वायुपुराणम्

तद्बुद्ध्वा नातिपूर्वन्तु राज्यं न्यस्तं तदासुरैः। तस्मिञ्छिद्रे तदामर्षा देवास्तान् समभिद्रवन्। निशितात्तायुधाः सर्वे बृहस्पतिपुरोगमाः ।। ३५.

हे कळताच, थोड्याच दिवसांत असुरांनी राज्य सोडले. त्या वेळेत, बृहस्पतीच्या नेतृत्वाखाली सर्व देव रागावून, धारदार शस्त्र घेऊन असुरांवर तुटून पडले.

दृष्ट्वासुरगणा देवान् प्रगृहीतायुधान् पुनः। उत्पेतुः सहसा सर्वे सन्त्रस्तास्ते ततोऽभवन् ।। ३५.

देवांना शस्त्रासह येताना पाहून, सर्व असुरगण घाबरून अचानक पळून गेले आणि भयभीत झाले.

न्यस्तशस्त्रे जये दत्ते आचार्यव्रतमास्थिते। सन्त्यज्य. समयं देवास्ते सपत्नजिघांसवः ।। ३५.

शस्त्र खाली ठेवले, विजय दिला आणि गुरु व्रतस्थ असताना, देवांनी ठरलेला करार सोडून शत्रूंचा नाश करण्याचा प्रयत्न केला.

अनाचार्यास्तु भद्रं वो विश्वस्तास्तपसि स्थिताः। चीरवल्काजिनधरा निष्क्रिया निष्परिग्रहाः ।। ३५.

गुरु नसताना, तुम्हाला शुभ होवो; विश्वास ठेवून, तपात स्थिर राहा, झाडाच्या साली, कातडी आणि वस्त्रे घाला, निष्क्रिय आणि कोणतीही मालमत्ता न ठेवता रहा.

रणे विजेतुं देवान् वै नशक्ष्यामः कथञ्चन। अशुद्धेन प्रपद्यामः शरणं काव्यमातरम् ।। ३५.

आपण कधीच देवांना युद्धात हरवू शकत नाही. अशुद्ध अवस्थेत, आपण काव्य आमच्या मातेकडे आश्रय मागूया.

ज्ञापयामस्ततमिदं यावदागमनं गुरोः। विनिवृत्ते ततः काव्ये योत्स्यामो युधि तान् सुरान् ।। ३५.

गुरू येईपर्यंत आपण हे सर्व त्यांना सांगू या; ते परत आले की मग आपण त्या देवांशी काव्याच्या युद्धात भिडूया.

एवमुक्त्वा सुरान् योग्यं शरणं काव्यमातरम्। प्रापद्यन्त ततो भीतास्तदा चैव तदाऽभयम् ।। ३५.

असं म्हणून, योग्य ते करून, ते सर्व देव काव्यमाता हिच्या आश्रयाला गेले; तेव्हा घाबरलेल्या त्यांना तिने सुरक्षितता दिली.

दत्तन्तेषान्तु भीतानां दैत्या नामभयार्थिनाम्। न भेतव्यं न भेतव्य भयन्त्यजत दानवाः ।। ३५.

भयभीत होऊन जे दैत्य भीती दूर करण्याची विनंती करत होते, त्यांना सांगितलं गेलं — 'घाबरू नका, घाबरू नका,' आणि मग दानवांनी आपली भीती सोडली.

मत्सन्निधौ वर्ततां वो न भीर्भवितुमर्हति। भयाच्चाप्यभिपन्नांस्तान् दृष्ट्वा देवासुरांस्तदा ।। ३५.

माझ्या उपस्थितीत असताना तुम्हाला भीती वाटू नये; आणि त्या वेळी, भीतीने ग्रस्त असलेल्यांना पाहून देव आणि दैत्य—

अभिजग्मुः प्रसह्यैतानविचार्य बलाबलम्। तांस्त्रस्तान् वध्यमानांश्च देवैर्दृष्ट्वासुरांस्तदा ।। ३५.

