वायुपुराणम्

यामेव रजनीं कृष्णो जज्ञे वृष्णिकुलप्रभुः। तामेव रजनीं कन्यां यशोदापि व्यजायत ।। ३४.

ज्या रात्री वृष्णिकुलाचा स्वामी कृष्ण जन्माला आला, त्याच रात्री यशोदेलाही एक कन्या झाली.

तं जातं रक्षमाणस्तु वसुदेवो महायशाः। प्रादात् पुत्रं यशोदायै कन्यान्तु जगृहे स्वयम् ।। ३४.

महाप्रसिद्ध वसुदेवाने जन्मलेल्या बाळाचं रक्षण केलं आणि तो पुत्र यशोदेला दिला; तर स्वतःने ती कन्या घेतली.

दत्त्वैनं नन्दगोपस्य रक्षमामिति चाब्रवीत्। सुतस्ते सर्व्वकल्याणो यादवानां भविष्यति। अयं स गर्भो देवक्या अस्मत्क्लेशान् हनिष्यति ।। ३४.

त्याला नंदगोपाला देताना तो म्हणाला, 'त्याचं रक्षण कर. तुझा हा पुत्र सर्व प्रकारे मंगलमय असून यादवांचा गौरव होईल. हा देवकीचा गर्भ आहे, जो आपली दुःखं संपवेल.'

उग्रसेनात्मजायाञ्च कन्यामानकदुन्दुभेः। निवेदयामास तदा कन्येति शुभलक्षणा ।। ३४.

मग अनकदुंदुभीने उग्रसेनाच्या पत्नीच्या कन्येला, शुभ चिन्हांनी युक्त आहे असं सांगून, सादर केलं.

स्वासायां तनयं कंसो जातं नैवावधारयत्। अथ तामपि दुष्टात्मा ह्युत्ससर्ज मुदान्वितः ।। ३४.

कंसाला हे कळलंच नाही की त्याच्या स्वतःच्या पत्नीला पुत्र झाला आहे. मग त्या दुष्ट मनाच्या कंसाने आनंदाने ती कन्या सोडून दिली.

हता वै या यदा कन्या जपत्येष वृथामतिः। कन्या सा ववृधे तत्र वृष्णिसद्मनि पूजिता ।। ३४.

त्याला वाटलं की ती कन्या मेलीय, पण ती जगली. ती कन्या वृष्णींच्या घरात सन्मानाने वाढली.

पुत्रवत्परिपाल्यन्तो देवा देवान् यथा तदा । तामेव विधिनोत्पन्नामाहुः कन्यां प्रजापतिम् ।। ३४.

त्यांनी तिचं पुत्रासारखं जतन केलं, जसं देवता देवतांचं करतात. विधिप्रमाणे जन्मलेली ती कन्या प्रजापतीची मुलगी म्हणून ओळखली गेली.

एकादशा तु जज्ञे वै रक्षार्थं केशवस्य ह। तां वै सर्वे सुमनसः पूजयिष्यन्ति यादवाः। देवदेवो दिव्यवपुः कृष्णः संरक्षितोऽनया ।। ३४.

केशवाचं रक्षण करण्यासाठी अकरा जणी जन्माला आल्या. सर्व यादवांनी आनंदाने तिची पूजा केली. देवांचा देव, दिव्य रूप असलेला कृष्ण तिच्या रक्षणाखाली होता.

ऋषय ऊचुः ।। किमर्थं वसुदेवस्य भोजः कंसो नराधिपः। जघान पुत्रान् बालान् वै तन्नो व्याख्यातुमर्हसि ।। ३४.

ऋषींनी विचारलं, 'बोझांचा राजा कंसाने वसुदेवाचे पुत्र आणि लहान मुले का मारली? कृपया ते आम्हाला सांग.'

सूत उवाच।। श्रृणुध्वं वै यथा कंसः पुत्रानानकदुन्दुभेः। जाताञ्जाताञ्चिशून् सर्व्वान् निष्पिपेष वृथामतिः ।। ३४.

सूत्याने सांगितलं, 'ऐका, कसं कंसाने अनकदुंदुभीचे जन्मलेले सर्व पुत्र एकामागोमाग एक निर्दयपणे ठार केले.'

भयाद्यथा महाबाहुर्जातः कृष्णो विवासितः। तथा च गोषु गोविन्दः संवृद्ध- पुरुषोत्तमः ।। ३४.

भीतीपोटी बलवान कृष्णाचा जन्म होताच त्याला दूर पाठवण्यात आलं; म्हणून गोविंदा, श्रेष्ठ पुरुष, गायींमध्ये वाढला.

उक्तं हि किल देवक्या वसुदेवस्य धीमतः । सारथ्यं कृतवान् कंसो युवराजस्तदाऽभवत् ।। ३४.

म्हटलं जातं की, बुद्धिमान वसुदेवाची पत्नी देवकी हिच्या रथाचा कधी कंस सारथी होता; तेव्हा तो युवराज होता.

ततोऽन्तरिक्षे वागासीद्दिव्या भूतस्य कस्यचित्। कंसो यया सदा भीतः पुष्कला लोकसाक्षिणी ।। ३४.

तेव्हा आकाशातून एका अद्भुत शक्तीची दिव्य वाणी ऐकू आली. तिच्यामुळे कंस नेहमी घाबरलेला असे; ती वाणी सामर्थ्यशाली आणि सर्व लोकांना ऐकू येणारी होती.

यामेतां वहसे कंस रथेन परकारणात्। अस्या यः सप्तमो गर्भः स ते मृत्युर्भविष्यति ।। ३४.

कंसा, तू हिला दुसऱ्याच्या हेतूसाठी रथाने नेत आहेस; हिचा सातवा गर्भ तुझा मृत्यू ठरेल.

