वायुपुराणम्

भद्रकारं ततो हत्वा शतधन्वा महाबलः। रात्रौ तं मणिमादाय ततोऽक्रूराय दत्तवान् ।। ३४.

मग बलाढ्य शतधन्वाने भद्रकाराचा वध केला आणि रात्री मणी घेऊन तो अक्रूराला दिला.

अक्रूरस्तु तदा रत्नमादाय स नरर्षभः। समयं कारणं चक्रे बोध्यो नान्यैस्त्वयेत्युत ।। ३४.

त्यावेळी अक्रूराने तो मौल्यवान रत्न घेतला आणि एक करार केला, 'हे फक्त तुलाच माहीत राहू दे, दुसऱ्या कुणालाही सांगू नकोस.'

वयमभ्युपपत्स्यामः कृष्णेन त्वं प्रधर्षितः। मम च द्वारकाः सर्वा वशे तिष्टन्त्यसंशयम् ।। ३४.

'आम्ही तुझ्याशी सहमती दर्शवू; जर कृष्णाने तुला हरवले, तर द्वारकेतील सर्व लोक नक्कीच माझ्या अधीन राहतील.'

हते पितरि दुःशार्त्ता सत्यभामा यशस्विनी। प्रययौ रथमारुह्य नगरं वारणावतम् ।। ३४.

वडील मारले गेल्यावर, यशस्विनी सत्यभामा दुःखाने भरली आणि तिने रथावर बसून वारणावत या नगराकडे प्रस्थान केले.

सत्यभामा तु तद्वृत्तं भोजस्य शतधन्वनः। भर्तुर्निवेद्य दुःखार्त्ता पार्श्वस्थाश्रूण्यवर्तयत् ।। ३४.

दुःखाने व्याकुळ झालेली सत्यभामा, भोजकुळातील शतधन्व्याचे कृत्य आपल्या पतीला सांगितले आणि त्याच्या शेजारी बसून अश्रू ढाळू लागली.

पाण्डवानान्तु दग्धानां हरिः कृत्वोदकक्रियाम् । तुल्यार्थे चैव भ्रातॄणां नियोजयति सात्यकिम् ।। ३४.

पांडव जळून गेले असता, हरीने त्यांचे अंतिम संस्कार केले आणि त्यांच्या भावांसाठीही त्याच हेतूने सात्यकीला सांगितले.

तत स्त्वरितमागम्य द्वारकां मधुसूदनः। पूर्व्वजं हलिनं श्रीमानिदं वचनमब्रवीत् ।। ३४.

नंतर मधुसूदनाने त्वरेने द्वारकेत येऊन आपल्या मोठ्या भावास, म्हणजे हलधरास, हे शब्द सांगितले.

हतः प्रसेनः सिंहेन सत्राजिच्छतधन्वना। स्यमन्तकमहं मार्गे तस्य प्रहर हे प्रभो ।। ३४.

'प्रसेन सिंहाने मारला, आणि सत्राजित शतधन्व्याने; स्यमंतक त्याच्या वाटेवर आहे — प्रभो, तिथे जाऊन त्याच्यावर हल्ला कर.'

तदारोह रथं शीघ्रं भोजं हत्वा महाबलम्। स्यमन्तको महाबाहो तदास्माकं भविष्यति ।। ३४.

'आता पटकन रथावर बस; बलाढ्य भोजाचा वध केल्यावर, महाबाहो, स्यमंतक रत्न आपल्याकडे येईल.'

ततः प्रवृत्ते युद्धे तु तुमुले भोजकृष्णयोः। शतधन्वा न चाक्रूरमवैक्षत् सर्वतो दिशि ।। ३४.

मग भोज आणि कृष्ण यांच्यात घनघोर युद्ध सुरू झाले, पण शतधन्व्याला कुठल्याही दिशेला अक्रूर दिसला नाही.

अनष्टाश्वावरोहन्तु कृत्वा भोजजनार्दनौ। शक्तोऽपि साध्याद्वार्द्धक्यान्नाक्रूरोऽभ्युपपद्यत ।। ३४.

रथावरून घोडे उतरवून भोज आणि जनार्दन खाली उतरले, तरीही वयामुळे अक्रूर सामील झाला नाही.

अपयाने ततो बुद्धिं भूयश्चक्रे भयान्वितः। योजनानां शतं साग्रं यया च प्रत्यपद्यत ।। ३४.

मग भीतीने त्याने पुन्हा पळून जाण्याचा विचार केला आणि शंभराहून अधिक योजनांचे अंतर पार केले.

विज्ञातहृदया नाम शतयोजनगामिनी। भोजस्य वढवादित्यो यया कृष्णमयोधयत् ।। ३४.

विज्ञातहृदया नावाची घोडी, जी शंभर योजन जाऊ शकते, ती भोजाची होती, आणि त्याच्यावर बसून त्याने कृष्णाशी युद्ध केले.

प्रवृद्धवेगा वडवा त्वध्वनां शतयोजनम्। दृष्टा रथगतिस्तस्य शतधन्वानमर्द्दयत् ।। ३४.

ती घोडी मोठ्या वेगाने शंभर योजनांचा मार्ग पार करून गेली, पण रथातून पाहताना तिने शतधन्व्याला थकवून टाकले.

ततस्तस्य हयास्ते तु श्रमात् खेदाच्च वै द्विजाः। खमुत्पेतू रथप्राणाः कृष्णो राममथाब्रवीत् ।। ३४.

