वायुपुराणम्

देवी क्रुद्धाब्रवीदेनाननिन्द्रत्वं करोम्यहम्। संस्तभ्य शीघ्रं संरम्भादिन्द्रं साऽभ्यचरत्ततः ।। ३५.

तेव्हा देवी रागावून म्हणाली, 'इंद्रा, मी तुला शक्तिहीन करीन!' आणि मग ती वेगाने, संतापाने इंद्राच्या समोर गेली.

ततः संस्तम्भितं दृष्ट्वा शक्रंदेवास्तु यूपवत्। व्यद्रवन्त ततो भीता दृष्ट्वा शक्रं वशीकृतम् ।। ३५.

मग इंद्राला यज्ञाच्या खांबासारखा हालचाल न करता पाहून, देव घाबरून पळाले, कारण त्यांनी इंद्राला पूर्णपणे वश झालेला पाहिला.

गतेषु सुरसङ्घेषु विष्णुरिन्द्रमभाषत। मांत्वं प्रविश भद्रन्ते नेष्यामि त्वां सुरेश्वर ।। ३५.

सर्व देवांचे सैन्य निघून गेल्यावर, विष्णूने इंद्राला म्हटलं, 'हे भाग्यवान, तू माझ्यात ये; मी तुझं रक्षण करीन, देवाधिदेव.'

एवमुक्तस्ततो विष्णुं प्रविवेश पुरन्दरः। विष्णुना रक्षितं दृष्ट्वा देवी क्रुद्धा वचोऽवदत् ।। ३५.

असं म्हटल्यावर पुरंदर विष्णूमध्ये शिरला; आणि विष्णूने इंद्राचं रक्षण केलं पाहून देवी रागाने बोलली.

एषा त्वां विष्णुना सार्द्धं दहामि मघवानिव। मिषतां सर्वभूतानां दृश्यतां मे तपोबलम् ।। ३५.

'मघवान, मी तुला आणि विष्णूला सर्व प्राण्यांच्या समोर जाळीन; माझ्या तपश्चर्येची शक्ती सर्वांनी पाहू द्या.'

तयाभिभूतौ तौ देवाविन्द्रविष्णू जजल्पतुः। कथं मुच्येव सहितौ विष्णुरिन्द्रमभाषत ।। ३५.

तिच्या प्रभावाखाली इंद्र आणि विष्णू दोघेही असहाय्य झाले; ते दोघे एकमेकांशी बोलू लागले. विष्णू म्हणाला, 'आपण दोघे मिळून कसे सुटू?''

इन्द्रोऽब्रवीज्जहि ह्येनां यावन्नौ न दहेद्विभो। विशेषेणाभिभूतोऽहमतस्त्वञ्च हि मा चिरम् ।। ३५.

इंद्र म्हणाला, 'हे महाबळ, ती आपल्याला जाळण्याआधी तिला ठार मार; मी तर पूर्णपणे तिच्या वश झालो आहे, म्हणून तू वेळ दवडू नको.'

ततः समीक्ष्य तां विष्णुः स्त्रीवधं कर्त्तुमास्थितः। अभिध्याय ततश्चक्रमापन्नः सत्वरं प्रभुः ।। ३५.

मग विष्णूने तिला पाहून, स्त्रीहत्या करण्याचा निर्धार केला; आणि मग त्याने मनात विचार करून, आपलं चक्र लगेच बोलावलं.

तस्याः सत्वरमाणायाः शीघ्रकारी सुरारिहा। स्त्रिया विष्णुस्ततो देव्या क्रूरं बुद्ध्वा चिकीर्षितम्। क्रुद्धस्तदस्त्रमाविद्ध्य शिरश्चिच्छेद माधवः ।। ३५.

ती वेगाने धावत असताना, देवांचा शत्रू संहार करणारा विष्णू, देवीच्या क्रूर हेतूची जाणीव करून, रागाने आपलं अस्त्र उगारलं आणि तिचं डोकं छाटलं.