तेव्हा त्यांच्या ताकदीचा आणि कमजोरीचा विचार करून देवांनी त्यांच्यावर जबरदस्तीने हल्ला केला; आणि देवांनी घाबरलेल्या व मारल्या जात असलेल्या दैत्यांना पाहिले.

देवी क्रुद्धाब्रवीदेनाननिन्द्रत्वं करोम्यहम्। संस्तभ्य शीघ्रं संरम्भादिन्द्रं साऽभ्यचरत्ततः ।। ३५.

तेव्हा देवी रागावून म्हणाली, 'इंद्रा, मी तुला शक्तिहीन करीन!' आणि मग ती वेगाने, संतापाने इंद्राच्या समोर गेली.

ततः संस्तम्भितं दृष्ट्वा शक्रंदेवास्तु यूपवत्। व्यद्रवन्त ततो भीता दृष्ट्वा शक्रं वशीकृतम् ।। ३५.

मग इंद्राला यज्ञाच्या खांबासारखा हालचाल न करता पाहून, देव घाबरून पळाले, कारण त्यांनी इंद्राला पूर्णपणे वश झालेला पाहिला.

गतेषु सुरसङ्घेषु विष्णुरिन्द्रमभाषत। मांत्वं प्रविश भद्रन्ते नेष्यामि त्वां सुरेश्वर ।। ३५.

सर्व देवांचे सैन्य निघून गेल्यावर, विष्णूने इंद्राला म्हटलं, 'हे भाग्यवान, तू माझ्यात ये; मी तुझं रक्षण करीन, देवाधिदेव.'

एवमुक्तस्ततो विष्णुं प्रविवेश पुरन्दरः। विष्णुना रक्षितं दृष्ट्वा देवी क्रुद्धा वचोऽवदत् ।। ३५.

असं म्हटल्यावर पुरंदर विष्णूमध्ये शिरला; आणि विष्णूने इंद्राचं रक्षण केलं पाहून देवी रागाने बोलली.

एषा त्वां विष्णुना सार्द्धं दहामि मघवानिव। मिषतां सर्वभूतानां दृश्यतां मे तपोबलम् ।। ३५.

'मघवान, मी तुला आणि विष्णूला सर्व प्राण्यांच्या समोर जाळीन; माझ्या तपश्चर्येची शक्ती सर्वांनी पाहू द्या.'

तयाभिभूतौ तौ देवाविन्द्रविष्णू जजल्पतुः। कथं मुच्येव सहितौ विष्णुरिन्द्रमभाषत ।। ३५.

तिच्या प्रभावाखाली इंद्र आणि विष्णू दोघेही असहाय्य झाले; ते दोघे एकमेकांशी बोलू लागले. विष्णू म्हणाला, 'आपण दोघे मिळून कसे सुटू?''

इन्द्रोऽब्रवीज्जहि ह्येनां यावन्नौ न दहेद्विभो। विशेषेणाभिभूतोऽहमतस्त्वञ्च हि मा चिरम् ।। ३५.

इंद्र म्हणाला, 'हे महाबळ, ती आपल्याला जाळण्याआधी तिला ठार मार; मी तर पूर्णपणे तिच्या वश झालो आहे, म्हणून तू वेळ दवडू नको.'

ततः समीक्ष्य तां विष्णुः स्त्रीवधं कर्त्तुमास्थितः। अभिध्याय ततश्चक्रमापन्नः सत्वरं प्रभुः ।। ३५.

मग विष्णूने तिला पाहून, स्त्रीहत्या करण्याचा निर्धार केला; आणि मग त्याने मनात विचार करून, आपलं चक्र लगेच बोलावलं.

तस्याः सत्वरमाणायाः शीघ्रकारी सुरारिहा। स्त्रिया विष्णुस्ततो देव्या क्रूरं बुद्ध्वा चिकीर्षितम्। क्रुद्धस्तदस्त्रमाविद्ध्य शिरश्चिच्छेद माधवः ।। ३५.

ती वेगाने धावत असताना, देवांचा शत्रू संहार करणारा विष्णू, देवीच्या क्रूर हेतूची जाणीव करून, रागाने आपलं अस्त्र उगारलं आणि तिचं डोकं छाटलं.