मग, द्विजांनो, त्या घोड्यांना थकवा आणि दम लागला, म्हणून ते रथावरच प्राण सोडून गेले; कृष्णाने मग रामाला सांगितले.

तिष्ठस्वेह महाबाहो दृष्टदोषा मया हयाः। पद्य्भां गत्वा हरिष्यामि मणिरत्नं स्यमन्तकम् ।। ३४.

'महाबाहो, तू इथेच थांब; घोडे थकले आहेत हे मी पाहिले. मी पायी जाऊन स्यमंतक रत्न मिळवतो.'

पद्भ्यामेव ततो गत्वा शतधन्वानमच्युतः। मिथिलाधिपतिं तं वै जघान परमास्त्रवित् ।। ३४.

मग अच्युत पायी जाऊन, मिथिलाधिपती आणि श्रेष्ठ अस्त्रज्ञ शतधन्व्याचा वध केला.

स्यमन्तकं न चापश्यद्धत्वा भोजं महाबलम्। निवृत्तं चाब्रवीत् कृष्णं रत्नं देहीति लाङ्गली ।। ३४.

पण बलाढ्य भोजाचा वध करूनही त्याला स्यमंतक रत्न सापडले नाही; तेव्हा हलधराने कृष्णाला सांगितले, 'रत्न परत दे.'

नास्तीति कृष्णश्चोवाच ततो रामो रुषान्वितः। धिक्छब्दमसकृत् पूर्व्वं प्रत्युवाच जनार्द्दनम् ।। ३४.

कृष्ण म्हणाला, 'इथे काहीच नाही.' तेव्हा राम रागाने भरला आणि पुन्हा पुन्हा जनार्दनाला निंदेचे शब्द बोलू लागला.

भ्रातृत्वान्मर्षयाम्येष स्वस्ति तेऽस्तु व्रजाम्यहम्। कृत्यं न मे द्रारकया न त्वया न च वृष्णिभिः ।। ३४.

भावाेपणामुळे मी तुला क्षमा करतो. तुझं कल्याण होवो. मी आता निघतो. त्या स्त्रीवर, तुझ्यावर किंवा वृष्णी लोकांवर मला काहीही राग नाही.

प्रविवेश ततो रामो मिथिलामरिमर्द्दनः। सर्व्वकामैरुपहृतैर्मैथिलेनैव पूजितः ।। ३४.

नंतर शत्रूंचा संहार करणारा राम मिथिलेत गेला आणि मिथिलेश्वराने त्याचा सर्व इच्छित वस्तूंनी सत्कार केला.

एतस्मिन्नेव काले तु बभ्रुर्मतिमतांवरः। नानारूपान् क्रतून् सर्व्वानाजहार निरर्गलान् ।। ३४.

त्याच वेळी बुद्धिमानांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या बभ्रूने अनेक प्रकारचे, कोणतीही अडचण नसलेले सर्व यज्ञ केले.

दीक्षामयं सकवचं रक्षार्थं प्रविवेश ह। स्यमन्तककृते राजा गाधिपुत्रो महायशाः ।। ३४.

गाधीपुत्र, मोठ्या कीर्तीचा राजा, स्यमंतक रत्नासाठी संरक्षणासाठी कवच घालून दीक्षा मंडपात गेला.

अर्थान् रत्नानि चाग्र्याणि द्रव्याणि विविधानि च । षष्टिवर्षगते काले यज्ञेषु विन्ययोजयत् ।। ३४.

साठ वर्षे पूर्ण झाल्यावर त्याने यज्ञांत धन, उत्तम रत्ने आणि विविध वस्तू अर्पण केल्या.

अक्रूरयज्ञ इत्येते ख्यातास्तस्य महात्मनः। बह्वन्नदक्षिणाः सर्व्वे सर्व्वकामप्रदायिनः ।। ३४.

त्या महात्म्याचे हे प्रसिद्ध यज्ञ 'अक्रूरयज्ञ' म्हणून ओळखले जातात, जे सर्व मनासारख्या वस्तू देणारे, भरपूर अन्न व दक्षिणा असलेले होते.

अथ दुर्य्योधनो राजा गत्वाऽथ मिथिलां प्रभुः। गदाशिक्षां ततो दिव्यां बलभद्रादवाप्तवान् ।। ३४.

नंतर बलाढ्य राजा दुर्योधन मिथिलेला गेला आणि तेथे बलभद्राकडून दिव्य गदायुद्धाचे शिक्षण मिळवले.

प्रसाद्य तु ततो विप्रा वृष्ण्यन्धकमहारथैः। आनीतो द्वारकामेव कृष्णेन च महात्मना ।। ३४.

नंतर वृष्णी आणि अंधकांचे मोठे वीर व ब्राह्मण यांना प्रसन्न करून, महान आत्मा कृष्णाने त्याला द्वारकेला आणले.

अक्रूरमन्धकैः सार्द्धमुपायात् पुरुषर्षभः। युद्धे हत्वा तु शत्रुग्नं सह बन्धुमता बली ।। ३४.

अक्रूर आणि अंधकांसह श्रेष्ठ पुरुष तेथे पोहोचले; युद्धात बलवानाने शत्रुघ्न आणि बंधुमान यांचा वध केला.

श्वफल्कतनयायान्तु नरायां नरसत्तमौ। भङ्गकारस्य तनयो विश्रुतौ सुमहाबलौ ।। ३४.

श्वफल्काच्या मुलांना, नर या ठिकाणी, भंगकाराच्या दोन प्रसिद्ध व अतिशय बलवान पुत्रांचा जन्म झाला.