तं दृष्ट्वा स्त्रीवधं घोरं चुकोप भृगुरीश्वरः। ततोऽभिशस्तो भृगुणा विष्णुर्भार्यावधे तदा ।। ३५.

ती भीषण स्त्रीहत्या पाहून भृगु ऋषी रागावले; आणि मग भृगुने विष्णूला त्याच्या पत्नीच्या वधासाठी शाप दिला.

यस्मात्ते जानता धर्मानवध्या स्त्री निषूदिता। तस्मात्त्वं सप्तकृत्वो वै मानुषेषु प्रपत्स्यसि ।। ३५.

धर्म माहिती असूनही तू जी स्त्री मारू नये तिला ठार केलंस, म्हणून तुला सात वेळा माणसांमध्ये जन्म घ्यावा लागेल.

ततस्तेनाभिशापेन नष्टे धर्मे पुनः पुनः। लोके सर्वहितार्थाय जायते मानुषेष्विह ।। ३५.

त्या शापामुळे, जेव्हा जेव्हा धर्म नष्ट होतो, तेव्हा सर्वांच्या कल्याणासाठी तो या जगात माणसांमध्ये जन्म घेतो.

अनुव्याहृत्य विष्णुं स तदादाय शिरः स्वयम्। समानीय ततः काये अपो गृह्येदमब्रवीत् ।। ३५.

असं म्हणून, भृगुने स्वतः तिचं डोकं उचललं, ते शरीराजवळ नेलं, पाणी घेतलं आणि पुढील शब्द उच्चारले.

एष त्वां विष्णुना सत्ये हतां संजीवयाम्यहम् । यदि कृत्स्नो मया धर्मश्चरितो ज्ञायतेऽपि वा। तेन सत्येन जीवस्व यदि सत्यं ब्रवीम्यहम् ।। ३५.

हे पाहा, मी तुला, जी विष्णूने सत्याच्या बळावर मारलीस, पुन्हा जिवंत करतो. मी जो धर्म आचरला आहे तो पूर्णपणे कुणाला माहीत असो वा नसो, त्या सत्याच्या आधारावर, जर मी खरे बोलत असेन तर, तू जिवंत हो.

सत्याभिव्याहृता तस्या देवी संजीविता तदा। तदा तां प्रोक्ष्य शीताभिरद्भिर्जीवेति सोऽब्रवीत् ।। ३५.

त्याने असे सत्य बोलताच ती देवी पुन्हा जिवंत झाली. मग त्याने तिला थंड पाण्याने शिंपडले आणि म्हणाला, 'जीवंत राहा.'

ततस्तां सर्वभूतानि दृष्ट्वा सुप्तोत्थितामिव। साधु साध्वित्यदृश्यानां वाचस्ताः सस्वरुर्दिशः ।। ३५.

तिला झोपेतून जागी झाल्यासारखी पाहून सर्व जीव आनंदले, आणि अदृश्यांनी 'छान! छान!' असे म्हणत सर्व दिशांना आवाज घुमला.

दृष्ट्वा सञ्जीवितामेवं देवीं तां भृगुणा तदा। मिषतां सर्वभूतानां तदद्भुतमिवाभवत् ।। ३५.

भृगुने सर्व जीवांच्या समोर देवीला जिवंत केल्याचे पाहून, त्यांना हे एक अद्भुतच वाटले.

असंभ्रान्तेन भृगुणा पत्नीं सञ्जीवितां ततः। दृष्ट्वा शक्रो न लेभेऽथ शर्म काव्यभयात्ततः ।। ३५.

भृगुने घाई न करता आपली पत्नी पुन्हा जिवंत केली हे पाहून, शक्राला काव्यांचा भयंकर धसका बसला आणि त्याला मनःशांती मिळाली नाही.

प्रजागरे ततश्चेन्द्रो जयन्तीमात्मनः सुताम्। प्रोवाच मतिमान् वाक्यं स्वां कन्यां पाकशासनः ।। ३५.

मग इंद्र, जागा राहून, आपल्या कन्या जयंतीला विचारपूर्वक असे म्हणाला.

