वायुपुराणम्

भयाद्यथा महाबाहुर्जातः कृष्णो विवासितः। तथा च गोषु गोविन्दः संवृद्ध- पुरुषोत्तमः ।। ३४.

भीतीपोटी बलवान कृष्णाचा जन्म होताच त्याला दूर पाठवण्यात आलं; म्हणून गोविंदा, श्रेष्ठ पुरुष, गायींमध्ये वाढला.

उक्तं हि किल देवक्या वसुदेवस्य धीमतः । सारथ्यं कृतवान् कंसो युवराजस्तदाऽभवत् ।। ३४.

म्हटलं जातं की, बुद्धिमान वसुदेवाची पत्नी देवकी हिच्या रथाचा कधी कंस सारथी होता; तेव्हा तो युवराज होता.

ततोऽन्तरिक्षे वागासीद्दिव्या भूतस्य कस्यचित्। कंसो यया सदा भीतः पुष्कला लोकसाक्षिणी ।। ३४.

तेव्हा आकाशातून एका अद्भुत शक्तीची दिव्य वाणी ऐकू आली. तिच्यामुळे कंस नेहमी घाबरलेला असे; ती वाणी सामर्थ्यशाली आणि सर्व लोकांना ऐकू येणारी होती.

यामेतां वहसे कंस रथेन परकारणात्। अस्या यः सप्तमो गर्भः स ते मृत्युर्भविष्यति ।। ३४.

कंसा, तू हिला दुसऱ्याच्या हेतूसाठी रथाने नेत आहेस; हिचा सातवा गर्भ तुझा मृत्यू ठरेल.

तां श्रुत्वा व्यथितो वाणीं तदा कंसो वृथामतिः। निष्क्रम्य खड्गं तां कन्यां हन्तुकामोऽभवत्तदा ।। ३४.

ती वाणी ऐकून कंस घाबरला आणि मूर्खपणाने, तलवार घेऊन त्या कन्येला मारायला निघाला.

तमुवाच महाबाहुर्वसुदेवः प्रतापवान्। उग्रसेनात्मजं कंसं सौहृदात्प्रणयेन च ।। ३४.

तेव्हा पराक्रमी वसुदेवाने, उग्रसेनाचा पुत्र कंस याच्याशी मैत्री आणि आपुलकीने बोलला.

नस्त्रियं क्षत्रियो जातु हन्तुमर्हति कश्चन। उपायः परिदृष्टोऽत्र मया यादवनन्दन ।। ३४.

कोणताही क्षत्रिय स्त्रीला मारू शकत नाही; यासाठी मी एक उपाय शोधला आहे, हे यादवांचा आनंद.

योऽस्याः सम्भवते गर्भः सप्तमः पृथिवी पते। तमहन्ते प्रयच्छामि तत्र कुर्य्या यथाक्रमम् ।। ३४.

हे पृथ्वीचे स्वामी, हिच्या पोटी जो सातवा गर्भ येईल, तो मी तुला देईन; त्याच्याशी तू हवे तसे कर.

त्वं त्विदानीं यथेष्टत्वं वर्तेथा भूरिदक्षिण। सर्वानस्यास्तु वै गर्भान् सत्यं नेष्यामि ते वशम् ।। ३४.

आता, दानशूरा, तू हवे तसे वाग; तिचे सर्व गर्भ मी खरेच तुझ्या ताब्यात देईन.

एवं मिथ्या नरश्रेष्ठ वागेषा न भविष्यति। एवमुक्तोऽनुनीतः स जग्राह तनयांस्तदा ।। ३४.

हे श्रेष्ठ पुरुषा, ही वाणी खोटी ठरणार नाही; असे सांगून त्याला शांत केले आणि त्याने ती कन्या घेतली.

वसुदेवश्च तां भार्य्यामवाप्य मुदितोऽभवत्। कंसश्चास्यावधीत् पुत्रान् पापकर्म्मा वृथामतिः ।। ३४.

वसुदेवाला पत्नी मिळाल्यावर तो आनंदी झाला; पण कंस, पापी आणि मूर्ख, तिच्या मुलांना मारू लागला.

ऋषय ऊचुः ।। क एष वसुदेवश्च देवकी च यशस्विनी। नन्दगोपस्तु कस्त्वेष यशोदा च महायशाः। यो विष्णुं जनयामास या चैनं चाभ्यवर्द्धयत् ।। ३४.

ऋषी म्हणाले: हा वसुदेव कोण? ही यशस्विनी देवकी कोण? नंदगोप कोण आणि महायशस्वी यशोदा कोण? ज्यांनी विष्णूला जन्म दिला आणि वाढवले, ते कोण?

सूत ऊवाच।। पुरुषाः कश्यपस्यासन्नादित्यास्तु स्त्रियास्तथा। अथ कामान् महाबाहुर्देवक्याः समवर्द्धयत् ।। ३४.

सूतम्हणाले: पुरुष कश्यपाचे वंशज होते, स्त्रिया आदित्यांची; आणि इच्छेने, बलवान देवकीने त्याला वाढवले.

अचरत् स महीं देवः प्रविष्टो मानुषीं तनुम्। मोहयन् सर्वभूतानि योगात्मा योगमायया ।। ३४.

तो देव मानव देह धारण करून पृथ्वीवर फिरला आणि आपल्या योगमायेने सर्व जीवांना मोहात पाडला.

नष्टे धर्म्मे तदा जज्ञे विष्णुर्वृष्णिकुले स्वयम्। कर्तुं धर्म्मव्यवस्थानमसुराणां प्रणाशनम् ।। ३४.

