वायुपुराणम्

धन्विनो निशितैर्बाणैरवाप श्रियमुत्तमाम्। ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तमश्वमेधमहायशाः ।। ३३.

त्या धनुर्धारीने तीक्ष्ण बाणांनी उत्तम संपत्ती मिळवली; अश्वमेधासाठी प्रसिद्ध असलेल्या त्याने ब्राह्मणांना भरपूर धन दिलं.

राज्ञस्तु रुक्मकवचादपरावृत्त्य वीरहाः। जज्ञिरे पञ्च पुत्रास्तु महासत्त्वा महाबलाः ।। ३३.

राजा रुक्मकवचाने वीरहत्येपासून दूर राहिल्यावर, त्याला पाच मोठ्या सामर्थ्याचे आणि बलवान पुत्र झाले.

रुक्मेषुः पृथुरुक्मश्च ज्यामघः परिघो हरिः। परिघञ्च हरिञ्चैव विदेहे स्थापयत्पिता ।। ३३.

रुक्मेषु, पृथुरुक्म, ज्यामघ, परिघ आणि हरि; त्यांचा वडील परिघ आणि हरि यांना विदेह देशात स्थापन केला.

ब्रह्मेषुरभवद्राजा पृथुरुक्मस्तदाश्रयः। तेभ्यः प्रव्रजितो राज्या ज्ज्यामघोऽभवदाश्रमे ।। ३३.

ब्रह्मेषु राजा झाला, पृथुरुक्माच्या आधाराने; ज्यामघाने राज्य सोडून आश्रमात वास केला.

प्रशान्तस्तु वने घोरे ब्राह्मणेनावबोधितः। जगाम धनुरादाय देशमध्यं रथी ध्वजी ।। ३३.

भयंकर वनात शांत झाल्यावर, एका ब्राह्मणाने त्याला समजावलं; मग तो धनुष्य घेऊन, रथ व ध्वजासह, देशाच्या मध्यभागी गेला.

नर्म्मदानूप एकाकी मेकलावृत्तिका अपि। ऋक्षवन्तं गिरिं गत्वा शुक्तिमन्यामथाविशत् ।। ३३.

नर्मदेच्या काठी, मेकल प्रदेशात एकटा असताना, तो ऋक्षवंत पर्वत गेला आणि पुढे शुक्तिमानमध्ये प्रवेश केला.

ज्यामघस्याभवद्भार्या शैभ्या बलवती भृशम्। अपुत्रोऽपि स वै राजा भार्यामन्यां न विन्दति ।। ३३.

ज्यामघाची पत्नी शैभ्या ही अत्यंत बलवान होती; राजा असूनही त्याला मूल नव्हतं, तरी त्याने दुसरी पत्नी घेतली नाही.

तस्यासीद्विजयो युद्धे ततः कन्यामवाप सः। भार्यामुवाच राजा स स्नुषेति तु नरेश्वरः ।। ३३.

त्याला युद्धात विजय मिळाला आणि त्यानंतर एक कन्या मिळाली; राजा आपल्या पत्नीला म्हणाला, 'ही आपली सून आहे.'

एवमुक्ताब्रवीदेवं काम्ये यन्ते स्नुषेति सा। यस्ते जनिष्यते पुत्रस्तस्य भार्या भविष्यति ।। ३३.

असं ऐकून ती म्हणाली, 'ठीक आहे, ती आपली सून असो; तुझ्या पोटी जो मुलगा जन्माला येईल, ती त्याची पत्नी होईल.'

तस्य सा तपसोग्रेण शैब्या वैशं प्रसूयत । पुत्रं विदर्भं सुभगा शैब्या परिणता सती ।। ३३.

शैब्याने कठोर तप करून, तिच्या पोटी विदर्भ नावाचा पुत्र जन्माला आला. शैब्या ही सती आणि पुण्यवती होती.