एष काव्यो ह्यनिन्द्राय चरते दारुणं तपः। तेनाहं व्याकुलः पुत्रि कृतो धृतिमता दृढम् ।। ३५.

'हा काव्य माझ्यासाठी नव्हे, तर दुसऱ्यांसाठी कठोर तप करतो आहे. त्यामुळे, मुली, त्याच्या दृढ निश्चयामुळे मी फारच अस्वस्थ झालो आहे.'

गच्छ सम्भावयस्वैनं श्रमापनयनैः शुभैः। तैस्तैर्मनोनुकूलैश्च ह्युपचारैरतन्द्रिता ।। ३५.

'जा, त्याची थकवा घालवणाऱ्या सुखद सेवा कर आणि त्याच्या मनाला आनंद देणाऱ्या वेगवेगळ्या उपायांनी त्याचा सन्मान कर, आणि हे सर्व मन लावून कर.'

देवी सा हीन्द्रतुहिता जयन्ती शुभचारिणी। युक्तध्यानञ्च शाम्यं तं दुर्बलं धृतिमास्थितम् ।। ३५.

ती देवी जयंती, इंद्राची कन्या आणि सदाचारिणी, एकाग्र मनाने आणि शांतपणे, त्या दुर्बल पण धीरगंभीर काव्याजवळ गेली.

पित्रा यथोक्तं काव्यं सा काव्ये कृतवती तदा। गीर्भिश्चैवानुकूलाभिः स्तुवती वल्गुभाषिणी ।। ३५.

तिने वडिलांनी सांगितल्याप्रमाणेच काव्याची सेवा केली आणि गोड, मनाला भावणाऱ्या शब्दांनी त्याचे स्तुतीपर गुणगान केले.

गात्रसंवाहनैः काले सेवमाना सुखावहैः । शुश्रूषन्त्यनुकूला च उवास बहुलाः समाः ।। ३५.

योग्य वेळी अंगाला आरामदायक आणि सुखद स्पर्श करून, तिने त्याची सेवा केली आणि अनेक वर्षे त्याची मनापासून सेवा करत राहिली.

पूर्णे धूमव्रते चापि घोरे वर्षसहस्रिके । वरेण च्छन्दयामास काव्यं प्रीतोऽभवत्तदा ।। ३५.

भयंकर आणि हजार वर्षांच्या धूरव्रताची पूर्णता झाल्यावर, तिने काव्याला वर मागायला सांगितले आणि तो अत्यंत प्रसन्न झाला.

एवं ब्रुवंस्त्वयैकेन चीर्णं नान्येन केनचित्। तस्मात्त्वं तपसा बुद्ध्या श्रुतेन च बलेन च ।। ३५.

'तू जे साध्य केलेस ते अजून कुणीच केले नाही. म्हणूनच, तुझ्या तप, बुध्दी, विद्या आणि सामर्थ्यामुळे—'

तेजसा चापि विबुधान् सर्वानभिभविष्यसि। यच्च किञ्चिन्मम ब्रह्मन् विद्यते भृगुनन्दन ।। ३५.

'तू आपल्या तेजाने सर्व देवांना मागे टाकशील; आणि हे भृगुनंदना, माझ्याकडे जी काही विद्या आहे—'

साङ्गञ्च सरहस्यञ्च यज्ञोपनिषदान्तथा। प्रतिभास्यति ते सर्वं तच्चाद्यन्तं न कस्यचित् ।। ३५.

'सर्व यज्ञोपनिषदांचे अंग आणि त्यातील गुपिते तुला समजतील; त्यांचा आरंभ आणि शेवट कुणालाही माहीत नाही.'

सर्वाभिभावी तेन त्वं द्विजश्रेष्ठो भविष्यसि। एवं दत्त्वा वरांस्तस्मै भार्गवाय पुनः पुनः ।। ३५.

'म्हणूनच, तू द्विजांमध्ये श्रेष्ठ होशील; अशा रीतीने, पुन्हा पुन्हा भृगुपुत्राला हे वर देऊन—'