वायुपुराणम्

सन्ति ते बहवः पुत्रा मत्तः प्रियतरा नृप। प्रतिगृह्णन्तु धर्मज्ञ पुत्रमन्यं वृणीष्व वै ।। ३१.

राजा, तुला माझ्यापेक्षा अधिक प्रिय असे अनेक पुत्र आहेत; ते धर्म जाणणारे तुझं वृद्धत्व स्वीकारू देत—तू दुसऱ्या मुलाला निवड.

स एवमुक्तो यदुना तीव्रकोपसमन्वितः। उवाच वदतां श्रेष्छो ज्येष्ठं तं गर्हयन् सुतम् ।। ३१.

यदुने असं उत्तर दिल्यावर, प्रचंड रागाने भरून, उत्तम वक्ता असलेल्या पित्याने आपल्या ज्येष्ठ पुत्राला दोष दिला.

आश्रमः कश्च वान्योऽस्ति को वा धर्मविधिस्तव। मामनादृत्य दुर्बुद्धे यदात्थ नवदेशिक ।। ३१.

तुझ्यासाठी दुसरा कोणता आश्रम आहे, किंवा तू कोणता वेगळा धर्म पाळतोस? अरे मूर्खा, मला दुर्लक्षित करून, नवीन गुरू मिळाल्यासारखं का बोलतोस?

एवमुक्त्वा यदुं राजा शशापैनं स मन्युमान् । यस्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि ।। ३१.

असं म्हणून, राजाने रागाने यदुला शाप दिला—'तू माझ्या हृदयातून जन्मलास, पण मला आपलं तारुण्य देत नाहीस.'

तस्मान्न राज्यभाग् मूढ प्रजा ते वै भविष्यति। तुर्वसो प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह ।। ३१.

म्हणून, अरे मूर्खा, तुला राज्यात काहीही हिस्सा मिळणार नाही, तुझ्या वंशाला संतती होणार नाही; तुझं वृद्धत्व आणि त्याचा दोष तुर्वसूने स्वीकारावा.

तुर्वसुरुवाच।। न कामये जरां तात सामभोगप्रणाशिनीम्। जराया बहवो दोषाः पानभोजनकारिणः। तस्माज्जरां न ते राजन् ग्रहीतुमहमुत्सहे ।। ३१.

तुर्‍वसु म्हणाला: 'बाबा, मला वृद्धत्व नको आहे, कारण ते सर्व सुखांचा नाश करतं; वृद्धत्वामुळे अनेक दोष येतात, खास करून खाण्यापिण्यात रमणाऱ्यांना. म्हणून, राजन, मी तुझं वृद्धत्व स्वीकारू शकत नाही.'

ययातिरुवाच।। यस्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वन्न प्रयच्छसि। तस्मात् प्रजा समुच्छेदं तुर्वसो तव यास्यति ।। ३१.

ययाति म्हणाला: 'तू माझ्या हृदयातून जन्मलास, पण मला आपलं तारुण्य देत नाहीस; म्हणून, तुर्वसु, तुझा वंश संपुष्टात येईल.'

असङ्कीर्णा च धर्मेण प्रतिलोमवरेषु च। पिशितादिषु चान्येषु मूढ राजा भविष्यसि ।। ३१.

तू धर्मात शुद्ध राहशील, पण उलट विवाहात आणि मांसाहारासारख्या गोष्टींमध्ये पडशील; अरे मूर्खा, तू असाच राजा होशील.

गुरु दारप्रसक्तेषु तिर्यग्योनिगतेषु वा। पशुधर्मेषु म्लेच्छेषु भविष्यति न संशयः ।। ३१.

वडीलधाऱ्यांच्या स्त्रियांमध्ये आसक्त, पशूयोनीत जन्मलेल्यांमध्ये, पशूसारख्या वागणुकीत आणि म्लेच्छांमध्ये तू राहशील—याबद्दल काहीच शंका नाही.

