वायुपुराणम्

गण्डूषायानपत्याय कृष्णस्तुष्टोऽददत् सुतौ। चारुदेष्णञ्च साम्बञ्च कृतास्त्रौ शस्तलक्षणौ ।। ३४.

गंडूषा याला मूल नव्हतं, तेव्हा कृष्णाने प्रसन्न होऊन त्याला दोन पुत्र दिले—चारुदेष्ण आणि साम्ब, हे दोघेही शस्त्रविद्येत निपुण आणि शुभ चिन्हांनी युक्त होते.

तन्तिजस्तन्तिमालश्च स्वपुत्रौ कनकस्य तु। वस्तावनेस्त्वपुत्राय वसुदेवः प्रतापवान्। सौतिर्ददौ सुतं वीरं शौरिं कौशिकमेव च ।। ३४.

कनकाचे स्वतःचे दोन पुत्र होते—तंतिज आणि तंतिमाळ; वस्ताावन याला मूल नव्हतं, म्हणून प्रतापी वसुदेवाने त्याला दत्तक म्हणून शौरि आणि कौशिक हे वीर पुत्र दिले.

तपाश्च कोधनुश्चैव विरजाः श्यामसृञ्जिमौ। अनपत्योऽभवच्छ्यामः श्यामकस्तु वनं ययौ। जुगुप्समानो भोजत्वं राजर्षित्वमवाप्नुयात् ।। ३४.

तपा, कोधनु, विरजा आणि श्यामसृंजी यांचा जन्म झाला; श्यामा याला मूल नव्हतं, आणि श्यामक वनात गेला, भोजपदाचा तिरस्कार करून, पण शेवटी त्याने राजर्षीपद मिळवलं.

य इदं जन्म कृष्णस्य पठते नियतव्रतः। श्रावयेद्ब्राह्मणञ्चापि सुमहत्सुखमाप्नुयात् ।। ३४.

जो कोणी कृष्णाचा हा जन्मकथा नियमाने वाचतो किंवा ब्राह्मणाला ऐकवतो, त्याला मोठं सुख मिळतं.

देवदेवो महातेजाः पूर्व्वं कृष्णः प्रजापतिः । विहारार्थं मनुष्येषु जज्ञे नारायणः प्रभुः ।। ३४.

सर्व देवांचा देव, तेजस्वी कृष्ण, पूर्वी प्रजापती होता; मानवांमध्ये क्रीडा करण्यासाठी नारायण प्रभू जन्माला आला.

देवक्यां वसुदेवेन तपसा पुष्करेक्षणः। चतुर्बाहुः स विज्ञेयो दिव्यरूपः श्रियान्वितः ।। ३४.

देवकी आणि वसुदेव यांच्या तपामुळे कमळासारख्या डोळ्यांचा, चार भुजांचा, दिव्य रूपाचा आणि श्रीयुक्त असा तो ओळखला गेला.

प्रकाशो भगवान् योगी कृष्णो मानुषमागतः। अव्यक्तोऽव्यक्तलिङ्गस्थः स एव भगवान् प्रभुः ।। ३४.

भगवान योगी कृष्ण मानव रूपात प्रकट झाला, जरी तो अदृश्य आणि अदृश्य स्वरूपात वास करणारा असला तरी, तोच प्रभू आणि स्वामी आहे.

नारायणो यतश्चक्रे प्रभवं चाव्ययो हि सः। देवो नारायणो भूत्वा हरिरासीत्सनातनः ।। ३४.

ज्याच्यापासून सृष्टी झाली आणि जो अविनाशी आहे, तोच नारायण देव होऊन, सनातन हरि झाला.

योऽसृजच्चादिपुरुषं पुरा चक्रे प्रजापतिम्। अदितेरपि पुत्रत्वमेत्य यादवनन्दनः। देवो विष्णुरिति ख्यातः शक्रादवरजोऽभवत् ।। ३४.

ज्याने पूर्वी आदिपुरुषाची निर्मिती केली आणि त्याला प्रजापती केलं, तोच अदितीचा पुत्र होऊन, यादवांचा आनंद, विष्णु म्हणून प्रसिद्ध झाला आणि इंद्राचा धाकटा भाऊ झाला.

