वायुपुराणम्

बृहस्पतिरुवाच।। यद्येवं चोदितः शक्र त्वया स्यां पूर्व्वमेव हि। नाभविष्यत् त्वत्प्रियार्थं नाकर्त्तव्यं ममानघ ।। ३०.

बृहस्पती म्हणाले: हे शक्र, जर तू यापूर्वीच मला असे विचारले असतेस, तर तुझ्या प्रियासाठी मी जे करायला नको ते केले नसते, हे निष्पापा.

प्रयतिष्यामि देवेन्द्र तद्धितार्थं महाद्युते। यथा भागञ्च राज्यञ्च अचिरात् प्रतिपत्स्यसे ।। ३०.

देवेंद्रा, मी त्या फायद्यासाठी लगेच जाईन, म्हणजे तुला तुझा हिस्सा आणि राज्य लवकरच परत मिळेल.

तथा शक्र गमिष्यामि माभूत्ते विक्लवं मनः। ततः कर्म्म चकारास्य तेजःसंवर्द्धनं महत् ।। ३०.

शक्रा, मी नक्कीच जाईन, तुझं मन उदास होऊ नये. मग त्याने तुझ्या तेजात वाढ होईल असं मोठं कार्य केलं.

तेषाञ्च बुद्धिसंमोहमकरोद्बुद्धिसत्तमः। ते यदा ससुता मूढा रागोत्पन्न विधर्म्मिणः ।। ३०.

त्या सर्वांची बुद्धी गोंधळवून टाकली, जेव्हा ते पुत्र रागामुळे भरकटले आणि धर्मापासून दूर गेले.

ब्रह्मद्विषश्च संवृत्ता हतवीर्य्यपराक्रमाः। ततो लेभे सुरैश्वर्यमैन्द्रस्थानं तथोत्तमम् ।। ३०.

ते ब्रह्मद्वेष्टे झाले, त्यांची शक्ती आणि शौर्य संपली; मग त्याने देवांचे राज्य आणि इंद्राचे श्रेष्ठ स्थान मिळवले.

हत्वा रजिसुतान् सर्वान्कामक्रोधपरायणान्। य इदं पावनं स्थानं प्रतिष्ठानं शतक्रतोः। श्रृणुयाद्वा रजेर्वापि न स दौरात्म्यमाप्नुयात् ।। ३०.

राजाच्या सर्व पुत्रांना, जे काम आणि क्रोध यांना वाहिले होते, ठार मारून, जो कोणी शतकृतू किंवा राजाचा हा पावन इतिहास ऐकतो, त्याला कधीही दुर्दैव येत नाही.

मरुतेन कथं कन्या राज्ञे दत्ता महात्मना। किंवीर्याश्च महात्मानो जाता मरुतकन्यकाः ।। ३१.

महात्मा मरुतांनी ती कन्या राजाला कशी दिली, आणि मरुतकन्येपासून जन्मलेले थोर पुत्र किती शूर होते हे सांग.

आहवन् तं मरुत्सोममन्नकामः प्रजेश्वरम्। मासि मासि महातेजाः षष्टिसंवत्सरान्नृपः ।। ३१.

लोकांचा स्वामी, अन्नाची इच्छा धरून, दर महिन्याला, साठ वर्षे, महातेजस्वी मरुतसोमाला आहुती देत होता.

तेन ते मरुतस्तस्य मरुत्सोमेन तोषिताः। अक्षय्यान्नं ददुः प्रीताः सर्वकामपरिच्छदम् ।। ३१.

त्यामुळे मरुत त्याच्यावर खूष झाले आणि प्रसन्न होऊन त्याला कधीही न संपणारे अन्न आणि सर्व इच्छित सुख दिले.

अन्नं तस्य सकृत्पक्वमहोरात्रे न क्षीयते। कोटिशो दीयमानं च सूर्य्यस्योदयनादपि ।। ३१.

