वायुपुराणम्

भद्रबाहुर्भद्ररथो भद्रकल्पस्तथैव च। सुपार्श्वकः कीर्त्तिमांश्च रोहिताश्वश्च भद्रजः ।। ३४.

भद्रबाहू, भद्ररथ, भद्रकल्प, सुपार्श्वक, कीर्तिमान, रोहिताश्व आणि भद्रज — हेही नाव घेण्यात आले आहेत.

दुर्म्मदश्चाभिभूतश्च रोहिण्याः कुलजाः स्मृताः । नन्दोपनन्तदौ मित्रश्च कुक्षिमित्रस्तथाचलः ।। ३४.

दुर्मद आणि अभिभूत हे रोहिणीच्या वंशातील पुत्र मानले जातात. नंद, उपनंद, मित्र, कुक्षिमित्र आणि अचल हेही त्यात समाविष्ट आहेत.

चित्रोप चित्रे कन्ये च स्थितः पुष्टिरथापरः। मदिरायाः सुता ह्येते सुदेवोऽथ विजज्ञिरे ।। ३४.

चित्रोपा आणि चित्र हे पुत्र म्हणून ओळखले जातात, तसेच पुष्टी हा आणखी एक आहे. हे मदिराच्या पुत्रांमध्ये येतात, आणि सुदेव हाही जन्मला.

उपबिम्बोऽथ बिम्बश्च सत्त्वदन्तमहौजसौ। चत्वार एते विख्याता भद्रापुत्रा महाबलाः ।। ३४.

उपबिंब, बिंब, सत्त्वदंत आणि महौज — हे चारही भद्राचे प्रसिद्ध आणि बलवान पुत्र आहेत.

वैशाख्यां समदाच्छौरिः पुत्रं कौशिकमुत्तमम्। देवक्यां जज्ञिरे शौरिः सुषेणः कीर्तिमानपि ।। ३४.

वैशाखीपासून समद आणि शौरी यांनी कौशिक नावाचा उत्तम पुत्र जन्माला घातला; देवकीपासून शौरीने सुप्रसिद्ध सुसेणाचा जन्म केला.

तदयो भद्रसेनश्च यजुदायश्च पञ्चमः। षष्ठो भद्रविदेकश्च कंसः सर्वाञ्जघान तान् ।। ३४.

तदयो, भद्रसेन, यजुदाय हा पाचवा, भद्रविदेक हा सहावा; कंसाने त्यांना सर्वांना ठार केले.

अथ तस्यामवस्थायामायुष्मान् संबभूव ह। लोक नाथः पुनर्विष्णुः पूर्वकृष्णः प्रजापतिः ।। ३४.

त्या वेळी दीर्घायुषी भगवान विष्णू, पूर्वीचा कृष्ण, प्रजांचा उत्पत्ती करणारा, पुन्हा जन्माला आला.

अनुजाताऽभवत् कृष्णा सुभद्रा भद्रभाषिणी। कृष्णा सुभद्रेति पुनर्व्याख्याता वृष्णिनन्दिनी ।। ३४.

कृष्णा, जिला सुभद्रा आणि भद्रभाषिणी म्हणतात, ती त्याची लहान बहीण म्हणून जन्मली; कृष्णा, सुभद्रा या नावाने पुन्हा वृष्णी कुलाची आनंददायिनी म्हणून वर्णिली आहे.

सुभद्रायां रथी पार्थादभिमन्युरजायत। वसुदेवस्य भार्यासु महाभागासु सप्तसु। ये पुत्रा जज्ञिरेशूरा नामतस्तान्निबोधत ।। ३४.

सुभद्रेमुळे पार्थाने रथी अभिमन्यूला जन्म दिला; वसुदेवाच्या सात महाभाग्यवती पत्नींपैकी जे शूर पुत्र जन्मले, त्यांची नावे ऐका.

अतोऽस्य सह देवायां शूरो जज्ञेऽभयासखः। शार्ङ्गदेवाजनत्तम्बुं शौरी जज्ञे कुलोद्वहम् ।। ३४.

