वायुपुराणम्

उपसङ्गं वसुञ्चापि तनयौ देवरक्षितौ। एवं दश सुतास्तस्य कंसस्तानप्यघातयत् ।। ३४.

उपसंग आणि वसु हे देवांनी राखलेले पुत्र जन्मले; अशा प्रकारे कंसाने हे दहा पुत्रही मारले.

विजयं रोजनञ्चैव वर्द्धमानं तथैव च। एतान् सर्व्वान् महाभागानुपदेवा व्यजायत ।। ३४.

विजय, रोजन आणि वर्धमान — हे महाभाग्यवान पुत्र उपदेवेमुळे जन्मले.

स्वगाहवं महात्मानं वृक देवी त्वजायत । आगाही च स्वसा चैव सुरूपा शिशिरायिणी ।। ३४.

वृकादेवीने स्वगाहव या महात्म्याला जन्म दिला; आगाही, स्वसा, सुरूपा आणि शिशिरायिणी ह्याही जन्मल्या.

सप्तमं देवकीपुत्रं सुनासा सुषुवे भुवम्। गवेषणं महाभागं सङ्ग्रामे चित्र योधिनम् ।। ३४.

देवकीचा सातवा पुत्र सुनासा पृथ्वीवर जन्मला; गवेषण हा महाभाग्यवान आणि युद्धात पराक्रमी योद्धा होता.

श्राद्धदेवं पुरा येन वने विरचिता द्विजाः। शैब्यायामददच्छौरिः पुत्रं कौशिकमव्ययम् ।। ३४.

श्राद्धदेव, ज्याच्यासाठी द्विजांनी वनात विधी केले, त्याला शौरीने शैब्येला अविनाशी कौशिक पुत्र म्हणून दिले.

सुगन्धी वनराजी च शौरेरास्तां परिग्रहः। पुण्ड्रश्च कपिलश्चैव वसुदेवात्मजौ हि तौ। तयो राजाऽभवत् पुण्ड्रः कपिलस्तु वनं ययो ।। ३४.

सुगंधी आणि वनराजी या शौरीच्या पत्नी होत्या; त्यांच्या पोटी वसुदेवाचे पुत्र पुंड्र आणि कपिल जन्मले. पुंड्र राजा झाला, तर कपिल वनात गेला.

तस्यां समभवद्वीरो वसुदेवात्मजो बली। राजा नाम निषादोऽसौ प्रथमः स धनुर्द्धरः ।। ३४.

तिच्या पोटी वसुदेवाचा एक पराक्रमी पुत्र जन्मला; तो पहिला राजा निषाद नावाचा, धनुष्य धारण करणारा होता.

विख्यातो देवरातस्य महाभागः सुतोऽभवत्। पण्डितानां मतं प्राहुर्देवश्रवसमुद्भवम् ।। ३४.

देवराताचा तेजस्वी पुत्र फार प्रसिद्ध झाला; पंडित लोक सांगतात की तो देवश्रवसपासून जन्माला आला.

अस्मक्यां लभते पुत्रमनादृष्टिं यशस्विनम्। निवर्त्तः शक्रशत्रुघ्नं श्राद्धदेवं महाबलम् ।। ३४.

अस्मक कुळात एक सुपुत्र झाला, त्याचं नाव निवर्त्त होतं, तो मोठ्या कीर्तीचा, बलवान, इंद्राच्या शत्रूंना हरवणारा आणि श्राद्धधर्माला निष्ठावान होता.

अजायत श्राद्धदेवो निषधादिर्यतः श्रुतः। एकलव्यो महावीर्यो निषादैः परिवर्द्धितः ।। ३४.

श्राद्धदेवाचा जन्म झाला, त्याच्यापासून निषध व इतरांची ओळख झाली; एकलव्य हा मोठ्या पराक्रमाचा, निषाद लोकांत वाढला.

गण्डूषायानपत्याय कृष्णस्तुष्टोऽददत् सुतौ। चारुदेष्णञ्च साम्बञ्च कृतास्त्रौ शस्तलक्षणौ ।। ३४.