राजपुत्रौ तु विद्वांसौ स्नुषायां क्रथुकौशिकौ। पुत्रौ विदर्भोऽजनयच्छूरौ रणविशारदौ ।। ३३.

विदर्भाने आपल्या सूनबाईपासून क्रथु आणि कौशिक हे दोन विद्वान आणि युद्धात कुशल असे पुत्र जन्माला घातले.

लोमपादं तृतीयन्तु पश्चाज्जज्ञे सुधार्मिकः। लोम पादात्मजोवस्तुराहृतिस्तस्य चात्मजः ।। ३३.

नंतर तिसरा पुत्र लोमपाद हा धर्मनिष्ठ जन्मला. लोमपादाचा पुत्र अवस्तुर आणि त्याचा पुत्र आहृत झाला.

कौशिकस्य चिदिः पुत्रस्तस्माच्चैद्या नृपाः स्मृताः । क्रथोर्विदर्भपुत्रस्तु कुन्तिस्तस्यात्मजोऽभवत् ।। ३३.

कौशिकाचा पुत्र चिदी झाला, ज्याच्यापासून चेद्य राजे ओळखले जातात. क्रथुचा विदर्भापासून कुंती नावाचा पुत्र झाला, आणि कुंतीचा पुत्रही कुंतीच होता.

कुन्तेर्धृष्टसुतो जज्ञे पुरोधृष्टः प्रतापवान् । धृष्टस्य पुत्रो धर्मात्मा निर्वृतिः परवीरहा ।। ३३.

कुंतीपासून धृष्ट नावाचा पराक्रमी पुत्र जन्मला, ज्याला पुरोधृष्ट म्हणतात. धृष्टाचा पुत्र धर्मात्मा आणि शत्रूंचा संहार करणारा निर्वृती झाला.

तस्य पुत्रो दशार्हस्तु महाबलपराक्रमः। दशर्हस्य सुतो व्योमा ततो जीमूत उच्यते ।। ३३.

त्याचा पुत्र दशार्ह हा महान बलवान आणि पराक्रमी होता. दशार्हाचा पुत्र व्योम आणि त्याच्यापासून जीमूत उत्पन्न झाला.

जीमूतपुत्रो विकृतिस्तस्य भीमरथः सुतः. अथ भीमरथस्यासीत् पुत्रो रथवरः किल ।। ३३.

जीमूताचा पुत्र विकृति आणि त्याचा पुत्र भीमरथ झाला. भीमरथाचा पुत्र रथवर म्हणून प्रसिद्ध झाला.

दाता धर्म्मरतो नित्यं शीलसत्यपरायणः। तस्य पुत्रो नवरथस्ततो दशरथः स्मृतः ।। ३३.

रथवर नेहमी दानशूर, धर्मनिष्ठ आणि उत्तम स्वभावाचा व सत्यप्रिय होता. त्याचा पुत्र नवरथ आणि नंतर त्याच्यापासून दशरथ झाला.

तस्य चैकादशरथः शकुनिस्तस्य चात्मजः। तस्मात् करम्भको धन्वी देवरातोऽभवत्ततः ।। ३३.

त्याच्यापासून एकादशरथ आणि त्याचा पुत्र शकुनी झाला. त्याच्यापासून धनुर्धारी करंभक आणि नंतर देवरात झाला.

देवक्षत्रोऽभवद्राजा देवरातिर्म्महायशाः। देवक्षत्रसुतो जज्ञे देवनः क्षत्रनन्दनः ।। ३३.

देवरात हा तेजस्वी राजा देवक्षत्र म्हणून झाला. देवक्षत्राचा पुत्र देवन हा क्षत्रवंशाचा आनंद वाढवणारा झाला.

देवनात् स मधुर्जज्ञे यस्य मेधार्थसम्भवः। मधोश्चापि महातेजा मनुर्मनुवशस्तथा ।। ३३.

देवनापासून मदु जन्मला, ज्याचा जन्म बुद्धीसाठी झाला. मदुपासून महातेजस्वी मनू आणि मनूचा वंशही झाला.

