना ।। ३६.

त्याच्या देहावर तो संपूर्ण विश्व स्वतःच पाहतो; या जगात असे काहीच नाही की जे त्या महात्म्याने व्यापलेले नाही.

तद्वै रूपमुपेन्द्रस्य देवदानवमानवाः। दृष्ट्वा सम्मुमुहुः सर्वे विष्णुतेजोविमोहिताः ।। ३६.

उपेन्द्राचे ते रूप, देव, दानव आणि माणसांनी पाहिले, आणि सर्वजण विष्णूच्या तेजाने मोहून गेले.

बलिः सिलो महापाशैः सबन्धुः ससुहृद्गणः। विरोचन कुलं सर्वं पाताले सन्निवेशितम् ।। ३६.

बलि आपल्या नातेवाईकांसह आणि मित्रपरिवारासह मोठ्या साखळ्यांनी बांधला गेला आणि विरोचनाच्या संपूर्ण वंशाला पाताळात ठेवण्यात आलं.

ततः सर्वामरैश्वर्यं दत्त्वेन्द्राय महात्मने। मानुषेषु महाबाहुः प्रादुरासीज्जनार्दनः ।। ३६.

मग सर्व देवांचं राज्य महात्मा इंद्राला दिलं आणि महाबाहू जनार्दन मानवांत प्रकट झाला.

एतास्तिस्रः स्मृतास्तस्य दिव्याः सम्भूतयः शुभाः। मानुष्याः सप्त यास्तस्य शापजांस्तान्निबोधत ।। ३६.

त्याच्या या तीन दिव्य आणि शुभ अवतारांची आठवण होते; आता त्याच्या शापामुळे झालेल्या सात मानवी जन्मांची माहिती ऐका.

त्रेतायुगे तु दशमे दत्तात्रेयो बभूव ह। नष्टे धर्मे चतुर्थश्च मार्कण्डेयपुरःसरः ।। ३६.

दहाव्या त्रेतायुगात तो दत्तात्रेय झाला; आणि धर्म नष्ट झाल्यावर, मार्कंडेयाच्या पुढे चौथा अवतार झाला.

पञ्चमः पञ्चदश्यां तु त्रेतायां सम्बभूव ह। मान्धातुश्चक्रवर्त्तित्वे तस्थौ तथ्यपुरःसरः ।। ३६.

पंधराव्या त्रेतायुगात तो पाचवा जन्म घेतो; तिथे तत्यासह मांधाता सम्राटपदावर विराजमान झाला.

एको नविंशे त्रेतायां सर्व्वक्षत्रान्तकोऽभवत्। जामदग्न्यस्तथा षष्ठो विश्वामित्रपुरःसरः ।। ३६.

एकोणविसाव्या त्रेतायुगात तो एकटा सर्व क्षत्रियांना संपवणारा झाला; जमदग्नीचा पुत्र, आणि सहावा, विश्वामित्राच्या पुढे प्रकट झाला.

चतुर्विंशे युगे रामो वसिष्ठेन पुरोधसा। सप्तमो राव णस्यार्थे जज्ञे दशरथात्मजः ।। ३६.

चौवीसाव्या युगात, वसिष्ठाच्या पुरोहित्याखाली, राम दशरथाचा पुत्र म्हणून रावणाच्या नाशासाठी सातवा जन्म घेतो.

अष्टमो द्वापरे विष्णुरष्टाविंशे पराशरात् । वेदव्यासस्ततो जज्ञे जातूकर्णपुरःसरः ।। ३६.

आठव्या द्वापारात, अठ्ठाव्या युगात, पराशरापासून विष्णूचा जन्म झाला; त्यानंतर जातूकरणाच्या पुढे वेदव्यास प्रकट झाले.

तथैव नवमो विष्णुरदित्याः कश्यपात्मजः। देवक्यां वसुदेवात्तु ब्रह्नगार्ग्यपुरःसरः ।। ३६.

त्याचप्रमाणे, नवव्या जन्मात, कश्यप आणि अदितीचे पुत्र विष्णू, देवकी आणि वसुदेवापासून, ब्रह्मगर्गाच्या पुढे प्रकट झाले.

अप्रमेयो नियोज्यश्च यत्र कामचरो वशी। क्रीजते भगवाँ ल्लोके बालः क्रीजनकैरिव ।। ३६.

जो मोजता येत नाही आणि स्वतःवर पूर्ण नियंत्रण ठेवणारा आहे, तो आपल्या इच्छेप्रमाणे वागतो; भगवंत या जगात लहान मुलासारखा खेळणी घेऊन खेळतो.

