वायुपुराणम्

अधर्म्मे दीयमानस्य सद्भिस्तस्मान्निवारणम्। धर्म्मेण पृथिवीञ्जित्वा धर्म्मेणैवानुपालनम् ।। ३२.

त्याने मागितले की, जेव्हा तो अधर्म करेल तेव्हा सज्जनांनी त्याला थांबवावे, धर्माने पृथ्वी जिंकावी आणि धर्मानेच राज्य करावे.

संग्रामांस्तु बहून् जित्त्वा हत्वा चारीन् सहस्रशः। संग्रामे युद्धयमानस्य वधः स्यादधिकाद्रणे ।। ३२.

त्याने अनेक युद्धे जिंकली आणि हजारो शत्रू मारले; युद्धात लढताना त्याचा मृत्यू फक्त मोठ्या रणातच व्हावा, असा वर मागितला.

तेनेयं पृथिवी कृत्स्ना सप्तद्वीपा सपत्तना । सप्तोदधिपरिक्षिप्ता क्षात्रेण विधिना जनाः ।। ३२.

त्याने ही संपूर्ण पृथ्वी, सात द्वीपांसह आणि नगरांसह, सात समुद्रांनी वेढलेली, क्षत्रिय पद्धतीने राज्य केली.

तस्य बाहुसहस्रन्तु युद्ध्यतः किल धीमतः। यौद्धो ध्वजो रथश्चैव प्रादुर्भवति मायया ।। ३२.

तो जेव्हा हजार बाहूंनी लढत असे, तेव्हा त्याच्या सामर्थ्याने युद्धध्वज आणि रथ प्रकट होत असत.

दशयज्ञसहस्राणि तेषु द्वीपेषु सप्तसु। निरर्गलाः स्म निर्वृत्ताः श्रूयन्ते तस्य धीमतः ।। ३२.

त्या सात द्वीपांत त्याने दहा हजार अखंड यज्ञ केले, असे ऐकायला मिळते.

सर्वे यज्ञा महाबाहोस्तस्यासन् भूरितेजसः। सर्वे काञ्चनवेदीकाः सर्वे यूपैश्च काञ्चनैः ।। ३२.

त्या महाबाहू, तेजस्वी राजाचे सर्व यज्ञ सोन्याच्या वेदींवर आणि सोन्याच्या यूपांवरच होत.

सर्वे देवैर्म्माहाभागैर्विमानस्थैरलंकृताः। गन्धर्व्वैरप्सरोभिश्च नित्यमेवोपशोभिताः ।। ३२.

सर्व यज्ञांना विमानात वास करणारे पुण्यवान देव, तसेच गंधर्व आणि अप्सरा नेहमीच शोभा देत.

तस्य राज्ञो जगौ गाथां गन्धर्वो नारदस्तथा। चरितं तस्य राजर्षेर्महिमानं निरीक्ष्य च ।। ३२.

गंधर्व नारदांनी त्या राजाच्या पराक्रमाचे आणि महान कार्याचे निरीक्षण करून त्याची कीर्ती गायली.

न नूनं कार्त्तवीर्यस्य गतिं यास्यन्ति मानवाः। यज्ञैर्दानैस्तपोभिश्च विक्रमेण श्रुतेन च ।। ३२.

यज्ञ, दान, तपस्या, शौर्य किंवा विद्या यांपैकी कोणत्याही मार्गाने माणसांना कधीच कार्तवीर्याच्या गतीची प्राप्ती होणार नाही.

द्वीपेषु सप्तसु स वै खड्गी वरशरासनी। रथी राजाप्यनुचरोऽन्योऽगाच्चैवानुदृश्यते ।। ३२.

सातही बेटांमध्ये तलवार आणि उत्तम धनुष्य घेऊन, रथावर आरूढ होऊन, तोच एक राजा होता; तिथे दुसरा कोणताही सेवक दिसत नव्हता.

अनष्टद्रव्यश्चैवासीन्न शोको न च विभ्रमः। प्रभावेण महाराज्ञः प्रजा धर्म्मेण रक्षतः ।। ३२.

त्या महान राजाच्या सामर्थ्यामुळे, जो धर्माने प्रजाचे रक्षण करत होता, कुणाच्याही मालमत्तेचे नुकसान झाले नाही, दु:ख किंवा गोंधळही नव्हता.

पञ्चाशीतिसहस्राणि वर्षाणां स नराधिपः। सप्त सप्त वारान् सम्राट् चक्रवर्त्ती बभूव ह ।। ३२.

तो नराधिप, सम्राट, पाच्याऐंशी हजार वर्षे, सात सात वेळा राज्य करत होता.

स एव पशुपालोऽभूत् क्षेत्रपालस्तथैव च। स एव वृष्ट्या पर्जन्यो योगित्वादर्ज्जुनोऽभवत् ।। ३२.

तोच स्वतः गुरे राखणारा झाला, तोच शेतरक्षकही झाला; योगाच्या सामर्थ्याने तो पर्जन्य म्हणजे पाऊस पाडणारा आणि अर्जुनही झाला.

स वै बाहुसहस्रेण ज्याघातकठिनेन च । भाति रश्मिसहस्रेण शारदेनेव भास्करः ।। ३२.

त्याच्या हजार हातांनी, जे धनुष्याच्या प्रत्यंचेने कठीण झाले होते, तो हजार किरणांसारखा तेजस्वी दिसत होता, जसा शरद ऋतूतील सूर्य.

स हि नागसहस्रेण माहिष्मत्यां नराधिपः। कर्कोटकसभाञ्जित्वा पुरीं तत्र न्यवेशयत् ।। ३२.