प्रसादजं यस्य विभोरदित्याः पुत्रकारणम्। वधार्थं सुरशत्रूणां दैत्यदानवरक्षसाम् ।। ३४.

ज्याच्या कृपेने अदितीला पुत्र मिळाला, देवांच्या शत्रू—दैत्य, दानव आणि राक्षस—यांच्या वधासाठी.

ययातिवंशजस्याथ वसुदेवस्य धीमतः। कुलं पुण्यं यतः कर्म भेजे नारायणः प्रभुः ।। ३४.

नंतर ययाति वंशातील पुण्यवान वसुदेवाच्या कुळाला, त्याच्या पुण्यामुळे, नारायण प्रभूने आपल्या कार्यासाठी निवडलं.

सागराः समकम्पन्त चेलुश्च धरणीधराः। जज्वलुश्चाग्निहोत्राणि जायमाने जनार्दने ।। ३४.

जनार्दनाचा जन्म होताच, समुद्र हलले, पर्वत थरथरले आणि यज्ञाग्नी तेजाने प्रज्वलित झाले.

शिवाश्च प्रववुर्वाताः प्रशान्तिमभवद्रजः। ज्योतींष्यभ्यधिकं रेजुर्जायमाने जनार्दने ।। ३४.

शुभ वारे वाहू लागले, धूळ शांत झाली आणि दिवे अधिक तेजस्वी झाले, जनार्दन जन्मला तेव्हा.

अभिजिन्नाम नक्षत्रं जयन्ती नाम शर्वरी। मुहूर्त्तो विजयो नाम यत्र जातो जनार्दनः ।। ३४.

अभिजित नावाचं नक्षत्र, जयंती नावाची रात्र आणि विजय नावाचा मुहूर्त—याच वेळी जनार्दनाचा जन्म झाला.

अव्यक्तः शाश्वतः कृष्णो हरिर्नारायणः प्रभुः। जायते स्मैव भगवान् नयनैर्मोहयन् प्रजाः ।। ३४.

कृष्ण, शाश्वत, अदृश्य, हरि, नारायण प्रभू—हे भगवंत खरोखर जन्मले आणि आपल्या रूपाने लोकांना मोहात पाडले.

आकाशात् पुष्पवृष्टीश्च ववर्ष त्रिदशेश्वरः। गीर्भिर्मङ्गलयुक्ताभिः स्तुवन्तो मधुसूदनम्। महर्षयः सगन्धर्वा उपतस्थुः सहस्रशः ।। ३४.

आकाशातून देवांचा स्वामी फुलांची वृष्टी करू लागला. हजारो महर्षी आणि गंधर्वांनी मंगलमय स्तुती करत मधुसूदनाचं गौरव केलं.

वसुदेवस्तु तं रात्रौ जातं पुत्रमधोक्षजम्। श्रीवत्सलक्षणं दृष्ट्वा दिवि दिव्यैः सुलक्षणैः। उवाच वसुदेवः स्वं रूपं संहर वै प्रभो ।। ३४.

त्या रात्री जन्मलेल्या आपल्या अद्भुत पुत्राला, श्रीवत्स आणि इतर दिव्य चिन्हांनी युक्त असलेला पाहून वसुदेव म्हणाले, 'प्रभो, आपलं खरं रूप आता मागे घ्या.'

भीतोऽहं कंसतस्तात एतदेव ब्रवीम्यहम्। मम पुत्रा हतास्तेन ज्येष्ठास्तेऽद्भुतदर्शनाः ।। ३४.

'वडील, मला कंसाची भीती वाटते. मी फक्त हेच सांगतो. माझे मोठे पुत्र, जे पाहायला अद्भुत होते, त्याने मारले आहेत.'

वसुदेववचः श्रुत्वा रूपं स हृतवान् प्रभुः। अनुज्ञातः पिता त्वेनं नन्दगोपगृहं गतः। उग्रसेनमते तिष्ठन् यशोदायै तदा ददौ ।। ३४.

वसुदेवाचं बोलणं ऐकून प्रभूने आपलं रूप मागे घेतलं. वडिलांनी परवानगी दिल्यावर तो नंदगोपाच्या घरी गेला आणि उग्रसेनाच्या सल्ल्याने त्याला यशोदेला दिलं.

