वायुपुराणम्

ययातिवंशजस्याथ वसुदेवस्य धीमतः। कुलं पुण्यं यतः कर्म भेजे नारायणः प्रभुः ।। ३४.

नंतर ययाति वंशातील पुण्यवान वसुदेवाच्या कुळाला, त्याच्या पुण्यामुळे, नारायण प्रभूने आपल्या कार्यासाठी निवडलं.

सागराः समकम्पन्त चेलुश्च धरणीधराः। जज्वलुश्चाग्निहोत्राणि जायमाने जनार्दने ।। ३४.

जनार्दनाचा जन्म होताच, समुद्र हलले, पर्वत थरथरले आणि यज्ञाग्नी तेजाने प्रज्वलित झाले.

शिवाश्च प्रववुर्वाताः प्रशान्तिमभवद्रजः। ज्योतींष्यभ्यधिकं रेजुर्जायमाने जनार्दने ।। ३४.

शुभ वारे वाहू लागले, धूळ शांत झाली आणि दिवे अधिक तेजस्वी झाले, जनार्दन जन्मला तेव्हा.

अभिजिन्नाम नक्षत्रं जयन्ती नाम शर्वरी। मुहूर्त्तो विजयो नाम यत्र जातो जनार्दनः ।। ३४.

अभिजित नावाचं नक्षत्र, जयंती नावाची रात्र आणि विजय नावाचा मुहूर्त—याच वेळी जनार्दनाचा जन्म झाला.

अव्यक्तः शाश्वतः कृष्णो हरिर्नारायणः प्रभुः। जायते स्मैव भगवान् नयनैर्मोहयन् प्रजाः ।। ३४.

कृष्ण, शाश्वत, अदृश्य, हरि, नारायण प्रभू—हे भगवंत खरोखर जन्मले आणि आपल्या रूपाने लोकांना मोहात पाडले.

आकाशात् पुष्पवृष्टीश्च ववर्ष त्रिदशेश्वरः। गीर्भिर्मङ्गलयुक्ताभिः स्तुवन्तो मधुसूदनम्। महर्षयः सगन्धर्वा उपतस्थुः सहस्रशः ।। ३४.

आकाशातून देवांचा स्वामी फुलांची वृष्टी करू लागला. हजारो महर्षी आणि गंधर्वांनी मंगलमय स्तुती करत मधुसूदनाचं गौरव केलं.

वसुदेवस्तु तं रात्रौ जातं पुत्रमधोक्षजम्। श्रीवत्सलक्षणं दृष्ट्वा दिवि दिव्यैः सुलक्षणैः। उवाच वसुदेवः स्वं रूपं संहर वै प्रभो ।। ३४.

त्या रात्री जन्मलेल्या आपल्या अद्भुत पुत्राला, श्रीवत्स आणि इतर दिव्य चिन्हांनी युक्त असलेला पाहून वसुदेव म्हणाले, 'प्रभो, आपलं खरं रूप आता मागे घ्या.'

भीतोऽहं कंसतस्तात एतदेव ब्रवीम्यहम्। मम पुत्रा हतास्तेन ज्येष्ठास्तेऽद्भुतदर्शनाः ।। ३४.

'वडील, मला कंसाची भीती वाटते. मी फक्त हेच सांगतो. माझे मोठे पुत्र, जे पाहायला अद्भुत होते, त्याने मारले आहेत.'

वसुदेववचः श्रुत्वा रूपं स हृतवान् प्रभुः। अनुज्ञातः पिता त्वेनं नन्दगोपगृहं गतः। उग्रसेनमते तिष्ठन् यशोदायै तदा ददौ ।। ३४.

वसुदेवाचं बोलणं ऐकून प्रभूने आपलं रूप मागे घेतलं. वडिलांनी परवानगी दिल्यावर तो नंदगोपाच्या घरी गेला आणि उग्रसेनाच्या सल्ल्याने त्याला यशोदेला दिलं.