नन्दनश्च महातेजा महापुरुवशस्तथा। आसीत् पुरुवशात् पुत्रः पुरुद्वान् पुरुषोत्तमः ।। ३३.

नंदन आणि महापुरुवश हे दोघेही महातेजस्वी जन्मले. पुरुवशाच्या पुत्रापासून पुरुद्वान नावाचा श्रेष्ठ पुरुष झाला.

जज्ञे पुरुद्वतः पुत्रो भद्रवत्यां पुरूद्वहः। ऐक्षाकी त्वभवद्भार्या सत्त्वस्तस्यामजायत। सत्त्वात् सत्त्वगुणो पेतः सात्त्वतः कीर्तिवर्द्धनः ।। ३३.

पुरुद्वानपासून भद्रवतीमध्ये पुरूद्वह जन्मला. त्याची पत्नी ऐक्षाकी होती आणि त्यांचा पुत्र सत्त्व झाला. सत्त्वापासून सत्त्वगुणयुक्त आणि कीर्ती वाढवणारा सात्त्वत जन्मला.

इमां विसृष्टिं विज्ञाय ज्यामघस्य महात्मनः। प्रजावानेति सायुज्यं राज्ञः सोमस्य धीमतः ।। ३३.

महात्मा ज्यामघाचा हा वंश जाणून, तो संततीने समृद्ध झाला आणि बुद्धिमान राजा सोमाशी एकरूप झाला.

सूत उवाच।। सात्वती रूपसम्पन्नं कौशल्या सुषुवे सुतम्। भजिनं भजमानं च दिव्यं देवावृधं नृपम् ।। ३४.

सूतेने सांगितले: कौशल्या हिने सात्त्वत वंशातील, रूपवान असा भजिन, भजमान आणि दिव्य राजा देवावृद्ध या पुत्रांना जन्म दिला.

अन्धकञ्च सहाभोजं वृष्णिञ्च यदुनन्दनम्। तेषां हि सर्गाश्चत्वारः श्रृणुध्वं विस्तरेण वै ।। ३४.

अंधक, सहाभोज, वृष्णि आणि यदुचा वंशज असेही पुत्र जन्मले. त्यांच्या या चार वंशांची सविस्तर माहिती ऐका.

भजमानस्य श्रृञ्जय्यां बाह्यश्चोपरि बाह्यकः। श्रृञ्जयस्य सुते द्वे तु बाह्यकस्ते उदावहत् ।। ३४.

भजमानाच्या श्रुंजया नावाच्या पत्नीपासून बाह्य आणि त्याच्यापेक्षा मोठा बाह्यक असे पुत्र झाले. श्रुंजयाचे दोन पुत्र होते आणि बाह्यकाने त्यांना स्वीकारले.

तस्य भार्ये भगिन्यौ ते प्रासूतेति सुतान् बहून्। निमिश्च पणवश्चैव वृष्णिः परपुरञ्जयः ।। ३४.

त्याच्या दोन पत्नी भगिनी होत्या आणि त्यांनी अनेक पुत्र जन्माला घातले: निमि, पणव आणि शत्रूंचा पराभव करणारा वृष्णि.

ये बाह्यकार्य्यश्रृञ्जय्यां भजमानाद्विजज्ञिरे। अयुतायुतसाहस्र शतजिदथ वामकः ।। ३४.

बाह्य कार्यशृंजय, अयुतायुत, साहस्र, शतजित आणि वामक या लोकांत जे ब्राह्मण म्हणून ओळखले गेले, ते सर्व होते.

बाह्यकार्य्याभगिन्यां ये भजमाना द्विजज्ञिरे। तेषां देवावृधो राजा चचार परमं तपः ।। ३४.

बाह्य कार्याभगिनी या प्रदेशात जे ब्राह्मण म्हणून ओळखले गेले, त्यांच्यात देवावृद्ध नावाचा राजा मोठ्या तपश्चर्येला लागला.