वायुपुराणम्

वयं तपश्चरिष्यामः संवृता वल्कलैर्वने। प्रह्लादस्य वचः श्रुत्वा सत्यव्याहरणं तु तत् ।। ३५.

प्रह्लादाचे सत्य बोललेले शब्द ऐकून, आम्ही जंगलात झाडाच्या साली घालून एकांतात तप करणार आहोत.

ततो देवा निवृत्ता वै विज्वरा मुदिताश्च ह। न्यस्तशस्त्रेषु दैत्येषु स्वान् वै जग्मुर्यथागतान् ।। ३५.

मग देव आनंदी आणि चिंता न करता मागे फिरले. दैत्यांनी शस्त्र खाली ठेवले आणि सर्व देव आपापल्या जागी परत गेले.

ततस्तानब्रवीत्काव्यः कञ्चित्कालमुपास्यताम्। निरुत्सुकैस्तपोयुक्तैः कालं कार्यार्थसाधकैः। पितुर्ममाश्रमस्था वै सर्वे देवाः सवासवाः ।। ३५.

मग काव्याने त्यांना सांगितले, 'काही काळ इथे उपासना करत, इच्छा नसलेल्या आणि तपात मग्न अशा लोकांसोबत, कार्य साध्य होईपर्यंत रहा. सर्व देव आणि इंद्र माझ्या वडिलांच्या आश्रमात आहेत.'

स सन्दिश्यासुरान् काव्यो महादेवं प्रपद्य च। प्रणम्येनसुवाचाथ जगत्प्रभवमीश्वरम् ।। ३५.

मग काव्याने असुरांना सूचना दिल्या आणि महादेवाजवळ जाऊन, नम्रपणे जगाचा अधिपती असलेल्या प्रभूला वंदन करून मधुर शब्दांत प्रार्थना केली.

मन्त्रानिच्छाम्यहं देव मे नसन्ति बृहस्पतौ। पराभवाय देवानामसुरेष्वभयावहान् ।। ३५.

'देवा, मला असे मंत्र हवे आहेत जे बृहस्पतीकडे नाहीत. हे मंत्र देवांचा पराभव करण्यासाठी आणि असुरांना निर्भय करण्यासाठी असावेत.'

एवमुक्तोऽब्रवीद्देवो मन्त्रानिच्छसि वै द्विज। व्रतं चर मयो द्दिष्टं ब्रह्मचारी समाहितः ।। ३५.

मग देवाने सांगितले, 'द्विजा, तुला मंत्र हवे आहेत तर मी सांगितलेले व्रत तू भक्तीने, ब्रह्मचर्य पाळून पार पाड.'

पूर्णं वर्षसहस्रं वै कुण्डधूममवाक्शिराः। यद्युपास्यसि भद्रन्ते मत्तो मन्त्रमवाप्स्यसि ।। ३५.

'जर तू पूर्ण हजार वर्षे आहुतीच्या धुरात डोके झुकवून उपासना केलीस, तर, भाग्यवान, मी तुला मंत्र देईन.'

तथोक्तो देव देवेन स शुक्रस्तु महातपाः। पादौ संस्पृश्य देवस्य बाढमित्यभ्यभाषत ।। ३५.

देवाने असे सांगितल्यावर, महातपस्वी शुक्राने देवाचे पाय स्पर्श करून, 'तसेच होईल' असे उत्तर दिले.

व्रतं चराम्यहं शेषं यथोद्दिष्टोऽस्मि वै प्रभो। ततो नियुक्तो देवेन कुण्डधारोऽस्य धूमकृत् ।। ३५.

'प्रभो, मी तुझ्या सांगण्यानुसार उरलेले व्रत पाळीन.' मग देवाच्या आज्ञेने तो कुंडाचा रक्षक आणि धुर करणारा झाला.

असुराणां हितार्थाय तस्मिञ्छुक्रे गते तदा। मन्त्रार्थं तत्र वसति ब्रह्मचर्ये महेश्वरः ।। ३५.

असुरांच्या हितासाठी, शुक्र तिथून गेल्यावर, महेश्वर तिथेच ब्रह्मचर्य पाळून मंत्र मिळवण्यासाठी राहिला.