धर्म नष्ट झाल्यावर, विष्णू स्वतः वृष्णिकुळात जन्मला, धर्माची स्थापना आणि असुरांचा नाश करण्यासाठी.

आहृता रुक्मिणी कन्या सत्या नग्नजितस्तदा। सात्राजिती सत्यभामा जाम्बवत्यपि रोहिणी ।। ३४.

रुक्मिणी, सत्याजिताची कन्या सत्य, सत्राजिती, सत्यभामा, जांबवती आणि रोहिणी अशा वधू म्हणून आणल्या गेल्या.

शैब्या सुदेवी माद्री च सुशीला नाम चापरा। कालिन्दी मित्रविन्दा च लक्ष्मणा जालवासिनी ।। ३४.

शैब्या, सुदेवी, माध्री, दुसरी सुशीला, कालिंदी, मित्रविंदा, लक्ष्मणा आणि जालवासिनी.

एवमादीनि देवानां सहस्राणि च षोडश। चतुर्द्दश तु ये प्रोक्ता गणाश्चाप्सरसां दिवि । विचिन्त्य देवैः शक्रेण विशिष्टास्त्विह प्रेषिताः ।। ३४.

अशा प्रकारे, सोळा हजार देवकन्या आणि चौदा अप्सरांच्या गण, देव आणि इंद्र यांनी खास पाठवले.

पत्न्यर्थं वासुदेवस्य उत्पन्ना राजवेश्मसु। एताः पत्न्यो महाभागा विंष्वक्सेनस्य विश्रुताः ।। ३४.

वासुदेवासाठी पत्नी म्हणून त्या राजवाड्यांत जन्माला आल्या; या महाभाग्यशाली पत्नी विंष्वक्सेनाच्या म्हणून प्रसिद्ध आहेत.

प्रद्युम्नश्चारुदेष्णश्च सुदेष्णः शरभस्तथा। चारुश्च चारुभद्रश्च भद्रचारुस्तथाऽपरः ।। ३४.

प्रद्युम्न, चारुदेष्ण, सुदेष्ण, शरभ, चारु, चारुभद्र आणि दुसरा भद्रचारु.

चारुविन्ध्यश्च रुक्मिण्यां कन्या चारुमती तथा। सानुर्भानुस्तथाक्षश्च रोहितो मन्त्रयस्तथा ।। ३४.

रुक्मिणीच्या पोटी चारुविंध्य आणि कन्या चारुमती; सानु, भानु, अक्ष, रोहित आणि मंत्रय.

जरान्धकस्ताम्रवक्षा भौमरिश्च जरन्धमः। चतस्रो जज्ञिरे तेषां स्वसारो गरुडध्वजात् ।। ३४.

जरंधक, तांबऱ्या छातीचा, भौमारी आणि जरंधम या चार बहिणी गरुडध्वजापासून जन्माला आल्या.

भानुर्भौमरिका चैव ताम्रपर्णी जरन्धमा। सत्यभामासुतानेताञ्जाम्बवत्याः प्रजाः श्रृणु ।। ३४.

भानुर, भौमारिका, तांबऱ्यापर्णी आणि जरंधमा हे सत्यभामेचे पुत्र आहेत; आता जांबवतीच्या संततीबद्दल ऐक.

भद्रश्च भद्रगुप्तश्च भद्रविन्द्रस्तथैव च। सप्तबाहुश्च विख्यातः कन्या भद्रावती तथा। सम्बोधनी च विख्याता ज्ञेया जाम्बवतीसुताः ।। ३४.

भद्र, भद्रगुप्त, भद्रविंद्र आणि प्रसिद्ध सप्तबाहू; तसेच कन्या भद्रावती आणि ख्यातीस आलेली संबोधनी—हे सर्व जांबवतीचे मुले म्हणून ओळखले जातात.

संग्रामजिच्च शतजित् त न च सहस्रजित्। एते पुत्राः सुदेव्याश्च विष्वक्सेनस्य कीर्त्तिताः ।। ३४.

संग्रामजित, शतजित आणि सहस्रजित—हे सुदेवी आणि विश्वक्सेन यांचे पुत्र म्हणून सांगितले आहेत.

वृको वृकाश्वो वृकजिद्वृजिनी च सुराङ्गना। मित्रबाहुः सुनीथश्च नाग्नजित्याः प्रजास्त्विह ।। ३४.

वृक, वृकाश्व, वृकजित आणि स्वर्गसुंदरी वृजिनी; मित्रबाहू आणि सुनीथ—हे नाग्नजितीचे अपत्य आहेत.

एवमादीनि पुत्राणां सह स्राणि निबोधत। प्रयुतन्तु समाख्यातं वासुदेवस्य ये सुताः ।। ३४.

अशा प्रकारे या आणि इतर पुत्रांसह सर्वांची माहिती समजून घ्या; वसुदेवाच्या सर्व पुत्रांची संख्या सांगितली गेली आहे.

अयुतानि तथाष्टौ च शूरा रणविशारदाः। जनार्दनस्य वंशो वः कीर्त्तितोऽयं यथातथम् ।। ३४.

अशा प्रकारे आठ लक्ष शूर आणि युद्धात निपुण पुत्र होते; जनार्दनाच्या वंशाचे खरे स्वरूप तुम्हाला सांगितले आहे.

बृहती नर्तकोन्नेयी सुनये सङ्गता तथा । कन्या सा बृहदुच्छस्य शौनेयस्य महात्मनः ।। ३४.

बृहती, नर्तककन्या, सुनया आणि संगता—या कन्या बृहदुच्छ या शौनकपुत्र महात्म्याच्या मुली होत्या.