तुल्यकालन्तु गर्भिण्यौ यशोदा देवकी तथा। यशोदा नन्दगोपस्य पत्नी सा नन्दगोपतेः ।। ३४.

त्याच वेळी यशोदा आणि देवकी दोघीही गर्भवती होत्या. यशोदा ही नंदगोपाची पत्नी होती, तो गवळ्यांचा स्वामी होता.

यामेव रजनीं कृष्णो जज्ञे वृष्णिकुलप्रभुः। तामेव रजनीं कन्यां यशोदापि व्यजायत ।। ३४.

ज्या रात्री वृष्णिकुलाचा स्वामी कृष्ण जन्माला आला, त्याच रात्री यशोदेलाही एक कन्या झाली.

तं जातं रक्षमाणस्तु वसुदेवो महायशाः। प्रादात् पुत्रं यशोदायै कन्यान्तु जगृहे स्वयम् ।। ३४.

महाप्रसिद्ध वसुदेवाने जन्मलेल्या बाळाचं रक्षण केलं आणि तो पुत्र यशोदेला दिला; तर स्वतःने ती कन्या घेतली.

दत्त्वैनं नन्दगोपस्य रक्षमामिति चाब्रवीत्। सुतस्ते सर्व्वकल्याणो यादवानां भविष्यति। अयं स गर्भो देवक्या अस्मत्क्लेशान् हनिष्यति ।। ३४.

त्याला नंदगोपाला देताना तो म्हणाला, 'त्याचं रक्षण कर. तुझा हा पुत्र सर्व प्रकारे मंगलमय असून यादवांचा गौरव होईल. हा देवकीचा गर्भ आहे, जो आपली दुःखं संपवेल.'

उग्रसेनात्मजायाञ्च कन्यामानकदुन्दुभेः। निवेदयामास तदा कन्येति शुभलक्षणा ।। ३४.

मग अनकदुंदुभीने उग्रसेनाच्या पत्नीच्या कन्येला, शुभ चिन्हांनी युक्त आहे असं सांगून, सादर केलं.

स्वासायां तनयं कंसो जातं नैवावधारयत्। अथ तामपि दुष्टात्मा ह्युत्ससर्ज मुदान्वितः ।। ३४.

कंसाला हे कळलंच नाही की त्याच्या स्वतःच्या पत्नीला पुत्र झाला आहे. मग त्या दुष्ट मनाच्या कंसाने आनंदाने ती कन्या सोडून दिली.

हता वै या यदा कन्या जपत्येष वृथामतिः। कन्या सा ववृधे तत्र वृष्णिसद्मनि पूजिता ।। ३४.

त्याला वाटलं की ती कन्या मेलीय, पण ती जगली. ती कन्या वृष्णींच्या घरात सन्मानाने वाढली.

पुत्रवत्परिपाल्यन्तो देवा देवान् यथा तदा । तामेव विधिनोत्पन्नामाहुः कन्यां प्रजापतिम् ।। ३४.

त्यांनी तिचं पुत्रासारखं जतन केलं, जसं देवता देवतांचं करतात. विधिप्रमाणे जन्मलेली ती कन्या प्रजापतीची मुलगी म्हणून ओळखली गेली.

एकादशा तु जज्ञे वै रक्षार्थं केशवस्य ह। तां वै सर्वे सुमनसः पूजयिष्यन्ति यादवाः। देवदेवो दिव्यवपुः कृष्णः संरक्षितोऽनया ।। ३४.

केशवाचं रक्षण करण्यासाठी अकरा जणी जन्माला आल्या. सर्व यादवांनी आनंदाने तिची पूजा केली. देवांचा देव, दिव्य रूप असलेला कृष्ण तिच्या रक्षणाखाली होता.

ऋषय ऊचुः ।। किमर्थं वसुदेवस्य भोजः कंसो नराधिपः। जघान पुत्रान् बालान् वै तन्नो व्याख्यातुमर्हसि ।। ३४.