सूत उवाच। एवन्तु तुर्वसुं शप्त्वा ययातिः सुतमात्मनः। शर्मिष्ठायाः सुतं द्रुह्युमिदं वचनमब्रवीत् ।। ३१.

सूतेने सांगितले: अशा प्रकारे आपल्या पुत्र तुर्वसुला शाप दिल्यावर, ययातिने शर्मिष्ठेच्या पुत्र दुसऱ्या पुत्र दुसऱ्याला—द्रुह्युला हे शब्द सांगितले.

द्रुह्यो त्वं प्रतिपद्यस्व वर्णरूपविनाशिनीम्। जरां वर्षसहस्रं वै यौवनं स्वन्ददस्व मे ।। ३१.

द्रुह्यु, तू जात आणि सौंदर्य नष्ट करणारं वृद्धत्व हजार वर्षांसाठी स्वीकार; आपलं तारुण्य मला दे.

पूर्णे वर्षसहस्रे ते प्रतिदास्यामि यौवनम्। स्वञ्चादास्यामि बूयोऽहं पाप्मानं जरया सह ।। ३१.

तुझी हजार वर्षं पूर्ण झाली की, मी तुला पुन्हा तुझं तारुण्य परत देईन; मी पुन्हा वृद्धत्वाचा दोष स्वतःवर घेईन.

द्रुह्युरुवाच न सङ्गश्चास्य भवति न जरां तेन कामये ।। ३१.

द्रुह्यु म्हणाला: त्याच्याशी मला काहीच जडणघडण नाही, म्हणून मला वृद्धत्व नको आहे.

ययातिरुवाच।। यस्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वन्न प्रयच्छसि। तस्माद् द्रुह्यो प्रियः कामो न ते सम्पत्स्यते क्वचित् ।। ३१.

ययाति म्हणाला: तू माझ्या हृदयातून जन्मलास, पण मला आपलं तारुण्य देत नाहीस; म्हणून, द्रुह्यु, तुला तुझ्या आवडत्या इच्छेचा कधीच लाभ होणार नाही.

नौप्लवोत्तरसञ्चारस्तत्र नित्यं भविष्यति। अराजभ्राजवंशस्त्वं तत्र नित्यं भविष्यसि ।। ३१.

तिथे कधीच नौकेने पलीकडे जाता येणार नाही; तुझ्या वंशात त्या प्रदेशात कधीच राजा असणार नाही.

अनो त्वं प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह। एवं वर्षसहस्रन्तु चरेयं यौवनेन ते ।। ३१.

अनु, तू हा पाप आणि वार्धक्य दोन्ही स्वीकार. मी तुझ्या तारुण्यात हजार वर्षे सुखाने जगू इच्छितो.

अनुरुवाच न जुहोति स कालेऽग्नि तां जरान्नाबिकामये ।। ३१.

अनु म्हणाला – वय वाढल्यावर अग्नी योग्य वेळी प्रज्वलित होत नाही, म्हणून मला ते नको आहे.

ययातिरुवाच।। यस्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वन्न प्रयच्छसि। जरादोषस्त्वयोक्तोऽयं तस्मात्ते प्रतिपत्स्यते ।। ३१.

ययाति म्हणाला – तू माझ्या हृदयातून जन्मलास, तरीही मला तुझे तारुण्य देत नाहीस. तू वार्धक्याचा दोष सांगितलास, म्हणून तोच दोष पुन्हा तुलाच मिळेल.

प्रजा च यौवनं प्राप्ता विनशिष्यत्यतस्तव। अग्निप्रस्कन्दनपरस्त्वं चाप्येव भविष्यसि ।। ३१.

तुझ्या संततीला तारुण्य मिळाले तरी त्या नष्ट होतील; आणि तूही अग्नीची सेवा न करणारा होशील.