त्या राजाने, हजार हत्ती घेऊन, माहिष्मतीमध्ये कर्कोटकाच्या सभेला जिंकले आणि तिथे आपले नगर वसवले.

स वै वेगे समुद्रस्य प्रावृट्कालाम्बुजेक्षणः । क्रीडन्निव सुखोद्विग्नः प्रावृट्कालञ्चकार ह ।। ३२.

पावसाळ्यात समुद्राच्या वेगासारखा, कमळासारख्या डोळ्यांनी, तो आनंदाने खेळत होता आणि पावसाळा आणत होता.

लुलिता क्रीडता तेन हेमस्रग्दाममालिनी। ऊर्म्मिभ्रूकुटिसन्नादा शङ्किताभ्येति नर्मदा ।। ३२.

त्याच्या खेळण्याने हालचाल झाल्यामुळे, सोन्याच्या फुलांच्या माळांनी सजलेली नर्मदा, लाटा भुवया वाकवून आणि गडगडाट करत, घाबरून पुढे येते.

पुरा स तामनुसरन्नवगाढो महार्णवम्। चकारोद्धृत्त्य वेलान्तं स कालः प्रावृणोद्वनम् ।। ३२.

एकदा, तिला पाठलाग करत असताना, तो मोठ्या समुद्रात शिरला आणि किनाऱ्यावर पोहोचून त्याने जंगलात पावसाळा आणला.

तस्य बाहु सहस्रेण क्षोभ्यमाणे महादधौ। भवन्ति लीना निश्चेष्टाः पातालस्था महासुराः ।। ३२.

त्याच्या हजार हातांनी समुद्र ढवळला गेल्यावर, पाताळात राहणारे मोठे दैत्य बुडून गेले आणि हालचाल करू शकले नाहीत.

चूर्णीकृतमहावीचिलीनमीनमहाविषाः। पतिता विद्धफेनौघमावर्त्तक्षिप्तदुस्सहम् ।। ३२.

मोठ्या लाटांनी चुरडलेले, विषारी साप आणि मोठे मासे, फेसाच्या लोटात आणि भोवऱ्याच्या झटक्याने खाली पडले.

चकार क्षोभयन्राजा दोःसहस्रेण सागरम्। देवासुरपरिक्षिप्तं क्षीरोदमिव सागरम् ।। ३२.

त्या राजाने आपल्या हजार हातांनी समुद्र ढवळून काढला, जणू काही देव-दानवांनी वेढलेल्या क्षीरसागरासारखा तो समुद्र होता.

मन्दरक्षोभणकृता ह्यमृतोदकशङ्कि ताः। सहसोत्पादिता भीता भीमं दृष्ट्वा नृपोत्तमम् ।। ३२.

मंदर पर्वताने अमृतसागर ढवळला जातोय असे समजून, त्या भयंकर राजाला पाहून, त्या सर्व घाबरून अचानक वर आल्या.

नतनिश्चलमूर्द्धानो बभूवुश्च महोरगाः। सायाह्ने कदलीषण्डा निर्वातस्तिमिता इव ।। ३२.

मोठे सर्प वाकले आणि स्तब्ध झाले, जसे संध्याकाळी वाऱ्याविना केळीच्या बागा शांत आणि स्थिर असतात.

स वै बद्ध्वा धनुर्यान उत्सिक्तः पञ्चभिः शतैः। लङ्कायां मोहयित्वा तु सबलं रावणं बलात्। निर्जित्य बद्ध्वा चानीय माहिष्मत्यां बबन्ध तम् ।। ३२.

त्याने धनुष्य घेऊन, पाचशे बाणांनी सज्ज होऊन, लंकेत जाऊन रावण आणि त्याच्या सैन्याला गोंधळात टाकले, त्याला जिंकून बांधले आणि माहिष्मतीला कैदेत आणले.

ततो गत्वा पुलस्त्यस्तु अर्जुनं च प्रसादयत्। मुमोच राजा पौलस्त्यं पुलस्त्येनानुपालितम् ।। ३२.

मग पुलस्त्य ऋषी गेले आणि अर्जुनाला प्रसन्न केले; पुलस्त्याच्या विनंतीवरून राजाने रावणाला सोडले.

तस्य बाहुसहस्रस्य बभूव ज्यातलस्वनः। युगान्तेऽम्बुदवृक्षस्य स्फुटितस्याशनेरिव ।। ३२.

त्याच्या हजार हातांचा ताण असा घुमला की, जणू युगाच्या शेवटी वीज पडून मोठ्या मेघवृक्षाचा कडकडाट झाला.

अहो मृधे महावीर्यं भार्गवो यस्य सोऽच्छिनत्। मृधे सहस्रं बाहूनां हेमतालवनं यथा ।। ३२.

अरे, त्या युद्धात किती मोठं सामर्थ्य होतं! भृगुवंशीयाने त्याचे हजार हात जणू सोन्याच्या ताडवनासारखे छाटून टाकले.

तृषितेन कदाचित्स भिक्षितश्चित्रभानुना। सप्त द्वीपांश्चित्रभानोः प्रादाद्भिक्षां विशाम्पतिः ।। ३२.

एकदा, तो तहानलेला असताना चित्रभानूने त्याच्याकडे भिक्षा मागितली, तेव्हा त्या राजाने चित्रभानूला सातही द्वीप दान दिली.

पुराणि घोषान् ग्रामांश्च पत्तनानि च सर्व्वशः ३२.

त्याने जुनी वस्ती, गावे आणि नगरे पूर्णपणे दान केली.