ऋषींनी विचारलं, 'बोझांचा राजा कंसाने वसुदेवाचे पुत्र आणि लहान मुले का मारली? कृपया ते आम्हाला सांग.'

सूत उवाच।। श्रृणुध्वं वै यथा कंसः पुत्रानानकदुन्दुभेः। जाताञ्जाताञ्चिशून् सर्व्वान् निष्पिपेष वृथामतिः ।। ३४.

सूत्याने सांगितलं, 'ऐका, कसं कंसाने अनकदुंदुभीचे जन्मलेले सर्व पुत्र एकामागोमाग एक निर्दयपणे ठार केले.'

भयाद्यथा महाबाहुर्जातः कृष्णो विवासितः। तथा च गोषु गोविन्दः संवृद्ध- पुरुषोत्तमः ।। ३४.

भीतीपोटी बलवान कृष्णाचा जन्म होताच त्याला दूर पाठवण्यात आलं; म्हणून गोविंदा, श्रेष्ठ पुरुष, गायींमध्ये वाढला.

उक्तं हि किल देवक्या वसुदेवस्य धीमतः । सारथ्यं कृतवान् कंसो युवराजस्तदाऽभवत् ।। ३४.

म्हटलं जातं की, बुद्धिमान वसुदेवाची पत्नी देवकी हिच्या रथाचा कधी कंस सारथी होता; तेव्हा तो युवराज होता.

ततोऽन्तरिक्षे वागासीद्दिव्या भूतस्य कस्यचित्। कंसो यया सदा भीतः पुष्कला लोकसाक्षिणी ।। ३४.

तेव्हा आकाशातून एका अद्भुत शक्तीची दिव्य वाणी ऐकू आली. तिच्यामुळे कंस नेहमी घाबरलेला असे; ती वाणी सामर्थ्यशाली आणि सर्व लोकांना ऐकू येणारी होती.

यामेतां वहसे कंस रथेन परकारणात्। अस्या यः सप्तमो गर्भः स ते मृत्युर्भविष्यति ।। ३४.

कंसा, तू हिला दुसऱ्याच्या हेतूसाठी रथाने नेत आहेस; हिचा सातवा गर्भ तुझा मृत्यू ठरेल.

तां श्रुत्वा व्यथितो वाणीं तदा कंसो वृथामतिः। निष्क्रम्य खड्गं तां कन्यां हन्तुकामोऽभवत्तदा ।। ३४.

ती वाणी ऐकून कंस घाबरला आणि मूर्खपणाने, तलवार घेऊन त्या कन्येला मारायला निघाला.

तमुवाच महाबाहुर्वसुदेवः प्रतापवान्। उग्रसेनात्मजं कंसं सौहृदात्प्रणयेन च ।। ३४.

तेव्हा पराक्रमी वसुदेवाने, उग्रसेनाचा पुत्र कंस याच्याशी मैत्री आणि आपुलकीने बोलला.

नस्त्रियं क्षत्रियो जातु हन्तुमर्हति कश्चन। उपायः परिदृष्टोऽत्र मया यादवनन्दन ।। ३४.

कोणताही क्षत्रिय स्त्रीला मारू शकत नाही; यासाठी मी एक उपाय शोधला आहे, हे यादवांचा आनंद.

योऽस्याः सम्भवते गर्भः सप्तमः पृथिवी पते। तमहन्ते प्रयच्छामि तत्र कुर्य्या यथाक्रमम् ।। ३४.

हे पृथ्वीचे स्वामी, हिच्या पोटी जो सातवा गर्भ येईल, तो मी तुला देईन; त्याच्याशी तू हवे तसे कर.

त्वं त्विदानीं यथेष्टत्वं वर्तेथा भूरिदक्षिण। सर्वानस्यास्तु वै गर्भान् सत्यं नेष्यामि ते वशम् ।। ३४.

आता, दानशूरा, तू हवे तसे वाग; तिचे सर्व गर्भ मी खरेच तुझ्या ताब्यात देईन.