वायुपुराणम्

ततः काव्यस्तु तान्दृष्ट्वा तूर्णं देवैरभिद्रुतान्। समरेऽक्त्रक्षतार्त्तांस्तान् देवेभ्यस्तान् दितेः सुतान् ।। ३५.

मग काव्याने देवांच्या हातून झपाट्याने पाठलाग होताना, युद्धात जखमी आणि त्रस्त असलेल्या दितीच्या मुलांना वाचवलं.

काव्यो दृष्ट्वा स्थितान् देवान् तत्र देवोऽभ्यचिन्तयत्। तानुवाच ततो ध्यात्वा पूर्ववृत्तमनुस्मरन् ।। ३५.

काव्याने देव तिथे उभे आहेत हे पाहिलं आणि विचार केला; मग पूर्वीचं आठवून, ध्यान करून त्यांना म्हणाला.

त्रैलोक्यं विजितं सर्वं वामनेन त्रिभिः क्रमैः । बलिर्बद्धो हतो जम्भो निहतश्च विरोचनः ।। ३५.

"वामनाने तीन पावलांत संपूर्ण त्रैलोक्य जिंकलं; बली बांधला गेला, जंभ मेला आणि विरोचनही मारला गेला."

महार्हेषु द्वादशसु संग्रामेषु सुरैर्हताः। तैस्तैरुपायैर्भूयिष्ठा निहता ये प्रधानतः ।। ३५.

"बारा मोठ्या युद्धांत, असुरांपैकी प्रमुख देवांनी मारले, आणि तेही वेगवेगळ्या उपायांनी."

किञ्चिच्छिष्टास्तु वै यूयं युद्धेष्वन्त्येषु वै स्वयम्। नीतिं वो हि विधास्यामि कालः कश्चित्प्रतीक्ष्यताम् ।। ३५.

"आता तुम्ही थोडेच उरला आहात, शेवटच्या युद्धांतून वाचलेले. मी तुमच्यासाठी उपाय काढीन; थोडा वेळ थांबा."

यास्याम्यहं महादेवं मन्त्रार्थे विजयाय वः। अग्निमाप्याययेद्धोता मन्त्रैरेव बृहस्पतिः ।। ३५.

"मी मंत्रांसाठी महादेवाकडे जाईन, म्हणजे तुम्हाला विजय मिळेल; अग्नी, होत्र, बृहस्पतीच्या मंत्रांनी बळकट होईल."

ततो यास्याम्यहं देवं मन्त्रार्थे नीललोहितम्। युष्माननुग्रहीष्यामि पुनः पश्चादिहागतः ।। ३५.

"मग मी मंत्रांसाठी नीललोहित देवाकडे जाईन; परत आल्यावर पुन्हा तुमच्यावर कृपा करीन."

यूयं तपश्चरध्वं वै संवृता वल्कलैर्वने। न वै देवा वधिष्यन्ति यावदागमनं मम ।। ३५.

तुम्ही सर्वजण जंगलात झाडाच्या सालींचे वस्त्र घालून, एकांतात तप करा. मी परत येईपर्यंत देव तुमच्यावर हल्ला करणार नाहीत.

अप्रतीपांस्ततो मन्त्रान् देवात् प्राप्य महेश्वरात्। योत्स्यामहे पुनर्देवांस्ततः प्राप्स्यथ वै जयम् ।। ३५.

मग आपण महेश्वराकडून अचूक मंत्र मिळवून पुन्हा देवांशी लढू. त्यानंतर तुम्हाला नक्कीच विजय मिळेल.

ततस्ते कृतसंवादा देवानूचुस्ततोऽसुराः। न्यस्तवादा वयं सर्वे लोकान् यूयं क्रमन्तु वै ।। ३५.

मग असुरांनी देवांशी संमती दर्शवून सांगितले, 'आम्ही आमचे म्हणणे सोडले आहे. आता तुम्ही सर्व लोकांचे राज्य सांभाळा.'