त्याप्रमाणे देवेसोबत शूराने अभयासखा या पुत्राचा जन्म केला; शार्ङ्गदेवापासून तांबू, आणि शौरीने कुलोद्धारकाचा जन्म केला.

उपसङ्गं वसुञ्चापि तनयौ देवरक्षितौ। एवं दश सुतास्तस्य कंसस्तानप्यघातयत् ।। ३४.

उपसंग आणि वसु हे देवांनी राखलेले पुत्र जन्मले; अशा प्रकारे कंसाने हे दहा पुत्रही मारले.

विजयं रोजनञ्चैव वर्द्धमानं तथैव च। एतान् सर्व्वान् महाभागानुपदेवा व्यजायत ।। ३४.

विजय, रोजन आणि वर्धमान — हे महाभाग्यवान पुत्र उपदेवेमुळे जन्मले.

स्वगाहवं महात्मानं वृक देवी त्वजायत । आगाही च स्वसा चैव सुरूपा शिशिरायिणी ।। ३४.

वृकादेवीने स्वगाहव या महात्म्याला जन्म दिला; आगाही, स्वसा, सुरूपा आणि शिशिरायिणी ह्याही जन्मल्या.

सप्तमं देवकीपुत्रं सुनासा सुषुवे भुवम्। गवेषणं महाभागं सङ्ग्रामे चित्र योधिनम् ।। ३४.

देवकीचा सातवा पुत्र सुनासा पृथ्वीवर जन्मला; गवेषण हा महाभाग्यवान आणि युद्धात पराक्रमी योद्धा होता.

श्राद्धदेवं पुरा येन वने विरचिता द्विजाः। शैब्यायामददच्छौरिः पुत्रं कौशिकमव्ययम् ।। ३४.

श्राद्धदेव, ज्याच्यासाठी द्विजांनी वनात विधी केले, त्याला शौरीने शैब्येला अविनाशी कौशिक पुत्र म्हणून दिले.

सुगन्धी वनराजी च शौरेरास्तां परिग्रहः। पुण्ड्रश्च कपिलश्चैव वसुदेवात्मजौ हि तौ। तयो राजाऽभवत् पुण्ड्रः कपिलस्तु वनं ययो ।। ३४.

सुगंधी आणि वनराजी या शौरीच्या पत्नी होत्या; त्यांच्या पोटी वसुदेवाचे पुत्र पुंड्र आणि कपिल जन्मले. पुंड्र राजा झाला, तर कपिल वनात गेला.

तस्यां समभवद्वीरो वसुदेवात्मजो बली। राजा नाम निषादोऽसौ प्रथमः स धनुर्द्धरः ।। ३४.

तिच्या पोटी वसुदेवाचा एक पराक्रमी पुत्र जन्मला; तो पहिला राजा निषाद नावाचा, धनुष्य धारण करणारा होता.

विख्यातो देवरातस्य महाभागः सुतोऽभवत्। पण्डितानां मतं प्राहुर्देवश्रवसमुद्भवम् ।। ३४.

देवराताचा तेजस्वी पुत्र फार प्रसिद्ध झाला; पंडित लोक सांगतात की तो देवश्रवसपासून जन्माला आला.

अस्मक्यां लभते पुत्रमनादृष्टिं यशस्विनम्। निवर्त्तः शक्रशत्रुघ्नं श्राद्धदेवं महाबलम् ।। ३४.

अस्मक कुळात एक सुपुत्र झाला, त्याचं नाव निवर्त्त होतं, तो मोठ्या कीर्तीचा, बलवान, इंद्राच्या शत्रूंना हरवणारा आणि श्राद्धधर्माला निष्ठावान होता.

अजायत श्राद्धदेवो निषधादिर्यतः श्रुतः। एकलव्यो महावीर्यो निषादैः परिवर्द्धितः ।। ३४.

श्राद्धदेवाचा जन्म झाला, त्याच्यापासून निषध व इतरांची ओळख झाली; एकलव्य हा मोठ्या पराक्रमाचा, निषाद लोकांत वाढला.