गंडूषा याला मूल नव्हतं, तेव्हा कृष्णाने प्रसन्न होऊन त्याला दोन पुत्र दिले—चारुदेष्ण आणि साम्ब, हे दोघेही शस्त्रविद्येत निपुण आणि शुभ चिन्हांनी युक्त होते.

तन्तिजस्तन्तिमालश्च स्वपुत्रौ कनकस्य तु। वस्तावनेस्त्वपुत्राय वसुदेवः प्रतापवान्। सौतिर्ददौ सुतं वीरं शौरिं कौशिकमेव च ।। ३४.

कनकाचे स्वतःचे दोन पुत्र होते—तंतिज आणि तंतिमाळ; वस्ताावन याला मूल नव्हतं, म्हणून प्रतापी वसुदेवाने त्याला दत्तक म्हणून शौरि आणि कौशिक हे वीर पुत्र दिले.

तपाश्च कोधनुश्चैव विरजाः श्यामसृञ्जिमौ। अनपत्योऽभवच्छ्यामः श्यामकस्तु वनं ययौ। जुगुप्समानो भोजत्वं राजर्षित्वमवाप्नुयात् ।। ३४.

तपा, कोधनु, विरजा आणि श्यामसृंजी यांचा जन्म झाला; श्यामा याला मूल नव्हतं, आणि श्यामक वनात गेला, भोजपदाचा तिरस्कार करून, पण शेवटी त्याने राजर्षीपद मिळवलं.

य इदं जन्म कृष्णस्य पठते नियतव्रतः। श्रावयेद्ब्राह्मणञ्चापि सुमहत्सुखमाप्नुयात् ।। ३४.

जो कोणी कृष्णाचा हा जन्मकथा नियमाने वाचतो किंवा ब्राह्मणाला ऐकवतो, त्याला मोठं सुख मिळतं.

देवदेवो महातेजाः पूर्व्वं कृष्णः प्रजापतिः । विहारार्थं मनुष्येषु जज्ञे नारायणः प्रभुः ।। ३४.

सर्व देवांचा देव, तेजस्वी कृष्ण, पूर्वी प्रजापती होता; मानवांमध्ये क्रीडा करण्यासाठी नारायण प्रभू जन्माला आला.

देवक्यां वसुदेवेन तपसा पुष्करेक्षणः। चतुर्बाहुः स विज्ञेयो दिव्यरूपः श्रियान्वितः ।। ३४.

देवकी आणि वसुदेव यांच्या तपामुळे कमळासारख्या डोळ्यांचा, चार भुजांचा, दिव्य रूपाचा आणि श्रीयुक्त असा तो ओळखला गेला.

प्रकाशो भगवान् योगी कृष्णो मानुषमागतः। अव्यक्तोऽव्यक्तलिङ्गस्थः स एव भगवान् प्रभुः ।। ३४.

भगवान योगी कृष्ण मानव रूपात प्रकट झाला, जरी तो अदृश्य आणि अदृश्य स्वरूपात वास करणारा असला तरी, तोच प्रभू आणि स्वामी आहे.

नारायणो यतश्चक्रे प्रभवं चाव्ययो हि सः। देवो नारायणो भूत्वा हरिरासीत्सनातनः ।। ३४.

ज्याच्यापासून सृष्टी झाली आणि जो अविनाशी आहे, तोच नारायण देव होऊन, सनातन हरि झाला.

योऽसृजच्चादिपुरुषं पुरा चक्रे प्रजापतिम्। अदितेरपि पुत्रत्वमेत्य यादवनन्दनः। देवो विष्णुरिति ख्यातः शक्रादवरजोऽभवत् ।। ३४.

ज्याने पूर्वी आदिपुरुषाची निर्मिती केली आणि त्याला प्रजापती केलं, तोच अदितीचा पुत्र होऊन, यादवांचा आनंद, विष्णु म्हणून प्रसिद्ध झाला आणि इंद्राचा धाकटा भाऊ झाला.

प्रसादजं यस्य विभोरदित्याः पुत्रकारणम्। वधार्थं सुरशत्रूणां दैत्यदानवरक्षसाम् ।। ३४.

