वायुपुराणम्

अवगाहश्च चित्रश्च शूरश्चित्रवरश्च यः। चित्रसेनः सुतश्चास्य कन्या चित्रवती तथा ।। ३४.

अवगाह, चित्र, शूर आणि चित्रवर; चित्रसेन हा देखील त्याचा पुत्र आणि चित्रवती नावाची कन्या होती.

तुम्बश्च तुम्बबाणश्च जनस्तम्बश्च तावुभौ। उपाङ्गस्य स्मृतौ द्वौ तु वज्रारः क्षिप्र एव च ।। ३४.

तुम्ब आणि तुम्बबाण, तसेच जनस्तंभ—हे दोघे उपांगाचे पुत्र म्हणून ओळखले जातात; वज्रार आणि क्षिप्र देखील.

भूरीन्द्रसेनो भूरिश्च गवेषस्य सुतावुभौ । युधिष्ठिरस्य कन्या तु सुतनुर्नाम विश्रुता ।। ३४.

भूरींद्रसेन आणि भूरी—हे दोघे गवेषाचे पुत्र होते; आणि युधिष्ठिराची कन्या सुतानूर म्हणून प्रसिद्ध होती.

तस्यामश्वसुतो जज्ञे वज्रो नाम महायशाः। वज्रस्य प्रतिबाहुस्तु सुचारुस्तस्य चात्मजः ।। ३४.

तिच्या पोटी अश्वसुताचा सुप्रसिद्ध पुत्र वज्र जन्मला; वज्राचा पुत्र प्रतिबाहु आणि त्याचा पुत्र सुचारू.

काश्मा सुपार्श्वं तनयं जज्ञे साम्बा तरस्विनम्। तिस्रः कोट्यस्तु पुत्राणां यादवानां महात्मनाम् ।। ३४.

काश्मेने साम्बाचा पराक्रमी पुत्र सुपार्श्व जन्माला घातला; आणि यदुवंशातील महात्म्यांच्या तीन कोटी पुत्र होते.

षष्टिंशतसहस्राणि वीर्य्यवन्तो महाबलाः। देवांशाः सर्व्व एवेह उत्पन्नास्ते महौजसः ।। ३४.

साठ हजार बलवान आणि सामर्थ्यशाली पुत्र, सर्वजण देवांश असलेले, येथे जन्मले आणि मोठ्या तेजाने युक्त होते.

दैवासुरे हता ये च असुरा वै महातपाः। इहोत्पन्ना मनुष्येषु बाधन्ते सर्व्वमानवान् । तेषामुत्सादनार्थन्तु उत्पन्ना यादवे कुले ।। ३४.

जे देव आणि महातपस्वी असुर मारले गेले, ते मानवांमध्ये जन्म घेऊन सर्व लोकांना त्रास देऊ लागले; त्यांचा नाश करण्यासाठी ते यदुवंशात जन्मले.

कुलानि दश चैकञ्च यादवानां महात्मनाम्। सर्व्वमककुलं यद्वद्वर्त्तते वैष्णवे कुले ।। ३४.

महात्मा यदुवंशीयांची दहा आणि एक अशी एकूण अकरा कुळे होती; सर्व अका वगैरे वैष्णव वंशात होते.

विष्णुस्तेषां प्रमाणे च प्रभुत्वे च व्यवस्थितः । निदेशस्थायिभिस्तस्य बद्ध्यन्ते सर्वमानुषाः ।। ३४.

विष्णू स्वतः त्यांच्यात प्रमाण आणि अधिपती म्हणून स्थिर झाला होता; त्याच्या आज्ञेत राहणाऱ्यांनी सर्व माणसे बांधली गेली.

इति प्रसूतिर्वृष्णीनां समासव्यासयोगतः। कीर्त्तिता कीर्त्तनाच्चैव कीर्त्तिसिद्धिमभीप्सिताम् ।। ३४.

