वायुपुराणम्

अनष्टाश्वावरोहन्तु कृत्वा भोजजनार्दनौ। शक्तोऽपि साध्याद्वार्द्धक्यान्नाक्रूरोऽभ्युपपद्यत ।। ३४.

रथावरून घोडे उतरवून भोज आणि जनार्दन खाली उतरले, तरीही वयामुळे अक्रूर सामील झाला नाही.

अपयाने ततो बुद्धिं भूयश्चक्रे भयान्वितः। योजनानां शतं साग्रं यया च प्रत्यपद्यत ।। ३४.

मग भीतीने त्याने पुन्हा पळून जाण्याचा विचार केला आणि शंभराहून अधिक योजनांचे अंतर पार केले.

विज्ञातहृदया नाम शतयोजनगामिनी। भोजस्य वढवादित्यो यया कृष्णमयोधयत् ।। ३४.

विज्ञातहृदया नावाची घोडी, जी शंभर योजन जाऊ शकते, ती भोजाची होती, आणि त्याच्यावर बसून त्याने कृष्णाशी युद्ध केले.

प्रवृद्धवेगा वडवा त्वध्वनां शतयोजनम्। दृष्टा रथगतिस्तस्य शतधन्वानमर्द्दयत् ।। ३४.

ती घोडी मोठ्या वेगाने शंभर योजनांचा मार्ग पार करून गेली, पण रथातून पाहताना तिने शतधन्व्याला थकवून टाकले.

ततस्तस्य हयास्ते तु श्रमात् खेदाच्च वै द्विजाः। खमुत्पेतू रथप्राणाः कृष्णो राममथाब्रवीत् ।। ३४.

मग, द्विजांनो, त्या घोड्यांना थकवा आणि दम लागला, म्हणून ते रथावरच प्राण सोडून गेले; कृष्णाने मग रामाला सांगितले.

तिष्ठस्वेह महाबाहो दृष्टदोषा मया हयाः। पद्य्भां गत्वा हरिष्यामि मणिरत्नं स्यमन्तकम् ।। ३४.

'महाबाहो, तू इथेच थांब; घोडे थकले आहेत हे मी पाहिले. मी पायी जाऊन स्यमंतक रत्न मिळवतो.'

पद्भ्यामेव ततो गत्वा शतधन्वानमच्युतः। मिथिलाधिपतिं तं वै जघान परमास्त्रवित् ।। ३४.

मग अच्युत पायी जाऊन, मिथिलाधिपती आणि श्रेष्ठ अस्त्रज्ञ शतधन्व्याचा वध केला.

स्यमन्तकं न चापश्यद्धत्वा भोजं महाबलम्। निवृत्तं चाब्रवीत् कृष्णं रत्नं देहीति लाङ्गली ।। ३४.

पण बलाढ्य भोजाचा वध करूनही त्याला स्यमंतक रत्न सापडले नाही; तेव्हा हलधराने कृष्णाला सांगितले, 'रत्न परत दे.'

नास्तीति कृष्णश्चोवाच ततो रामो रुषान्वितः। धिक्छब्दमसकृत् पूर्व्वं प्रत्युवाच जनार्द्दनम् ।। ३४.

कृष्ण म्हणाला, 'इथे काहीच नाही.' तेव्हा राम रागाने भरला आणि पुन्हा पुन्हा जनार्दनाला निंदेचे शब्द बोलू लागला.

भ्रातृत्वान्मर्षयाम्येष स्वस्ति तेऽस्तु व्रजाम्यहम्। कृत्यं न मे द्रारकया न त्वया न च वृष्णिभिः ।। ३४.

भावाेपणामुळे मी तुला क्षमा करतो. तुझं कल्याण होवो. मी आता निघतो. त्या स्त्रीवर, तुझ्यावर किंवा वृष्णी लोकांवर मला काहीही राग नाही.

प्रविवेश ततो रामो मिथिलामरिमर्द्दनः। सर्व्वकामैरुपहृतैर्मैथिलेनैव पूजितः ।। ३४.

नंतर शत्रूंचा संहार करणारा राम मिथिलेत गेला आणि मिथिलेश्वराने त्याचा सर्व इच्छित वस्तूंनी सत्कार केला.

एतस्मिन्नेव काले तु बभ्रुर्मतिमतांवरः। नानारूपान् क्रतून् सर्व्वानाजहार निरर्गलान् ।। ३४.

त्याच वेळी बुद्धिमानांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या बभ्रूने अनेक प्रकारचे, कोणतीही अडचण नसलेले सर्व यज्ञ केले.

दीक्षामयं सकवचं रक्षार्थं प्रविवेश ह। स्यमन्तककृते राजा गाधिपुत्रो महायशाः ।। ३४.

गाधीपुत्र, मोठ्या कीर्तीचा राजा, स्यमंतक रत्नासाठी संरक्षणासाठी कवच घालून दीक्षा मंडपात गेला.

अर्थान् रत्नानि चाग्र्याणि द्रव्याणि विविधानि च । षष्टिवर्षगते काले यज्ञेषु विन्ययोजयत् ।। ३४.

साठ वर्षे पूर्ण झाल्यावर त्याने यज्ञांत धन, उत्तम रत्ने आणि विविध वस्तू अर्पण केल्या.

अक्रूरयज्ञ इत्येते ख्यातास्तस्य महात्मनः। बह्वन्नदक्षिणाः सर्व्वे सर्व्वकामप्रदायिनः ।। ३४.

त्या महात्म्याचे हे प्रसिद्ध यज्ञ 'अक्रूरयज्ञ' म्हणून ओळखले जातात, जे सर्व मनासारख्या वस्तू देणारे, भरपूर अन्न व दक्षिणा असलेले होते.