वयं तपश्चरिष्यामः संवृता वल्कलैर्वने। प्रह्लादस्य वचः श्रुत्वा सत्यव्याहरणं तु तत् ।। ३५.

प्रह्लादाचे सत्य बोललेले शब्द ऐकून, आम्ही जंगलात झाडाच्या साली घालून एकांतात तप करणार आहोत.

ततो देवा निवृत्ता वै विज्वरा मुदिताश्च ह। न्यस्तशस्त्रेषु दैत्येषु स्वान् वै जग्मुर्यथागतान् ।। ३५.

मग देव आनंदी आणि चिंता न करता मागे फिरले. दैत्यांनी शस्त्र खाली ठेवले आणि सर्व देव आपापल्या जागी परत गेले.

ततस्तानब्रवीत्काव्यः कञ्चित्कालमुपास्यताम्। निरुत्सुकैस्तपोयुक्तैः कालं कार्यार्थसाधकैः। पितुर्ममाश्रमस्था वै सर्वे देवाः सवासवाः ।। ३५.

मग काव्याने त्यांना सांगितले, 'काही काळ इथे उपासना करत, इच्छा नसलेल्या आणि तपात मग्न अशा लोकांसोबत, कार्य साध्य होईपर्यंत रहा. सर्व देव आणि इंद्र माझ्या वडिलांच्या आश्रमात आहेत.'

स सन्दिश्यासुरान् काव्यो महादेवं प्रपद्य च। प्रणम्येनसुवाचाथ जगत्प्रभवमीश्वरम् ।। ३५.

मग काव्याने असुरांना सूचना दिल्या आणि महादेवाजवळ जाऊन, नम्रपणे जगाचा अधिपती असलेल्या प्रभूला वंदन करून मधुर शब्दांत प्रार्थना केली.

मन्त्रानिच्छाम्यहं देव मे नसन्ति बृहस्पतौ। पराभवाय देवानामसुरेष्वभयावहान् ।। ३५.

'देवा, मला असे मंत्र हवे आहेत जे बृहस्पतीकडे नाहीत. हे मंत्र देवांचा पराभव करण्यासाठी आणि असुरांना निर्भय करण्यासाठी असावेत.'

एवमुक्तोऽब्रवीद्देवो मन्त्रानिच्छसि वै द्विज। व्रतं चर मयो द्दिष्टं ब्रह्मचारी समाहितः ।। ३५.

मग देवाने सांगितले, 'द्विजा, तुला मंत्र हवे आहेत तर मी सांगितलेले व्रत तू भक्तीने, ब्रह्मचर्य पाळून पार पाड.'

पूर्णं वर्षसहस्रं वै कुण्डधूममवाक्शिराः। यद्युपास्यसि भद्रन्ते मत्तो मन्त्रमवाप्स्यसि ।। ३५.

'जर तू पूर्ण हजार वर्षे आहुतीच्या धुरात डोके झुकवून उपासना केलीस, तर, भाग्यवान, मी तुला मंत्र देईन.'

तथोक्तो देव देवेन स शुक्रस्तु महातपाः। पादौ संस्पृश्य देवस्य बाढमित्यभ्यभाषत ।। ३५.

देवाने असे सांगितल्यावर, महातपस्वी शुक्राने देवाचे पाय स्पर्श करून, 'तसेच होईल' असे उत्तर दिले.

व्रतं चराम्यहं शेषं यथोद्दिष्टोऽस्मि वै प्रभो। ततो नियुक्तो देवेन कुण्डधारोऽस्य धूमकृत् ।। ३५.

'प्रभो, मी तुझ्या सांगण्यानुसार उरलेले व्रत पाळीन.' मग देवाच्या आज्ञेने तो कुंडाचा रक्षक आणि धुर करणारा झाला.

असुराणां हितार्थाय तस्मिञ्छुक्रे गते तदा। मन्त्रार्थं तत्र वसति ब्रह्मचर्ये महेश्वरः ।। ३५.