गण्डूषायानपत्याय कृष्णस्तुष्टोऽददत् सुतौ। चारुदेष्णञ्च साम्बञ्च कृतास्त्रौ शस्तलक्षणौ ।। ३४.

गंडूषा याला मूल नव्हतं, तेव्हा कृष्णाने प्रसन्न होऊन त्याला दोन पुत्र दिले—चारुदेष्ण आणि साम्ब, हे दोघेही शस्त्रविद्येत निपुण आणि शुभ चिन्हांनी युक्त होते.

तन्तिजस्तन्तिमालश्च स्वपुत्रौ कनकस्य तु। वस्तावनेस्त्वपुत्राय वसुदेवः प्रतापवान्। सौतिर्ददौ सुतं वीरं शौरिं कौशिकमेव च ।। ३४.

कनकाचे स्वतःचे दोन पुत्र होते—तंतिज आणि तंतिमाळ; वस्ताावन याला मूल नव्हतं, म्हणून प्रतापी वसुदेवाने त्याला दत्तक म्हणून शौरि आणि कौशिक हे वीर पुत्र दिले.

तपाश्च कोधनुश्चैव विरजाः श्यामसृञ्जिमौ। अनपत्योऽभवच्छ्यामः श्यामकस्तु वनं ययौ। जुगुप्समानो भोजत्वं राजर्षित्वमवाप्नुयात् ।। ३४.

तपा, कोधनु, विरजा आणि श्यामसृंजी यांचा जन्म झाला; श्यामा याला मूल नव्हतं, आणि श्यामक वनात गेला, भोजपदाचा तिरस्कार करून, पण शेवटी त्याने राजर्षीपद मिळवलं.

य इदं जन्म कृष्णस्य पठते नियतव्रतः। श्रावयेद्ब्राह्मणञ्चापि सुमहत्सुखमाप्नुयात् ।। ३४.

जो कोणी कृष्णाचा हा जन्मकथा नियमाने वाचतो किंवा ब्राह्मणाला ऐकवतो, त्याला मोठं सुख मिळतं.

देवदेवो महातेजाः पूर्व्वं कृष्णः प्रजापतिः । विहारार्थं मनुष्येषु जज्ञे नारायणः प्रभुः ।। ३४.

सर्व देवांचा देव, तेजस्वी कृष्ण, पूर्वी प्रजापती होता; मानवांमध्ये क्रीडा करण्यासाठी नारायण प्रभू जन्माला आला.

देवक्यां वसुदेवेन तपसा पुष्करेक्षणः। चतुर्बाहुः स विज्ञेयो दिव्यरूपः श्रियान्वितः ।। ३४.

देवकी आणि वसुदेव यांच्या तपामुळे कमळासारख्या डोळ्यांचा, चार भुजांचा, दिव्य रूपाचा आणि श्रीयुक्त असा तो ओळखला गेला.

प्रकाशो भगवान् योगी कृष्णो मानुषमागतः। अव्यक्तोऽव्यक्तलिङ्गस्थः स एव भगवान् प्रभुः ।। ३४.

भगवान योगी कृष्ण मानव रूपात प्रकट झाला, जरी तो अदृश्य आणि अदृश्य स्वरूपात वास करणारा असला तरी, तोच प्रभू आणि स्वामी आहे.

नारायणो यतश्चक्रे प्रभवं चाव्ययो हि सः। देवो नारायणो भूत्वा हरिरासीत्सनातनः ।। ३४.

ज्याच्यापासून सृष्टी झाली आणि जो अविनाशी आहे, तोच नारायण देव होऊन, सनातन हरि झाला.

योऽसृजच्चादिपुरुषं पुरा चक्रे प्रजापतिम्। अदितेरपि पुत्रत्वमेत्य यादवनन्दनः। देवो विष्णुरिति ख्यातः शक्रादवरजोऽभवत् ।। ३४.

ज्याने पूर्वी आदिपुरुषाची निर्मिती केली आणि त्याला प्रजापती केलं, तोच अदितीचा पुत्र होऊन, यादवांचा आनंद, विष्णु म्हणून प्रसिद्ध झाला आणि इंद्राचा धाकटा भाऊ झाला.