वायुपुराणम्

यस्मात्ते जानता धर्मानवध्या स्त्री निषूदिता। तस्मात्त्वं सप्तकृत्वो वै मानुषेषु प्रपत्स्यसि ।। ३५.

धर्म माहिती असूनही तू जी स्त्री मारू नये तिला ठार केलंस, म्हणून तुला सात वेळा माणसांमध्ये जन्म घ्यावा लागेल.

ततस्तेनाभिशापेन नष्टे धर्मे पुनः पुनः। लोके सर्वहितार्थाय जायते मानुषेष्विह ।। ३५.

त्या शापामुळे, जेव्हा जेव्हा धर्म नष्ट होतो, तेव्हा सर्वांच्या कल्याणासाठी तो या जगात माणसांमध्ये जन्म घेतो.

अनुव्याहृत्य विष्णुं स तदादाय शिरः स्वयम्। समानीय ततः काये अपो गृह्येदमब्रवीत् ।। ३५.

असं म्हणून, भृगुने स्वतः तिचं डोकं उचललं, ते शरीराजवळ नेलं, पाणी घेतलं आणि पुढील शब्द उच्चारले.

एष त्वां विष्णुना सत्ये हतां संजीवयाम्यहम् । यदि कृत्स्नो मया धर्मश्चरितो ज्ञायतेऽपि वा। तेन सत्येन जीवस्व यदि सत्यं ब्रवीम्यहम् ।। ३५.

हे पाहा, मी तुला, जी विष्णूने सत्याच्या बळावर मारलीस, पुन्हा जिवंत करतो. मी जो धर्म आचरला आहे तो पूर्णपणे कुणाला माहीत असो वा नसो, त्या सत्याच्या आधारावर, जर मी खरे बोलत असेन तर, तू जिवंत हो.

सत्याभिव्याहृता तस्या देवी संजीविता तदा। तदा तां प्रोक्ष्य शीताभिरद्भिर्जीवेति सोऽब्रवीत् ।। ३५.

त्याने असे सत्य बोलताच ती देवी पुन्हा जिवंत झाली. मग त्याने तिला थंड पाण्याने शिंपडले आणि म्हणाला, 'जीवंत राहा.'

ततस्तां सर्वभूतानि दृष्ट्वा सुप्तोत्थितामिव। साधु साध्वित्यदृश्यानां वाचस्ताः सस्वरुर्दिशः ।। ३५.

तिला झोपेतून जागी झाल्यासारखी पाहून सर्व जीव आनंदले, आणि अदृश्यांनी 'छान! छान!' असे म्हणत सर्व दिशांना आवाज घुमला.

दृष्ट्वा सञ्जीवितामेवं देवीं तां भृगुणा तदा। मिषतां सर्वभूतानां तदद्भुतमिवाभवत् ।। ३५.

भृगुने सर्व जीवांच्या समोर देवीला जिवंत केल्याचे पाहून, त्यांना हे एक अद्भुतच वाटले.

असंभ्रान्तेन भृगुणा पत्नीं सञ्जीवितां ततः। दृष्ट्वा शक्रो न लेभेऽथ शर्म काव्यभयात्ततः ।। ३५.

भृगुने घाई न करता आपली पत्नी पुन्हा जिवंत केली हे पाहून, शक्राला काव्यांचा भयंकर धसका बसला आणि त्याला मनःशांती मिळाली नाही.

प्रजागरे ततश्चेन्द्रो जयन्तीमात्मनः सुताम्। प्रोवाच मतिमान् वाक्यं स्वां कन्यां पाकशासनः ।। ३५.

मग इंद्र, जागा राहून, आपल्या कन्या जयंतीला विचारपूर्वक असे म्हणाला.

एष काव्यो ह्यनिन्द्राय चरते दारुणं तपः। तेनाहं व्याकुलः पुत्रि कृतो धृतिमता दृढम् ।। ३५.