तद्बुद्ध्वा नातिपूर्वन्तु राज्यं न्यस्तं तदासुरैः। तस्मिञ्छिद्रे तदामर्षा देवास्तान् समभिद्रवन्। निशितात्तायुधाः सर्वे बृहस्पतिपुरोगमाः ।। ३५.

हे कळताच, थोड्याच दिवसांत असुरांनी राज्य सोडले. त्या वेळेत, बृहस्पतीच्या नेतृत्वाखाली सर्व देव रागावून, धारदार शस्त्र घेऊन असुरांवर तुटून पडले.

दृष्ट्वासुरगणा देवान् प्रगृहीतायुधान् पुनः। उत्पेतुः सहसा सर्वे सन्त्रस्तास्ते ततोऽभवन् ।। ३५.

देवांना शस्त्रासह येताना पाहून, सर्व असुरगण घाबरून अचानक पळून गेले आणि भयभीत झाले.

न्यस्तशस्त्रे जये दत्ते आचार्यव्रतमास्थिते। सन्त्यज्य. समयं देवास्ते सपत्नजिघांसवः ।। ३५.

शस्त्र खाली ठेवले, विजय दिला आणि गुरु व्रतस्थ असताना, देवांनी ठरलेला करार सोडून शत्रूंचा नाश करण्याचा प्रयत्न केला.

अनाचार्यास्तु भद्रं वो विश्वस्तास्तपसि स्थिताः। चीरवल्काजिनधरा निष्क्रिया निष्परिग्रहाः ।। ३५.

गुरु नसताना, तुम्हाला शुभ होवो; विश्वास ठेवून, तपात स्थिर राहा, झाडाच्या साली, कातडी आणि वस्त्रे घाला, निष्क्रिय आणि कोणतीही मालमत्ता न ठेवता रहा.

रणे विजेतुं देवान् वै नशक्ष्यामः कथञ्चन। अशुद्धेन प्रपद्यामः शरणं काव्यमातरम् ।। ३५.

आपण कधीच देवांना युद्धात हरवू शकत नाही. अशुद्ध अवस्थेत, आपण काव्य आमच्या मातेकडे आश्रय मागूया.

ज्ञापयामस्ततमिदं यावदागमनं गुरोः। विनिवृत्ते ततः काव्ये योत्स्यामो युधि तान् सुरान् ।। ३५.

गुरू येईपर्यंत आपण हे सर्व त्यांना सांगू या; ते परत आले की मग आपण त्या देवांशी काव्याच्या युद्धात भिडूया.

एवमुक्त्वा सुरान् योग्यं शरणं काव्यमातरम्। प्रापद्यन्त ततो भीतास्तदा चैव तदाऽभयम् ।। ३५.

असं म्हणून, योग्य ते करून, ते सर्व देव काव्यमाता हिच्या आश्रयाला गेले; तेव्हा घाबरलेल्या त्यांना तिने सुरक्षितता दिली.

दत्तन्तेषान्तु भीतानां दैत्या नामभयार्थिनाम्। न भेतव्यं न भेतव्य भयन्त्यजत दानवाः ।। ३५.

भयभीत होऊन जे दैत्य भीती दूर करण्याची विनंती करत होते, त्यांना सांगितलं गेलं — 'घाबरू नका, घाबरू नका,' आणि मग दानवांनी आपली भीती सोडली.

मत्सन्निधौ वर्ततां वो न भीर्भवितुमर्हति। भयाच्चाप्यभिपन्नांस्तान् दृष्ट्वा देवासुरांस्तदा ।। ३५.

माझ्या उपस्थितीत असताना तुम्हाला भीती वाटू नये; आणि त्या वेळी, भीतीने ग्रस्त असलेल्यांना पाहून देव आणि दैत्य—

अभिजग्मुः प्रसह्यैतानविचार्य बलाबलम्। तांस्त्रस्तान् वध्यमानांश्च देवैर्दृष्ट्वासुरांस्तदा ।। ३५.