न प्रमातुं महाबाहुः शक्योऽसौ मधुसूदनः। परं परममेतस्माद्विश्वरूपान्न विद्यते ।। ३६.

महाबाहू मधुसूदन याला कोणीही मोजू शकत नाही; त्याच्यापेक्षा श्रेष्ठ किंवा त्याच्या विश्वरूपापेक्षा मोठं काहीच नाही.

अष्टाविंश तिमे तद्वद्द्वापरस्यांशसङ्क्षये। नष्टे धर्मे तदा जज्ञे विष्णुर्वृष्णिकुले प्रभुः ।। ३६.

अठ्ठाव्या द्वापाराच्या शेवटी, जेव्हा धर्म नष्ट झाला, तेव्हा विष्णू, प्रभू, वृष्णिकुळात जन्माला आला.

कर्त्तुं धर्मव्यवस्थानमसुराणां प्रणाशनम्। मोहयन् सर्वभूतानि योगात्मा योगमायया ।। ३६.

धर्माची स्थापना आणि असुरांचा नाश करण्यासाठी, सर्व प्राण्यांना मोहात पाडत, योगशक्तीने योगात्मा प्रकट झाला.

प्रविष्टो मानुषीं योनिं प्रच्छन्नश्चरते महीम्। विहारार्थं मनुष्येषु सान्दीपनिपुरःसरम् ।। ३६.

तो मानवी गर्भात प्रवेश करून, गुप्तपणे पृथ्वीवर फिरू लागला; मनुष्यातील क्रीडेसाठी, सांदीपनीच्या पुढे प्रकट झाला.

यत्र कंसञ्च शाल्वञ्च द्विविदञ्च महासुरम्। अरिष्टं वृषभञ्चैव पूतनां केशिनं हयम् ।। ३६.

तेथे त्याने कंस, शाल्व, महान असुर द्विविद, अरिष्ट, वृषभ, पूतना आणि केशी हा घोडा यांचा वध केला.

नागं कुवलयापीडं मल्लराजगृहाधिपम्। दैत्यान् मानुषदेहस्थान् सूदयामास वीर्यवान् ।। ३६.

त्याने नाग कुबलयापीड, मल्लराजाचा प्रमुख, आणि मानवी देहात असणारे इतर दैत्य, आपल्या पराक्रमाने संपवले.

छिन्नं बाहुसहस्रञ्च बाणस्याद्भुतकर्मणः । नरकश्च हतः सङ्खये यवनश्च महाबलः ।। ३६.

त्याने अद्भुत कृत्य करणाऱ्या बाणाचे हजारो हात छाटले; युद्धात नरकाचा वध केला आणि बलाढ्य यवनालाही मारले.

हृतानि च महीपानां सर्वरत्नानि तेजसा। दुराचारा श्च निहताः पार्थिवा ये रसातले ।। ३६.

त्याने आपल्या तेजाने सर्व राजांची रत्ने मिळवली; आणि जे दुष्ट राजे पाताळात होते, त्यांचा संहार केला.

एते लोकहितार्थाय प्रादुर्भावा महात्मनः। अस्मिन्नेव युगे क्षीणे सन्ध्या श्लिष्टे भविष्यति ।। ३६.

ही महान आत्म्याची रूपं लोकांच्या कल्याणासाठी प्रकट होतात; या युगाच्या शेवटी, जेव्हा युग क्षीण होईल आणि संध्या एकत्र येईल, तेव्हा हे घडेल.

कल्किर्विष्णुयशा नाम पाराशर्यः प्रतापवान्। दशमो भाव्यसम्भूतो याज्ञवल्क्यपुरःसरः ।। ३६.

कल्कि, ज्याचे नाव विष्णुयशा आहे, पाराशर वंशातील आणि पराक्रमी, हा दहावा अवतार म्हणून येईल, याज्ञवल्क्याच्या पुढे.

अनुकर्षन् सर्वसेनां हस्त्यश्वरथसङ्कुलाम्। प्रगृहीतायुधौर्विप्रैर्वृतः शतसहस्रशः ।। ३६.

हत्ती, घोडे आणि रथांनी भरलेल्या सर्व सैन्यांना एकत्र करून, शस्त्रधारी ब्राह्मणांनी वेढलेला, शेकडो हजारांच्या संख्येने तो असेल.

नात्यर्थं धार्मिका ये च ये च धर्मद्विषः व्कचित्। ईदीच्यान्मध्यदेशांश्च तथा विन्ध्यापरान्तिकान् ।। ३६.

जे फारसे धर्मनिष्ठ नाहीत आणि जे धर्माचे शत्रू आहेत, असे लोक उत्तर भागात, मध्य देशात आणि विंध्य व पश्चिमेकडील प्रदेशात राहतात.