अथ दुर्य्योधनो राजा गत्वाऽथ मिथिलां प्रभुः। गदाशिक्षां ततो दिव्यां बलभद्रादवाप्तवान् ।। ३४.

नंतर बलाढ्य राजा दुर्योधन मिथिलेला गेला आणि तेथे बलभद्राकडून दिव्य गदायुद्धाचे शिक्षण मिळवले.

प्रसाद्य तु ततो विप्रा वृष्ण्यन्धकमहारथैः। आनीतो द्वारकामेव कृष्णेन च महात्मना ।। ३४.

नंतर वृष्णी आणि अंधकांचे मोठे वीर व ब्राह्मण यांना प्रसन्न करून, महान आत्मा कृष्णाने त्याला द्वारकेला आणले.

अक्रूरमन्धकैः सार्द्धमुपायात् पुरुषर्षभः। युद्धे हत्वा तु शत्रुग्नं सह बन्धुमता बली ।। ३४.

अक्रूर आणि अंधकांसह श्रेष्ठ पुरुष तेथे पोहोचले; युद्धात बलवानाने शत्रुघ्न आणि बंधुमान यांचा वध केला.

श्वफल्कतनयायान्तु नरायां नरसत्तमौ। भङ्गकारस्य तनयो विश्रुतौ सुमहाबलौ ।। ३४.

श्वफल्काच्या मुलांना, नर या ठिकाणी, भंगकाराच्या दोन प्रसिद्ध व अतिशय बलवान पुत्रांचा जन्म झाला.

जज्ञातेऽन्धकमुख्यस्य शत्रुघ्नो बन्धुमांश्च तौ। वधार्थं भङ्गकारस्य कृष्णो न प्रीतिमान् भवेत् ।। ३४.

त्या दोघांचा, शत्रुघ्न आणि बंधुमान, अंधकांच्या प्रमुखाला भंगकाराचा नाश करण्यासाठी जन्म झाला; त्यामुळे कृष्ण प्रसन्न नव्हता.

ज्ञाति भेदभयाद्भीतः समुपेक्षितवांस्तथा। अपयाते तथाक्रूरे नावर्षत्पाकशासनः ।। ३४.

नातेवाईकांमध्ये फूट पडेल या भीतीने त्याने दुर्लक्ष केले; आणि अक्रूर निघून गेल्यावर इंद्राने पाऊस पाडला नाही.

अनावृष्ट्या हतं राष्ट्रमभवत्तद्वघोद्यतम्। ततः प्रसादयामासुरक्रूरं कुकुरान्धकाः ।। ३४.

पावसाअभावी देश उद्ध्वस्त झाला आणि दुष्काळाची भीती निर्माण झाली; मग कुकुर आणि अंधकांनी अक्रूराला प्रसन्न करण्याचा प्रयत्न केला.

पुनर्द्वारवतीं प्राप्ते तदा दानपतौ तथा। प्रववर्ष सहस्राक्षः कुक्षौ जलनिधेस्ततः ।। ३४.

दानशूर अक्रूर पुन्हा द्वारवतीला परत आला तेव्हा, हजार डोळ्यांच्या इंद्राने समुद्राच्या पोटात पाऊस पाडला.

कन्याञ्च वासुदेवाय स्वसारं शीलसम्मताम्। अक्रूरः प्रददौ श्रीमान् प्रीत्यर्थं यदुपुङ्गवः ।। ३४.

यदुकुलातील तेजस्वी अक्रूराने आपली सद्गुणी बहीण वासुदेवाला पत्नी म्हणून दिली, त्याच्या कृपेसाठी.

अत विज्ञाय योगेन कृष्णो बभ्रुगतं मणिम्। सभामध्ये तदा प्राह तमक्रूरं जनार्दनः ।। ३४.

मग योगाच्या सामर्थ्याने कृष्णाने ओळखले की, तो रत्न बभ्रूकडे गेला आहे; तेव्हा सभेत त्याने अक्रूराला म्हटले.

यच्च रत्नं मणिवरं तव हस्तगतं प्रभो। तत्प्रयच्छस्व मानार्ह विमतिञ्चात्र मा कृथाः ।। ३४.

हे प्रभो, तुझ्या हातात असलेले ते श्रेष्ठ रत्न मला दे आणि या गोष्टीबद्दल मनात काहीही राग धरू नकोस.

षष्टिवर्षगते काले यद्रोषोऽभूत्तदा मम। सुसंरूढः सकृत् प्राप्तस्तत्कालाश्रित्य स महान् ।। ३४.

साठ वर्षे पूर्ण झाल्यावर माझ्या मनात जो राग निर्माण झाला, तो एकदा उत्पन्न होऊन खोलवर रुजला आणि तेव्हापासून मोठा राहिला.

ततः कृष्णस्य वचनात् सर्व्वसात्वतसंसदि। प्रददौ तं मणिं बभ्रुरक्लेशेन महामतिः ।। ३४.

मग कृष्णाच्या आज्ञेवरून सर्व सात्वतांच्या सभेत, बुद्धिमान आणि शांत बाब्ह्रूने तो मणी सहजपणे दिला.

तत आर्ज्जवसंप्राप्तबभ्रुहस्तादरिन्दमः। ददौ प्रहृष्टमनसा तं मणिं बभ्रवे पुनः ।। ३४.

नंतर शत्रूंचा संहार करणाऱ्याने, प्रामाणिकपणे बाब्ह्रूच्या हातातून तो मणी घेतला आणि आनंदाने पुन्हा बाब्ह्रूला दिला.