त्याच्यासाठी एकदाच शिजवलेलं अन्न, दिवस-रात्र, सूर्य उगवल्यापासून कोट्यवधींना दिलं तरी कधीच कमी होत नव्हतं.

मित्राज्योतिस्तु कन्यायां मरुतस्य च धीमतः। तस्माज्जाता महासत्त्वा धर्मज्ञा मोक्षदर्शिनः ।। ३१.

मित्राज्योती ही कन्या आणि बुद्धिमान मरुत यांच्या संगातून, मोठ्या सामर्थ्याचे, धर्म जाणणारे आणि मोक्षदृष्टी असलेले पुत्र जन्मले.

संन्यस्य गृहधर्माणि वैराग्यं समुपस्थिताः। यतिधर्ममवाप्येह ब्रह्मभूयाय ते गताः ।। ३१.

त्यांनी घरगुती कर्तव्ये सोडली, वैराग्य स्वीकारलं आणि इथे यतीधर्म पाळून ब्रह्मपदाला पोहोचले.

अनपायस्ततो जातस्तदा धर्मप्रदत्तवान्। क्षत्रधर्मस्ततो जातः प्रतिपक्षो महातपाः ।। ३१.

त्यांच्यापासून अनपाय जन्मला, ज्याने धर्म दिला; त्याच्यापासून क्षत्रियधर्म निर्माण झाला आणि त्यातून प्रतिपक्ष नावाचा महातपस्वी जन्मला.

प्रतिपक्षसुतश्चापि सञ्जयो नाम विश्रुतः। सञ्जयस्य जयः पुत्रो विजयस्तस्य जग्मिवान् ।। ३१.

प्रतिपक्षाचा सुपुत्र म्हणजे प्रसिद्ध संजय; संजयाचा पुत्र जय आणि त्याच्यापासून विजय जन्मला.

विजयस्य जयः पुत्रस्तस्य हर्यन्द्वतः स्मृतः । हर्यन्दुतस्ततो राजा सहदेवः प्रतापवान् ।। ३१.

विजयाचा पुत्र जय, त्याचा पुत्र हर्यंद्व म्हणून ओळखला जातो; हर्यंद्वापासून प्रतापी राजा सहदेव जन्मला.

सहदेवस्य धर्मात्मा अदीन इति विश्रुतः। अदीनस्य जयत्सेनस्तस्य पुत्रोऽथ संकृतिः ।। ३१.

सहदेवाचा धर्मात्मा पुत्र अदीन म्हणून प्रसिद्ध आहे; अदीनाचा पुत्र जयसेन आणि त्याचा पुत्र संकृती.

संकृतेरपि धर्मात्मा कृतधर्मा महायशाः। इत्येते क्षत्र धर्माणो नहुषस्य निबोधत ।। ३१.

संकृतीचाही धर्मात्मा, महायशस्वी पुत्र कृतधर्म झाला; हेच नहुषाच्या क्षत्रिय वंशाचे वंशज आहेत, हे जाणून ठेव.

नहुषस्य तु दायादाः षडिन्द्रोपमतेजसः। उत्पन्नाः पितृकन्यायां विरजायां महौजसः ।। ३१.

नहुषाचे सहा पुत्र, इंद्रासारख्या तेजाचे, त्याच्या पित्याच्या कन्या विरजा हिच्या पोटी जन्मले.

यतिर्ययातिः संयातिरायातिः पञ्च तुद्वयः। यतिर्ज्येष्ठस्तु तेषां वै ययातिस्तु ततोऽवरः ।। ३१.

यती, ययाति, संयाति, आयाति आणि दोन तुद्वय — हे त्याचे पुत्र; त्यात यती ज्येष्ठ आणि ययाति त्यानंतरचा होता.

काकुत्स्थकन्यां गां नाम लेभे पत्नीं यतिस्तदा। संयातिर्मो क्षमास्थाय ब्रह्मभूतोऽभवन्मुनिः ।। ३१.