या प्रकारे वृष्णी कुळाचा उगम थोडक्यात आणि सविस्तर सांगितला आहे. हे सांगितल्यामुळे, ज्याला कीर्ती हवी आहे, त्याने ती मिळवावी, अशी इच्छा आहे.

मनुष्यप्रकृतीन् देवान् कीर्त्यमानान्निबोधत । सङ्कर्षणो वासुदेवः प्रद्युम्नः साम्ब एव च ।। ३५.

आता माणसांचे आणि देवांचे स्वरूप सांगितले जाते, ते लक्ष देऊन ऐका. संकर्षण, वासुदेव, प्रद्युम्न आणि सांब हे आहेत.

अनिरुद्धश्च पञ्चैते वंशवीराः प्रकीर्त्तिताः। सप्तर्षयः कुबेरश्च यक्षो मणिवरस्तथा ।। ३५.

अनिरुद्धसुद्धा—हे पाच जण वंशातील प्रसिद्ध वीर आहेत. सात ऋषी, कुबेर, यक्ष आणि मणिवर हे सुद्धा आहेत.

शालकी बदरश्चैव विद्वान् धन्वन्तरिस्तथा। नन्दिनश्च महादेवः शालङ्कायन उच्यते। आदिदेवस्तदा जिष्णुरेभिश्च सह दैवतैः ।। ३५.

शालकी, बडर, विद्वान धन्वंतरी, नंदिन जो महादेव आहे, शालंकायन असे ज्याला म्हणतात, आदिदेव आणि जिष्णु—हे सर्व देवतांसह आहेत.

विष्णुः किमर्थं सम्भूतः स्मृताः सम्भूतयः कति। भविष्याः कति वान्ये तु प्रादुर्भावा महात्मनः ।। ३५.

विष्णू कशासाठी जन्माला आला, त्याचे किती जन्म स्मरणात आहेत, आणि या महान आत्म्याचे भविष्यात किती अवतार होतील?

ब्रह्मक्षेत्रे युगान्तेषु किमर्थमिह जायते । पुनः पुनर्म्मनुष्येषु तन्नः प्रब्रूहि पृच्छताम् ।। ३५.

ब्रह्माच्या क्षेत्रात युगांच्या शेवटी तो का जन्म घेतो? पुन्हा पुन्हा माणसांमध्ये तो का येतो? आम्ही विचारतो आहोत, ते आम्हाला सांग.

विस्तरेणैव सर्वाणि कर्म्माणि रिपुघातिनः। श्रोतुमिच्छामहे सम्यग् देहैः कृष्णस्य धीमतः ।। ३५.

शत्रूंचा नाश करणाऱ्या, बुद्धिमान कृष्णाने आपल्या विविध देहांतून केलेली सर्व कर्मे आम्हाला सविस्तर ऐकायची आहेत.

कर्म्मणामानुपूर्व्यञ्च प्रादुर्भावाश्च ये प्रभो । या चास्य प्रकृतिः सूत ताश्चास्मान् वक्तुमर्हसि ।। ३५.

त्याची कर्मांची क्रमवारी, त्याचे अवतार आणि त्याचे स्वरूप—हे सर्व, सूत, आम्हाला सांगावे.

कथं स भगवान् विष्णुः सुरेष्वरिनिषूदनः। वसुदेवकुले धीमान् वासुदेवत्वमागतः ।। ३५.

तो भगवंत विष्णू, देवांचा शत्रू नाश करणारा, बुद्धिमान—तो वसुदेवाच्या घरात वासुदेव कसा झाला?

अमरैः सूत किं पुण्यं पुण्यकृद्भिरलंकृतम्। देवलोकं समुत्सृज्य मर्त्यलोकमिहागतः ।। ३५.

सूत, अमरांनी असे कोणते पुण्य केले की, पुण्यवानांनी सजवलेल्या देवलोकाचा त्याग करून तो या मर्त्यलोकात आला?