तुल्यकालन्तु गर्भिण्यौ यशोदा देवकी तथा। यशोदा नन्दगोपस्य पत्नी सा नन्दगोपतेः ।। ३४.

त्याच वेळी यशोदा आणि देवकी दोघीही गर्भवती होत्या. यशोदा ही नंदगोपाची पत्नी होती, तो गवळ्यांचा स्वामी होता.

यामेव रजनीं कृष्णो जज्ञे वृष्णिकुलप्रभुः। तामेव रजनीं कन्यां यशोदापि व्यजायत ।। ३४.

ज्या रात्री वृष्णिकुलाचा स्वामी कृष्ण जन्माला आला, त्याच रात्री यशोदेलाही एक कन्या झाली.

तं जातं रक्षमाणस्तु वसुदेवो महायशाः। प्रादात् पुत्रं यशोदायै कन्यान्तु जगृहे स्वयम् ।। ३४.

महाप्रसिद्ध वसुदेवाने जन्मलेल्या बाळाचं रक्षण केलं आणि तो पुत्र यशोदेला दिला; तर स्वतःने ती कन्या घेतली.

दत्त्वैनं नन्दगोपस्य रक्षमामिति चाब्रवीत्। सुतस्ते सर्व्वकल्याणो यादवानां भविष्यति। अयं स गर्भो देवक्या अस्मत्क्लेशान् हनिष्यति ।। ३४.

त्याला नंदगोपाला देताना तो म्हणाला, 'त्याचं रक्षण कर. तुझा हा पुत्र सर्व प्रकारे मंगलमय असून यादवांचा गौरव होईल. हा देवकीचा गर्भ आहे, जो आपली दुःखं संपवेल.'

उग्रसेनात्मजायाञ्च कन्यामानकदुन्दुभेः। निवेदयामास तदा कन्येति शुभलक्षणा ।। ३४.

मग अनकदुंदुभीने उग्रसेनाच्या पत्नीच्या कन्येला, शुभ चिन्हांनी युक्त आहे असं सांगून, सादर केलं.

स्वासायां तनयं कंसो जातं नैवावधारयत्। अथ तामपि दुष्टात्मा ह्युत्ससर्ज मुदान्वितः ।। ३४.

कंसाला हे कळलंच नाही की त्याच्या स्वतःच्या पत्नीला पुत्र झाला आहे. मग त्या दुष्ट मनाच्या कंसाने आनंदाने ती कन्या सोडून दिली.

हता वै या यदा कन्या जपत्येष वृथामतिः। कन्या सा ववृधे तत्र वृष्णिसद्मनि पूजिता ।। ३४.

त्याला वाटलं की ती कन्या मेलीय, पण ती जगली. ती कन्या वृष्णींच्या घरात सन्मानाने वाढली.

पुत्रवत्परिपाल्यन्तो देवा देवान् यथा तदा । तामेव विधिनोत्पन्नामाहुः कन्यां प्रजापतिम् ।। ३४.

त्यांनी तिचं पुत्रासारखं जतन केलं, जसं देवता देवतांचं करतात. विधिप्रमाणे जन्मलेली ती कन्या प्रजापतीची मुलगी म्हणून ओळखली गेली.

एकादशा तु जज्ञे वै रक्षार्थं केशवस्य ह। तां वै सर्वे सुमनसः पूजयिष्यन्ति यादवाः। देवदेवो दिव्यवपुः कृष्णः संरक्षितोऽनया ।। ३४.

केशवाचं रक्षण करण्यासाठी अकरा जणी जन्माला आल्या. सर्व यादवांनी आनंदाने तिची पूजा केली. देवांचा देव, दिव्य रूप असलेला कृष्ण तिच्या रक्षणाखाली होता.

ऋषय ऊचुः ।। किमर्थं वसुदेवस्य भोजः कंसो नराधिपः। जघान पुत्रान् बालान् वै तन्नो व्याख्यातुमर्हसि ।। ३४.

ऋषींनी विचारलं, 'बोझांचा राजा कंसाने वसुदेवाचे पुत्र आणि लहान मुले का मारली? कृपया ते आम्हाला सांग.'