'हा काव्य माझ्यासाठी नव्हे, तर दुसऱ्यांसाठी कठोर तप करतो आहे. त्यामुळे, मुली, त्याच्या दृढ निश्चयामुळे मी फारच अस्वस्थ झालो आहे.'

गच्छ सम्भावयस्वैनं श्रमापनयनैः शुभैः। तैस्तैर्मनोनुकूलैश्च ह्युपचारैरतन्द्रिता ।। ३५.

'जा, त्याची थकवा घालवणाऱ्या सुखद सेवा कर आणि त्याच्या मनाला आनंद देणाऱ्या वेगवेगळ्या उपायांनी त्याचा सन्मान कर, आणि हे सर्व मन लावून कर.'

देवी सा हीन्द्रतुहिता जयन्ती शुभचारिणी। युक्तध्यानञ्च शाम्यं तं दुर्बलं धृतिमास्थितम् ।। ३५.

ती देवी जयंती, इंद्राची कन्या आणि सदाचारिणी, एकाग्र मनाने आणि शांतपणे, त्या दुर्बल पण धीरगंभीर काव्याजवळ गेली.

पित्रा यथोक्तं काव्यं सा काव्ये कृतवती तदा। गीर्भिश्चैवानुकूलाभिः स्तुवती वल्गुभाषिणी ।। ३५.

तिने वडिलांनी सांगितल्याप्रमाणेच काव्याची सेवा केली आणि गोड, मनाला भावणाऱ्या शब्दांनी त्याचे स्तुतीपर गुणगान केले.

गात्रसंवाहनैः काले सेवमाना सुखावहैः । शुश्रूषन्त्यनुकूला च उवास बहुलाः समाः ।। ३५.

योग्य वेळी अंगाला आरामदायक आणि सुखद स्पर्श करून, तिने त्याची सेवा केली आणि अनेक वर्षे त्याची मनापासून सेवा करत राहिली.

पूर्णे धूमव्रते चापि घोरे वर्षसहस्रिके । वरेण च्छन्दयामास काव्यं प्रीतोऽभवत्तदा ।। ३५.

भयंकर आणि हजार वर्षांच्या धूरव्रताची पूर्णता झाल्यावर, तिने काव्याला वर मागायला सांगितले आणि तो अत्यंत प्रसन्न झाला.

एवं ब्रुवंस्त्वयैकेन चीर्णं नान्येन केनचित्। तस्मात्त्वं तपसा बुद्ध्या श्रुतेन च बलेन च ।। ३५.

'तू जे साध्य केलेस ते अजून कुणीच केले नाही. म्हणूनच, तुझ्या तप, बुध्दी, विद्या आणि सामर्थ्यामुळे—'

तेजसा चापि विबुधान् सर्वानभिभविष्यसि। यच्च किञ्चिन्मम ब्रह्मन् विद्यते भृगुनन्दन ।। ३५.

'तू आपल्या तेजाने सर्व देवांना मागे टाकशील; आणि हे भृगुनंदना, माझ्याकडे जी काही विद्या आहे—'

साङ्गञ्च सरहस्यञ्च यज्ञोपनिषदान्तथा। प्रतिभास्यति ते सर्वं तच्चाद्यन्तं न कस्यचित् ।। ३५.

'सर्व यज्ञोपनिषदांचे अंग आणि त्यातील गुपिते तुला समजतील; त्यांचा आरंभ आणि शेवट कुणालाही माहीत नाही.'

सर्वाभिभावी तेन त्वं द्विजश्रेष्ठो भविष्यसि। एवं दत्त्वा वरांस्तस्मै भार्गवाय पुनः पुनः ।। ३५.

'म्हणूनच, तू द्विजांमध्ये श्रेष्ठ होशील; अशा रीतीने, पुन्हा पुन्हा भृगुपुत्राला हे वर देऊन—'

अजेयत्वं धनेशत्वमवध्यत्वं च वै ददौ। एतान् लब्ध्वा वरान् काव्यः सम्प्रहृष्टतनूरुहः ।। ३५.