तं दृष्ट्वा स्त्रीवधं घोरं चुकोप भृगुरीश्वरः। ततोऽभिशस्तो भृगुणा विष्णुर्भार्यावधे तदा ।। ३५.

ती भीषण स्त्रीहत्या पाहून भृगु ऋषी रागावले; आणि मग भृगुने विष्णूला त्याच्या पत्नीच्या वधासाठी शाप दिला.

यस्मात्ते जानता धर्मानवध्या स्त्री निषूदिता। तस्मात्त्वं सप्तकृत्वो वै मानुषेषु प्रपत्स्यसि ।। ३५.

धर्म माहिती असूनही तू जी स्त्री मारू नये तिला ठार केलंस, म्हणून तुला सात वेळा माणसांमध्ये जन्म घ्यावा लागेल.

ततस्तेनाभिशापेन नष्टे धर्मे पुनः पुनः। लोके सर्वहितार्थाय जायते मानुषेष्विह ।। ३५.

त्या शापामुळे, जेव्हा जेव्हा धर्म नष्ट होतो, तेव्हा सर्वांच्या कल्याणासाठी तो या जगात माणसांमध्ये जन्म घेतो.

अनुव्याहृत्य विष्णुं स तदादाय शिरः स्वयम्। समानीय ततः काये अपो गृह्येदमब्रवीत् ।। ३५.

असं म्हणून, भृगुने स्वतः तिचं डोकं उचललं, ते शरीराजवळ नेलं, पाणी घेतलं आणि पुढील शब्द उच्चारले.

एष त्वां विष्णुना सत्ये हतां संजीवयाम्यहम् । यदि कृत्स्नो मया धर्मश्चरितो ज्ञायतेऽपि वा। तेन सत्येन जीवस्व यदि सत्यं ब्रवीम्यहम् ।। ३५.

हे पाहा, मी तुला, जी विष्णूने सत्याच्या बळावर मारलीस, पुन्हा जिवंत करतो. मी जो धर्म आचरला आहे तो पूर्णपणे कुणाला माहीत असो वा नसो, त्या सत्याच्या आधारावर, जर मी खरे बोलत असेन तर, तू जिवंत हो.

सत्याभिव्याहृता तस्या देवी संजीविता तदा। तदा तां प्रोक्ष्य शीताभिरद्भिर्जीवेति सोऽब्रवीत् ।। ३५.

त्याने असे सत्य बोलताच ती देवी पुन्हा जिवंत झाली. मग त्याने तिला थंड पाण्याने शिंपडले आणि म्हणाला, 'जीवंत राहा.'

ततस्तां सर्वभूतानि दृष्ट्वा सुप्तोत्थितामिव। साधु साध्वित्यदृश्यानां वाचस्ताः सस्वरुर्दिशः ।। ३५.

तिला झोपेतून जागी झाल्यासारखी पाहून सर्व जीव आनंदले, आणि अदृश्यांनी 'छान! छान!' असे म्हणत सर्व दिशांना आवाज घुमला.

दृष्ट्वा सञ्जीवितामेवं देवीं तां भृगुणा तदा। मिषतां सर्वभूतानां तदद्भुतमिवाभवत् ।। ३५.

भृगुने सर्व जीवांच्या समोर देवीला जिवंत केल्याचे पाहून, त्यांना हे एक अद्भुतच वाटले.

असंभ्रान्तेन भृगुणा पत्नीं सञ्जीवितां ततः। दृष्ट्वा शक्रो न लेभेऽथ शर्म काव्यभयात्ततः ।। ३५.

भृगुने घाई न करता आपली पत्नी पुन्हा जिवंत केली हे पाहून, शक्राला काव्यांचा भयंकर धसका बसला आणि त्याला मनःशांती मिळाली नाही.

प्रजागरे ततश्चेन्द्रो जयन्तीमात्मनः सुताम्। प्रोवाच मतिमान् वाक्यं स्वां कन्यां पाकशासनः ।। ३५.

मग इंद्र, जागा राहून, आपल्या कन्या जयंतीला विचारपूर्वक असे म्हणाला.