तेव्हा त्यांच्या ताकदीचा आणि कमजोरीचा विचार करून देवांनी त्यांच्यावर जबरदस्तीने हल्ला केला; आणि देवांनी घाबरलेल्या व मारल्या जात असलेल्या दैत्यांना पाहिले.

देवी क्रुद्धाब्रवीदेनाननिन्द्रत्वं करोम्यहम्। संस्तभ्य शीघ्रं संरम्भादिन्द्रं साऽभ्यचरत्ततः ।। ३५.

तेव्हा देवी रागावून म्हणाली, 'इंद्रा, मी तुला शक्तिहीन करीन!' आणि मग ती वेगाने, संतापाने इंद्राच्या समोर गेली.

ततः संस्तम्भितं दृष्ट्वा शक्रंदेवास्तु यूपवत्। व्यद्रवन्त ततो भीता दृष्ट्वा शक्रं वशीकृतम् ।। ३५.

मग इंद्राला यज्ञाच्या खांबासारखा हालचाल न करता पाहून, देव घाबरून पळाले, कारण त्यांनी इंद्राला पूर्णपणे वश झालेला पाहिला.

गतेषु सुरसङ्घेषु विष्णुरिन्द्रमभाषत। मांत्वं प्रविश भद्रन्ते नेष्यामि त्वां सुरेश्वर ।। ३५.

सर्व देवांचे सैन्य निघून गेल्यावर, विष्णूने इंद्राला म्हटलं, 'हे भाग्यवान, तू माझ्यात ये; मी तुझं रक्षण करीन, देवाधिदेव.'

एवमुक्तस्ततो विष्णुं प्रविवेश पुरन्दरः। विष्णुना रक्षितं दृष्ट्वा देवी क्रुद्धा वचोऽवदत् ।। ३५.

असं म्हटल्यावर पुरंदर विष्णूमध्ये शिरला; आणि विष्णूने इंद्राचं रक्षण केलं पाहून देवी रागाने बोलली.

एषा त्वां विष्णुना सार्द्धं दहामि मघवानिव। मिषतां सर्वभूतानां दृश्यतां मे तपोबलम् ।। ३५.

'मघवान, मी तुला आणि विष्णूला सर्व प्राण्यांच्या समोर जाळीन; माझ्या तपश्चर्येची शक्ती सर्वांनी पाहू द्या.'

तयाभिभूतौ तौ देवाविन्द्रविष्णू जजल्पतुः। कथं मुच्येव सहितौ विष्णुरिन्द्रमभाषत ।। ३५.

तिच्या प्रभावाखाली इंद्र आणि विष्णू दोघेही असहाय्य झाले; ते दोघे एकमेकांशी बोलू लागले. विष्णू म्हणाला, 'आपण दोघे मिळून कसे सुटू?''

इन्द्रोऽब्रवीज्जहि ह्येनां यावन्नौ न दहेद्विभो। विशेषेणाभिभूतोऽहमतस्त्वञ्च हि मा चिरम् ।। ३५.

इंद्र म्हणाला, 'हे महाबळ, ती आपल्याला जाळण्याआधी तिला ठार मार; मी तर पूर्णपणे तिच्या वश झालो आहे, म्हणून तू वेळ दवडू नको.'

ततः समीक्ष्य तां विष्णुः स्त्रीवधं कर्त्तुमास्थितः। अभिध्याय ततश्चक्रमापन्नः सत्वरं प्रभुः ।। ३५.

मग विष्णूने तिला पाहून, स्त्रीहत्या करण्याचा निर्धार केला; आणि मग त्याने मनात विचार करून, आपलं चक्र लगेच बोलावलं.

तस्याः सत्वरमाणायाः शीघ्रकारी सुरारिहा। स्त्रिया विष्णुस्ततो देव्या क्रूरं बुद्ध्वा चिकीर्षितम्। क्रुद्धस्तदस्त्रमाविद्ध्य शिरश्चिच्छेद माधवः ।। ३५.

ती वेगाने धावत असताना, देवांचा शत्रू संहार करणारा विष्णू, देवीच्या क्रूर हेतूची जाणीव करून, रागाने आपलं अस्त्र उगारलं आणि तिचं डोकं छाटलं.