तां श्रुत्वा व्यथितो वाणीं तदा कंसो वृथामतिः। निष्क्रम्य खड्गं तां कन्यां हन्तुकामोऽभवत्तदा ।। ३४.

ती वाणी ऐकून कंस घाबरला आणि मूर्खपणाने, तलवार घेऊन त्या कन्येला मारायला निघाला.

तमुवाच महाबाहुर्वसुदेवः प्रतापवान्। उग्रसेनात्मजं कंसं सौहृदात्प्रणयेन च ।। ३४.

तेव्हा पराक्रमी वसुदेवाने, उग्रसेनाचा पुत्र कंस याच्याशी मैत्री आणि आपुलकीने बोलला.

नस्त्रियं क्षत्रियो जातु हन्तुमर्हति कश्चन। उपायः परिदृष्टोऽत्र मया यादवनन्दन ।। ३४.

कोणताही क्षत्रिय स्त्रीला मारू शकत नाही; यासाठी मी एक उपाय शोधला आहे, हे यादवांचा आनंद.

योऽस्याः सम्भवते गर्भः सप्तमः पृथिवी पते। तमहन्ते प्रयच्छामि तत्र कुर्य्या यथाक्रमम् ।। ३४.

हे पृथ्वीचे स्वामी, हिच्या पोटी जो सातवा गर्भ येईल, तो मी तुला देईन; त्याच्याशी तू हवे तसे कर.

त्वं त्विदानीं यथेष्टत्वं वर्तेथा भूरिदक्षिण। सर्वानस्यास्तु वै गर्भान् सत्यं नेष्यामि ते वशम् ।। ३४.

आता, दानशूरा, तू हवे तसे वाग; तिचे सर्व गर्भ मी खरेच तुझ्या ताब्यात देईन.

एवं मिथ्या नरश्रेष्ठ वागेषा न भविष्यति। एवमुक्तोऽनुनीतः स जग्राह तनयांस्तदा ।। ३४.

हे श्रेष्ठ पुरुषा, ही वाणी खोटी ठरणार नाही; असे सांगून त्याला शांत केले आणि त्याने ती कन्या घेतली.

वसुदेवश्च तां भार्य्यामवाप्य मुदितोऽभवत्। कंसश्चास्यावधीत् पुत्रान् पापकर्म्मा वृथामतिः ।। ३४.

वसुदेवाला पत्नी मिळाल्यावर तो आनंदी झाला; पण कंस, पापी आणि मूर्ख, तिच्या मुलांना मारू लागला.

ऋषय ऊचुः ।। क एष वसुदेवश्च देवकी च यशस्विनी। नन्दगोपस्तु कस्त्वेष यशोदा च महायशाः। यो विष्णुं जनयामास या चैनं चाभ्यवर्द्धयत् ।। ३४.

ऋषी म्हणाले: हा वसुदेव कोण? ही यशस्विनी देवकी कोण? नंदगोप कोण आणि महायशस्वी यशोदा कोण? ज्यांनी विष्णूला जन्म दिला आणि वाढवले, ते कोण?

सूत ऊवाच।। पुरुषाः कश्यपस्यासन्नादित्यास्तु स्त्रियास्तथा। अथ कामान् महाबाहुर्देवक्याः समवर्द्धयत् ।। ३४.

सूतम्हणाले: पुरुष कश्यपाचे वंशज होते, स्त्रिया आदित्यांची; आणि इच्छेने, बलवान देवकीने त्याला वाढवले.

अचरत् स महीं देवः प्रविष्टो मानुषीं तनुम्। मोहयन् सर्वभूतानि योगात्मा योगमायया ।। ३४.

तो देव मानव देह धारण करून पृथ्वीवर फिरला आणि आपल्या योगमायेने सर्व जीवांना मोहात पाडला.

नष्टे धर्म्मे तदा जज्ञे विष्णुर्वृष्णिकुले स्वयम्। कर्तुं धर्म्मव्यवस्थानमसुराणां प्रणाशनम् ।। ३४.

धर्म नष्ट झाल्यावर, विष्णू स्वतः वृष्णिकुळात जन्मला, धर्माची स्थापना आणि असुरांचा नाश करण्यासाठी.

आहृता रुक्मिणी कन्या सत्या नग्नजितस्तदा। सात्राजिती सत्यभामा जाम्बवत्यपि रोहिणी ।। ३४.

रुक्मिणी, सत्याजिताची कन्या सत्य, सत्राजिती, सत्यभामा, जांबवती आणि रोहिणी अशा वधू म्हणून आणल्या गेल्या.

शैब्या सुदेवी माद्री च सुशीला नाम चापरा। कालिन्दी मित्रविन्दा च लक्ष्मणा जालवासिनी ।। ३४.

शैब्या, सुदेवी, माध्री, दुसरी सुशीला, कालिंदी, मित्रविंदा, लक्ष्मणा आणि जालवासिनी.

एवमादीनि देवानां सहस्राणि च षोडश। चतुर्द्दश तु ये प्रोक्ता गणाश्चाप्सरसां दिवि । विचिन्त्य देवैः शक्रेण विशिष्टास्त्विह प्रेषिताः ।। ३४.

अशा प्रकारे, सोळा हजार देवकन्या आणि चौदा अप्सरांच्या गण, देव आणि इंद्र यांनी खास पाठवले.

पत्न्यर्थं वासुदेवस्य उत्पन्ना राजवेश्मसु। एताः पत्न्यो महाभागा विंष्वक्सेनस्य विश्रुताः ।। ३४.

वासुदेवासाठी पत्नी म्हणून त्या राजवाड्यांत जन्माला आल्या; या महाभाग्यशाली पत्नी विंष्वक्सेनाच्या म्हणून प्रसिद्ध आहेत.