असुरांच्या हितासाठी, शुक्र तिथून गेल्यावर, महेश्वर तिथेच ब्रह्मचर्य पाळून मंत्र मिळवण्यासाठी राहिला.

तद्बुद्ध्वा नातिपूर्वन्तु राज्यं न्यस्तं तदासुरैः। तस्मिञ्छिद्रे तदामर्षा देवास्तान् समभिद्रवन्। निशितात्तायुधाः सर्वे बृहस्पतिपुरोगमाः ।। ३५.

हे कळताच, थोड्याच दिवसांत असुरांनी राज्य सोडले. त्या वेळेत, बृहस्पतीच्या नेतृत्वाखाली सर्व देव रागावून, धारदार शस्त्र घेऊन असुरांवर तुटून पडले.

दृष्ट्वासुरगणा देवान् प्रगृहीतायुधान् पुनः। उत्पेतुः सहसा सर्वे सन्त्रस्तास्ते ततोऽभवन् ।। ३५.

देवांना शस्त्रासह येताना पाहून, सर्व असुरगण घाबरून अचानक पळून गेले आणि भयभीत झाले.

न्यस्तशस्त्रे जये दत्ते आचार्यव्रतमास्थिते। सन्त्यज्य. समयं देवास्ते सपत्नजिघांसवः ।। ३५.

शस्त्र खाली ठेवले, विजय दिला आणि गुरु व्रतस्थ असताना, देवांनी ठरलेला करार सोडून शत्रूंचा नाश करण्याचा प्रयत्न केला.

अनाचार्यास्तु भद्रं वो विश्वस्तास्तपसि स्थिताः। चीरवल्काजिनधरा निष्क्रिया निष्परिग्रहाः ।। ३५.

गुरु नसताना, तुम्हाला शुभ होवो; विश्वास ठेवून, तपात स्थिर राहा, झाडाच्या साली, कातडी आणि वस्त्रे घाला, निष्क्रिय आणि कोणतीही मालमत्ता न ठेवता रहा.

रणे विजेतुं देवान् वै नशक्ष्यामः कथञ्चन। अशुद्धेन प्रपद्यामः शरणं काव्यमातरम् ।। ३५.

आपण कधीच देवांना युद्धात हरवू शकत नाही. अशुद्ध अवस्थेत, आपण काव्य आमच्या मातेकडे आश्रय मागूया.

ज्ञापयामस्ततमिदं यावदागमनं गुरोः। विनिवृत्ते ततः काव्ये योत्स्यामो युधि तान् सुरान् ।। ३५.

गुरू येईपर्यंत आपण हे सर्व त्यांना सांगू या; ते परत आले की मग आपण त्या देवांशी काव्याच्या युद्धात भिडूया.

एवमुक्त्वा सुरान् योग्यं शरणं काव्यमातरम्। प्रापद्यन्त ततो भीतास्तदा चैव तदाऽभयम् ।। ३५.

असं म्हणून, योग्य ते करून, ते सर्व देव काव्यमाता हिच्या आश्रयाला गेले; तेव्हा घाबरलेल्या त्यांना तिने सुरक्षितता दिली.

दत्तन्तेषान्तु भीतानां दैत्या नामभयार्थिनाम्। न भेतव्यं न भेतव्य भयन्त्यजत दानवाः ।। ३५.

भयभीत होऊन जे दैत्य भीती दूर करण्याची विनंती करत होते, त्यांना सांगितलं गेलं — 'घाबरू नका, घाबरू नका,' आणि मग दानवांनी आपली भीती सोडली.

मत्सन्निधौ वर्ततां वो न भीर्भवितुमर्हति। भयाच्चाप्यभिपन्नांस्तान् दृष्ट्वा देवासुरांस्तदा ।। ३५.

माझ्या उपस्थितीत असताना तुम्हाला भीती वाटू नये; आणि त्या वेळी, भीतीने ग्रस्त असलेल्यांना पाहून देव आणि दैत्य—