त्याने त्याला अजिंक्यपणा, धनाचा स्वामीपद आणि कोणाच्याही हातून मारता न येण्याचा वर दिला. हे वर मिळाल्यावर काव्याचा अंगावर आनंदाने रोमांच उभा राहिला.

हर्षात् प्रादुर्बभौ तस्य देवस्तोत्रं महेश्वरम्। तदा तिर्यक्स्थितस्त्वेवं तुष्टुवे नीललोहितम् ।। ३५.

आनंदात, त्याच्या अंतरातून महेश्वराची एक दिव्य स्तुती उमटली; मग तिरके उभे राहून त्याने नीललोहिताची स्तुती केली.

नमोऽस्तु शितिकण्ठाय सुरापाय सुवर्चसे। रिरिहाणाय लोपाय वत्सराय जगत्पते ।। ३५.

शितिकंठ, मद्य पिणारा, तेजस्वी, संहारात आनंद मानणारा, लोप करणारा, वर्षाचा अधिपती, जगाचा स्वामी — अशा तुझ्या चरणांना माझा नमस्कार.

कपर्दिने ह्यूर्द्ध्वरोम्णे हयाय करणाय च। संस्कृताय सुतीर्थाय देवदेवाय रंहसे ।। ३५.

जटा असलेला, उभ्या केसांचा, घोडा, कारण, संस्कारी, श्रेष्ठ तीर्थ, देवांचा देव, वेगवान — अशा तुझ्या चरणांना नमस्कार.

उष्णीषिणे सुवक्राय सहस्राक्षाय मीढुषे। वसुरेताय रुद्राय तपसे चीरवाससे ।। ३५.

मुकुटधारी, सुंदर अंगाचा, हजार डोळ्यांचा, दानशूर, धनरूप वीर्य असलेला, रुद्र, तपस्वी, वल्कल वस्त्र घालणारा — अशा तुझ्या चरणांना नमस्कार.

ह्रस्वाय मुक्तकेशाय सेनान्ये रोहिताय च ।। ३५.

लहान उंचीचा, मोकळ्या केसांचा, सेनापती, लाल वर्णाचा — अशा तुझ्या चरणांना नमस्कार.

कवये राजवृद्धाय तक्षकक्रीडनाय च। गिरिशायार्कनेत्राय यतिने जाम्बवाय च। सुवृत्ताय सुहस्ताय धन्विने भार्गवाय च ।। ३५.

कवी, वृद्ध राजा, तक्षकासोबत खेळणारा, पर्वतांचा स्वामी, सूर्य नेत्र असलेला, संयमी, जांबवान, सुंदर बांध्याचा, उत्तम हातांचा, धनुर्धारी, भार्गव — अशा तुझ्या चरणांना नमस्कार.

सहस्रबाहवे चैव सहस्रामलचक्षुषे। सहस्रकुक्षये चैव सहस्रचरणाय च ।। ३५.

हजार हातांचा, हजार निर्मळ डोळ्यांचा, हजार पोटांचा, हजार पायांचा — अशा तुझ्या चरणांना नमस्कार.

सहस्रशिरसे चैव बहुरूपाय वेधसे। भवाय विश्वरूपाय श्वेताय पुरुषाय च ।। ३५.

हजार डोक्यांचा, अनेक रूपांचा, सृष्टीकर्ता, भव, विश्वरूप, पांढऱ्या वर्णाचा, पुरुष — अशा तुझ्या चरणांना नमस्कार.

निषङ्गिणे कवचिने सूक्ष्माय क्षपणाय च। ताम्राय चैव भीमाय उग्राय च शिवाय च ।। ३५.

शस्त्रधारी, कवचधारी, सूक्ष्म, नाश करणारा, तांबड्या रंगाचा, भयंकर, उग्र, मंगल — अशा तुझ्या चरणांना नमस्कार.