वायुपुराणम्

द्रुह्यो त्वं प्रतिपद्यस्व वर्णरूपविनाशिनीम्। जरां वर्षसहस्रं वै यौवनं स्वन्ददस्व मे ।। ३१.

द्रुह्यु, तू जात आणि सौंदर्य नष्ट करणारं वृद्धत्व हजार वर्षांसाठी स्वीकार; आपलं तारुण्य मला दे.

पूर्णे वर्षसहस्रे ते प्रतिदास्यामि यौवनम्। स्वञ्चादास्यामि बूयोऽहं पाप्मानं जरया सह ।। ३१.

तुझी हजार वर्षं पूर्ण झाली की, मी तुला पुन्हा तुझं तारुण्य परत देईन; मी पुन्हा वृद्धत्वाचा दोष स्वतःवर घेईन.

द्रुह्युरुवाच न सङ्गश्चास्य भवति न जरां तेन कामये ।। ३१.

द्रुह्यु म्हणाला: त्याच्याशी मला काहीच जडणघडण नाही, म्हणून मला वृद्धत्व नको आहे.

ययातिरुवाच।। यस्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वन्न प्रयच्छसि। तस्माद् द्रुह्यो प्रियः कामो न ते सम्पत्स्यते क्वचित् ।। ३१.

ययाति म्हणाला: तू माझ्या हृदयातून जन्मलास, पण मला आपलं तारुण्य देत नाहीस; म्हणून, द्रुह्यु, तुला तुझ्या आवडत्या इच्छेचा कधीच लाभ होणार नाही.

नौप्लवोत्तरसञ्चारस्तत्र नित्यं भविष्यति। अराजभ्राजवंशस्त्वं तत्र नित्यं भविष्यसि ।। ३१.

तिथे कधीच नौकेने पलीकडे जाता येणार नाही; तुझ्या वंशात त्या प्रदेशात कधीच राजा असणार नाही.

अनो त्वं प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह। एवं वर्षसहस्रन्तु चरेयं यौवनेन ते ।। ३१.

अनु, तू हा पाप आणि वार्धक्य दोन्ही स्वीकार. मी तुझ्या तारुण्यात हजार वर्षे सुखाने जगू इच्छितो.

अनुरुवाच न जुहोति स कालेऽग्नि तां जरान्नाबिकामये ।। ३१.

अनु म्हणाला – वय वाढल्यावर अग्नी योग्य वेळी प्रज्वलित होत नाही, म्हणून मला ते नको आहे.

ययातिरुवाच।। यस्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वन्न प्रयच्छसि। जरादोषस्त्वयोक्तोऽयं तस्मात्ते प्रतिपत्स्यते ।। ३१.

ययाति म्हणाला – तू माझ्या हृदयातून जन्मलास, तरीही मला तुझे तारुण्य देत नाहीस. तू वार्धक्याचा दोष सांगितलास, म्हणून तोच दोष पुन्हा तुलाच मिळेल.

प्रजा च यौवनं प्राप्ता विनशिष्यत्यतस्तव। अग्निप्रस्कन्दनपरस्त्वं चाप्येव भविष्यसि ।। ३१.

तुझ्या संततीला तारुण्य मिळाले तरी त्या नष्ट होतील; आणि तूही अग्नीची सेवा न करणारा होशील.

पूरो त्वं प्रतिपद्यस्व पाप्मानञ्जरया सह। जरावली च मान्तात पलितानि च पर्यगुः ।। ३१.

पूरू, तू हा पाप आणि वार्धक्य स्वीकार. वडिलांच्या अंगावर सुरकुत्या आणि पांढरे केस दिसू लागले.

काव्यस्योशनसः शापान्न च तृप्तोऽस्मि यौवने। कञ्चित्कालञ्जरेयं वै विषयान् वयसा तव ।। ३१.

काव्य उशनाचा शाप असल्यामुळे मला तारुण्यात समाधान मिळत नाही; तुझे वय घेऊन मी थोडा काळ विषयांचा अनुभव घ्यावा अशी माझी इच्छा आहे.

पूर्णें वर्षसहस्रे ते प्रतिदास्यामि यौवनम्। स्वञ्चैव प्रतिपत्स्यामि पाप्मानञ्जरया सह ।। ३१.

तुझे हजार वर्षे पूर्ण झाली की मी तुझे तारुण्य तुला परत देईन आणि पुन्हा हा पाप व वार्धक्य स्वतःकडे घेईन.

सूत उवाच।। एवमुक्तः प्रत्युवाच पुत्रः पितरमञ्जसा। यथानुमन्यसे तात करिष्यामि तथैव च ।। ३१.

सूतोपाख्यान – असे वडिलांनी सांगितल्यावर पुत्राने सरळपणे उत्तर दिले – बाबा, जसे तुम्ही सांगता तसेच मी करीन.

प्रतिपत्स्यामि ते राजन् पाप्मानं जरया सह। गृहाण यौवनं मत्तश्चर कामान् यथेप्सितान् ।। ३१.

राजा, मी तुझे पाप आणि वार्धक्य स्वीकारतो; माझ्याकडून तारुण्य घे आणि हवे तसे विषय उपभोग.

जरयाहं प्रतिच्छन्नो वयोरूपधरस्तव। यौवनं भवते दत्त्वा चरिष्यामि यथार्तवत् ।। ३१.

मी तुझ्या वार्धक्याने झाकला जाईन आणि तुझ्या रूपात राहीन; तुला तारुण्य दिल्यावर मी योग्यप्रमाणे वागेन.

ययातिरुवाच।। पूरो प्रीतोऽस्मि भद्रन्ते प्रीतश्चेदं ददामि ते। सर्वकामसमृद्धा ते प्रजा राज्ये भविष्यति ।। ३१.