पूरो त्वं प्रतिपद्यस्व पाप्मानञ्जरया सह। जरावली च मान्तात पलितानि च पर्यगुः ।। ३१.

पूरू, तू हा पाप आणि वार्धक्य स्वीकार. वडिलांच्या अंगावर सुरकुत्या आणि पांढरे केस दिसू लागले.

काव्यस्योशनसः शापान्न च तृप्तोऽस्मि यौवने। कञ्चित्कालञ्जरेयं वै विषयान् वयसा तव ।। ३१.

काव्य उशनाचा शाप असल्यामुळे मला तारुण्यात समाधान मिळत नाही; तुझे वय घेऊन मी थोडा काळ विषयांचा अनुभव घ्यावा अशी माझी इच्छा आहे.

पूर्णें वर्षसहस्रे ते प्रतिदास्यामि यौवनम्। स्वञ्चैव प्रतिपत्स्यामि पाप्मानञ्जरया सह ।। ३१.

तुझे हजार वर्षे पूर्ण झाली की मी तुझे तारुण्य तुला परत देईन आणि पुन्हा हा पाप व वार्धक्य स्वतःकडे घेईन.

सूत उवाच।। एवमुक्तः प्रत्युवाच पुत्रः पितरमञ्जसा। यथानुमन्यसे तात करिष्यामि तथैव च ।। ३१.

सूतोपाख्यान – असे वडिलांनी सांगितल्यावर पुत्राने सरळपणे उत्तर दिले – बाबा, जसे तुम्ही सांगता तसेच मी करीन.

प्रतिपत्स्यामि ते राजन् पाप्मानं जरया सह। गृहाण यौवनं मत्तश्चर कामान् यथेप्सितान् ।। ३१.

राजा, मी तुझे पाप आणि वार्धक्य स्वीकारतो; माझ्याकडून तारुण्य घे आणि हवे तसे विषय उपभोग.

जरयाहं प्रतिच्छन्नो वयोरूपधरस्तव। यौवनं भवते दत्त्वा चरिष्यामि यथार्तवत् ।। ३१.

मी तुझ्या वार्धक्याने झाकला जाईन आणि तुझ्या रूपात राहीन; तुला तारुण्य दिल्यावर मी योग्यप्रमाणे वागेन.

ययातिरुवाच।। पूरो प्रीतोऽस्मि भद्रन्ते प्रीतश्चेदं ददामि ते। सर्वकामसमृद्धा ते प्रजा राज्ये भविष्यति ।। ३१.

ययाति म्हणाला – पूरू, मी तुझ्यावर खूष आहे; तुझ्या आयुष्यात चांगले घडो. मी खूष असल्याने तुला हे वर देतो – तुझ्या संततीला राज्यात सर्व सुखे लाभतील.

सूत उवाच।। पूरोरनुमतो राजा ययातिः स्वां जरान्ततः। संक्रामयामास तदा प्रसादाद्भार्गवस्य तु ।। ३१.

सूतोपाख्यान – पूरूच्या संमतीने ययाति राजाने आपले वार्धक्य त्याच्याकडे दिले, हे सर्व भृगुश्रेष्ठाच्या कृपेने घडले.

यौवनेनाथ वयसा ययातिरनहुषात्मजः । प्रीतियुक्तो नरश्रेष्ठश्चचार विषयान् स्वकान् ।। ३१.

नंतर नहुषाचा पुत्र ययाति, तारुण्य आणि तेज मिळाल्याने आनंदित होऊन, श्रेष्ठ पुरुषाप्रमाणे आपल्या विषयांचा उपभोग करू लागला.

यथाकामं यथोत्साहं यथाकालं यथासुखम्। धर्म्माविरोधाद्राजेन्द्रो यथार्हति स एव हि ।। ३१.

तो आपल्या इच्छेनुसार, उत्साहाने, योग्य वेळी आणि आनंदाने, धर्माचा भंग न करता, राजास शोभेल तसे विषय उपभोगू लागला.