ज्याच्या कृपेने अदितीला पुत्र मिळाला, देवांच्या शत्रू—दैत्य, दानव आणि राक्षस—यांच्या वधासाठी.

ययातिवंशजस्याथ वसुदेवस्य धीमतः। कुलं पुण्यं यतः कर्म भेजे नारायणः प्रभुः ।। ३४.

नंतर ययाति वंशातील पुण्यवान वसुदेवाच्या कुळाला, त्याच्या पुण्यामुळे, नारायण प्रभूने आपल्या कार्यासाठी निवडलं.

सागराः समकम्पन्त चेलुश्च धरणीधराः। जज्वलुश्चाग्निहोत्राणि जायमाने जनार्दने ।। ३४.

जनार्दनाचा जन्म होताच, समुद्र हलले, पर्वत थरथरले आणि यज्ञाग्नी तेजाने प्रज्वलित झाले.

शिवाश्च प्रववुर्वाताः प्रशान्तिमभवद्रजः। ज्योतींष्यभ्यधिकं रेजुर्जायमाने जनार्दने ।। ३४.

शुभ वारे वाहू लागले, धूळ शांत झाली आणि दिवे अधिक तेजस्वी झाले, जनार्दन जन्मला तेव्हा.

अभिजिन्नाम नक्षत्रं जयन्ती नाम शर्वरी। मुहूर्त्तो विजयो नाम यत्र जातो जनार्दनः ।। ३४.

अभिजित नावाचं नक्षत्र, जयंती नावाची रात्र आणि विजय नावाचा मुहूर्त—याच वेळी जनार्दनाचा जन्म झाला.

अव्यक्तः शाश्वतः कृष्णो हरिर्नारायणः प्रभुः। जायते स्मैव भगवान् नयनैर्मोहयन् प्रजाः ।। ३४.

कृष्ण, शाश्वत, अदृश्य, हरि, नारायण प्रभू—हे भगवंत खरोखर जन्मले आणि आपल्या रूपाने लोकांना मोहात पाडले.

आकाशात् पुष्पवृष्टीश्च ववर्ष त्रिदशेश्वरः। गीर्भिर्मङ्गलयुक्ताभिः स्तुवन्तो मधुसूदनम्। महर्षयः सगन्धर्वा उपतस्थुः सहस्रशः ।। ३४.

आकाशातून देवांचा स्वामी फुलांची वृष्टी करू लागला. हजारो महर्षी आणि गंधर्वांनी मंगलमय स्तुती करत मधुसूदनाचं गौरव केलं.

वसुदेवस्तु तं रात्रौ जातं पुत्रमधोक्षजम्। श्रीवत्सलक्षणं दृष्ट्वा दिवि दिव्यैः सुलक्षणैः। उवाच वसुदेवः स्वं रूपं संहर वै प्रभो ।। ३४.

त्या रात्री जन्मलेल्या आपल्या अद्भुत पुत्राला, श्रीवत्स आणि इतर दिव्य चिन्हांनी युक्त असलेला पाहून वसुदेव म्हणाले, 'प्रभो, आपलं खरं रूप आता मागे घ्या.'

भीतोऽहं कंसतस्तात एतदेव ब्रवीम्यहम्। मम पुत्रा हतास्तेन ज्येष्ठास्तेऽद्भुतदर्शनाः ।। ३४.

'वडील, मला कंसाची भीती वाटते. मी फक्त हेच सांगतो. माझे मोठे पुत्र, जे पाहायला अद्भुत होते, त्याने मारले आहेत.'

वसुदेववचः श्रुत्वा रूपं स हृतवान् प्रभुः। अनुज्ञातः पिता त्वेनं नन्दगोपगृहं गतः। उग्रसेनमते तिष्ठन् यशोदायै तदा ददौ ।। ३४.

वसुदेवाचं बोलणं ऐकून प्रभूने आपलं रूप मागे घेतलं. वडिलांनी परवानगी दिल्यावर तो नंदगोपाच्या घरी गेला आणि उग्रसेनाच्या सल्ल्याने त्याला यशोदेला दिलं.