ययाति म्हणाला – पूरू, मी तुझ्यावर खूष आहे; तुझ्या आयुष्यात चांगले घडो. मी खूष असल्याने तुला हे वर देतो – तुझ्या संततीला राज्यात सर्व सुखे लाभतील.

सूत उवाच।। पूरोरनुमतो राजा ययातिः स्वां जरान्ततः। संक्रामयामास तदा प्रसादाद्भार्गवस्य तु ।। ३१.

सूतोपाख्यान – पूरूच्या संमतीने ययाति राजाने आपले वार्धक्य त्याच्याकडे दिले, हे सर्व भृगुश्रेष्ठाच्या कृपेने घडले.

यौवनेनाथ वयसा ययातिरनहुषात्मजः । प्रीतियुक्तो नरश्रेष्ठश्चचार विषयान् स्वकान् ।। ३१.

नंतर नहुषाचा पुत्र ययाति, तारुण्य आणि तेज मिळाल्याने आनंदित होऊन, श्रेष्ठ पुरुषाप्रमाणे आपल्या विषयांचा उपभोग करू लागला.

यथाकामं यथोत्साहं यथाकालं यथासुखम्। धर्म्माविरोधाद्राजेन्द्रो यथार्हति स एव हि ।। ३१.

तो आपल्या इच्छेनुसार, उत्साहाने, योग्य वेळी आणि आनंदाने, धर्माचा भंग न करता, राजास शोभेल तसे विषय उपभोगू लागला.

देवानतर्पयद्यज्ञैः पितॄञ्छ्राद्धैस्तथैव च। दीनांश्चानुग्रहैरिष्टैः कामैश्च द्विजसत्तमान् ।। ३१.

त्याने यज्ञांनी देवांना, श्राद्धांनी पितरांना तृप्त केले; दीनांना दानांनी आणि श्रेष्ठ ब्राह्मणांना इच्छित वर देऊन संतुष्ट केले.

अतिथीनन्नपानैश्च वैश्यांश्च परिपालनैः। आनृशंस्येन शूद्रांश्च दस्यून् संनिग्रहेण च ।। ३१.

अतिथींना अन्न-पाण्याने सन्मान दिला, वैश्यांचे रक्षण केले, शूद्रांवर दया दाखवली आणि दस्यूंना दडपले.

धर्म्मेण च प्रजाः सर्व्वा यथावदनुरञ्जयन्। ययातिः पालयामास साक्षादिन्द्र इवापरः ।। ३१.

ययातिने धर्माने सर्व प्रजेला योग्यप्रमाणे आनंद दिला आणि तो प्रत्यक्ष इंद्रासारखा राज्य करू लागला.

स राजा सिंहविक्रान्तो युवा विषयगोचरः। अविरोधेन धर्मस्य चचार सुखमुत्तमम् ।। ३१.

तो राजा सिंहासारखा पराक्रमी, तरुण आणि विषयसुखात मग्न होता; धर्माचा भंग न करता, उत्तम सुखाचा अनुभव घेत होता.

स मार्गमाणः कामानामन्तर्दोषनिदर्शनात्। विश्वासहेतो रेमे वै वैब्राजे नन्दने वने ।। ३१.

इच्छित सुख शोधताना आणि त्यातल्या दोषांचा अनुभव घेत, तो काही काळ वैभवशाली नंदन वनात राहून त्या आनंदावर विश्वास ठेवून रमला.

अपश्यत्स यदा तां वै वर्द्धमानां नृपस्तदा। गत्वा पूरोः सकाशं वै स्वां जरा प्रत्यपद्यत ।। ३१.

राजाने जेव्हा तिला वृद्ध होताना पाहिलं, तेव्हा तो आपल्या नगरात परत गेला आणि स्वतःच्या वार्धक्याला स्वीकारलं.

स सम्प्राप्य तु तान् कामांस्तृप्तः खिन्नश्च पार्थिवः। कालं वर्षसहस्रं वै सस्मार मनुजाधिपः। ।। ३१.

त्या सर्व सुखांचा अनुभव घेऊन, राजा तृप्त झाला पण थकला देखील; हजार वर्षे त्याने काळाचा प्रवाह आठवत राहिला.

परिसङ्ख्याय कालञ्च कलाकाष्ठास्तथैव च। पूर्णं मत्त्वा ततः कालं पूरुं पुत्रमुवाच ह ।। ३१.

काळ, त्याच्या विभागणी आणि क्षण यांची मोजणी करून, आणि आपला काळ पूर्ण झाला हे जाणून, त्याने आपल्या पुत्रा पूरूला बोलावलं.

यथासुखं यथोत्साहं यथाकालमरिंदम। सेविता विषयाः पुत्र यौवनेन मया तव ।। ३१.

शत्रूंचा पराभव करणाऱ्या पुत्रा, मी तुझ्या तारुण्यामुळे, जसा हवं तसा, उत्साहाने आणि योग्य वेळी सर्व विषयांचा उपभोग घेतला.

पूरो प्रीतोऽस्मि भद्रं ते गृहाण त्वं स्वयौवनम्। राष्ट्रञ्च नृपं पूरुं पुत्रं कनीयसम्। ब्राह्मणप्रमुखा वर्णा इदं वचनमब्रुवन् ।। ३१.

पूरू, मी तुझ्यावर खूष आहे; तुझं कल्याण होवो! आपलं तारुण्य आणि राज्य परत घे. ब्राह्मण आणि इतर वर्ण, ब्राह्मणांच्या पुढाकाराने, हे शब्द बोलले.