त्या काळी त्या ऋषीने काकुत्स्थाची कन्या गा नावाची स्त्री म्हणून स्वीकारली. संयम आणि क्षमा अंगीकारून तो ऋषी ब्रह्मस्वरूप झाला.

तेषां मध्ये तु पञ्चानां ययातिः पृथिवीपतिः। देवयानिमुशनसः सुतां भार्यामवाप ह ।। ३१.

त्या पाच जणांमध्ये ययाति, पृथ्वीचा राजा, याने उशनसाची कन्या देवयानीला पत्नी म्हणून घेतले.

शर्मिष्ठा मासुरीं चैव तनयां वृषपर्वणः। यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानिर्व्यजायत ।। ३१.

देवयानीने यदु आणि तुर्वसु या मुलांना जन्म दिला, तर वृषपर्वाचा मुलगी शर्मिष्ठा हिने दुसरे तीन—द्रुह्यु, अनु आणि पुरु—जन्माला घातले.

द्रुह्युञ्चानुञ्च पूरुञ्च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी । अजीजनन्महावीर्यान् सुतान्देवसुतोपमान् ।। ३१.

वृषपर्वाची कन्या शर्मिष्ठा हिने द्रुह्यु, अनु आणि पुरु या मोठ्या पराक्रमी मुलांना जन्म दिला, जे देवांच्या मुलांसारखे होते.

रथन्तस्मै ददौ रुद्रः प्रीतः परमभास्वरम्। असङ्गं काञ्चनं दिव्यमक्षयौ च महेषुधी ।। ३१.

मग प्रसन्न झालेल्या रुद्राने त्याला एक तेजस्वी, दिव्य, सुवर्णाचा, अभेद्य आणि नाश न होणारा असा उत्तम रथ दिला, ज्यात मोठी शस्त्रे होती.

युक्तं मनो जवैरश्वैर्येन कन्यां समुद्वहत्। स तेन रथमुख्येन जिगाय च ततो महीम् ।। ३१.

मनासारख्या वेगवान घोड्यांनी जोडलेल्या त्या रथावर बसून त्याने कन्येला घेऊन गेला आणि त्या श्रेष्ठ रथाने त्याने पृथ्वी जिंकली.

ययातिर्युधि दुर्द्धर्षो देवदानवमानवैः । पौरवाणां नृपाणाञ्च सर्वेषां सोऽभवद्रथः ।। ३१.

ययाति युद्धात देव, दानव आणि मानव यांच्याशी अपराजित राहिला आणि तो सर्व पौरव राजांचा रथी झाला.

योवत्सुदेशप्रभवः कौरवो जनमेजयः। कुरोः पुत्रस्य राज्ञस्तु राज्ञः पारिक्षितस्य ह। जगाम स रथो नाशं शापाद्गार्ग्यस्य धीमतः ।। ३१.

वात्सदेशात जन्मलेला, कुरुचा मुलगा आणि परीक्षिताचा नातू असा कौरव राजा जनमेजय याचा तो रथ गार्ग्य या ज्ञानी ऋषीच्या शापामुळे नष्ट झाला.

गार्ग्यस्य हि सुतं बालः स राजा जनमेजयः। दुर्बुद्धिर्हिंसयामास लोहगन्धं नराधिपम् ।। ३१.

त्या वेळी अजून लहान आणि अविचाराने वागणारा राजा जनमेजय याने गार्ग्याचा मुलगा, नराधिप लोहतंड याला त्रास दिला.

स लोहगन्धो राजर्षिः परिधावन्नितस्ततः। पौरजानपदैस्त्यक्तो न लेभे शर्म कर्हिचित् ।। ३१.

तो राजर्षि लोहतंड इकडे तिकडे पळत राहिला, पण नगर आणि गावातील लोकांनी त्याला सोडून दिले आणि त्याला कधीच शांती मिळाली नाही.