देवमानुषयोर्नेता भूर्भुवःप्रसवो हरिः। किमर्थं दिव्यमात्मानं मानुषे समवेशयत् ।। ३५.

देव आणि माणसांचा नेता, भू: आणि भुव: यांचा मूळ असलेला हरि—तो दिव्य आत्मा माणसाच्या रूपात का आला?

यश्चक्रं वर्तयत्येको मनुष्याणां मनोमयम्। मनुष्ये स कथं बुद्धिं चक्रे चक्रभृतां वरः ।। ३५.

जो एकटाच माणसांच्या मनाचा चक्र फिरवतो—तो चक्रधारी श्रेष्ठ कसा माणसांमध्ये बुद्धी निर्माण करतो?

गोपायनं यः कुरुते जगतां सार्व्वलौकिकम्। स कथं गां गतो विष्णुर्गोपमन्वकरोत्प्रभुः ।। ३५.

जो गायी राखणे सर्व जगात सर्वसामान्य करतो—तो विष्णू, प्रभू, गायींकडे कसा गेला आणि गवळण झाला?

महाभूतानि भूतात्मा यो ददार चकार ह। श्रीगर्भः स कथं गर्भे स्त्रिया भूचरया धृतः ।। ३५.

जो सर्व भूतांचा आत्मा आहे, ज्याने महाभूतांची निर्मिती केली—तो लक्ष्मीचा प्रिय, पृथ्वीवर स्त्रीच्या गर्भात कसा धरला गेला?

येन लोकान् क्रमैर्जित्त्वा त्रिभिस्त्रींस्त्रिदशेप्सया। स्थापिता जगतो मार्गास्त्रिवर्गप्रवरास्त्रयः ।। ३५.

ज्याने तीन पावलांनी जग जिंकले आणि जगाचे मार्ग—तीन श्रेष्ठ पुरुषार्थ—स्थापन केले.

योऽन्तकाले जगत्पीत्वा कृत्वा तोयमयं वपुः। लोकमेकार्णवं चक्रे दृश्यादृश्येन वर्त्मना ।। ३५.

जो जगाचा अंत येता, जलमय रूप घेऊन, जग पिऊन टाकतो आणि दृश्य-अदृश्य मार्गाने जग एक महासागर करतो.

यः पुराणे पुराणात्मा वाराहं वपुरास्थितः। ददौ जित्त्वा वसुमतीं सुराणां सुरसत्तमः ।। ३५.

जो प्राचीन काळी, प्राचीन आत्मा, वराह रूप धारण करून, पृथ्वी जिंकून देवांना दिली—तो देवांमध्ये श्रेष्ठ आहे.

येन सैंहं वपुः कृत्वा द्विधाकृत्वा च यत्पुनः। पूर्व्वदैत्यो महावीर्य्यो हिरण्यकशिपुर्हतः ।। ३५.

ज्याने सिंहाचे रूप घेऊन, पुन्हा ते दोन भाग केले, आणि पूर्वीचा महाशक्तिमान दैत्य हिरण्यकशिपू ठार केला.

यः पुरा ह्यनलो भूत्वा और्व्वः संवर्त्तको विभुः। पातालस्थोऽर्णवगतः पपौ तोयमयं हविः ।। ३५.

जो पूर्वी और्व नावाचा अग्नी होऊन, सर्वत्र पसरलेला संवार्तक अग्नी पाताळात राहिला आणि समुद्रात जाऊन पाण्याचं हवन पिऊन टाकलं, तोच तो आहे.

सहस्रचरणं देवं सहस्रांशुं सहस्रशः। सहस्रशिरसं देवं यमाहुर्वै युगे युगे ।। ३५.

ज्याला प्रत्येक युगात हजार पाय, हजार किरणं, हजार डोकी असलेला देव असं म्हणतात, तोच तो देव आहे.