वायुपुराणम्

स तथेति ब्रुवन्नेव देवैरप्यभिचोदितः। भविष्यसीन्द्रो जित्वेति देवैरपि निमन्त्रितः ।। ३०.

तो 'तसेच होवो' असे म्हणताच देवांनीही त्याला आग्रह केला; देवांनीही त्याला सांगितले, 'विजयानंतर तू इंद्र होशील.'

जघान दानवान् सर्व्वान् समक्षं वज्रपाणिनः। स विप्रनष्टां देवानां परमश्रीः श्रियं वशी ।। ३०.

त्याने सर्व दैत्यांना वज्रधारी इंद्रासमोरच पराभूत केले; तो श्रीमंत राजाने देवांची हरवलेली परम श्री पुन्हा मिळवून दिली.

निहत्य दानवान् सर्व्वान् व्याजहार रजिः प्रभुः। तं तथा तु रझिं तत्र देवैस्सह शतक्रतुः ।। ३०.

सर्व दैत्यांचा वध केल्यावर पराक्रमी रजि बोलला; तेव्हा तिथे इंद्र आणि सर्व देवांनी रजिला संबोधले.

रजिपुत्रोऽहमित्युक्त्वा पुनरेवाब्रवीद्वचः। ईन्द्रोऽसि राजन् देवानां सर्वेषान्नात्र संशयः। यस्याहमिन्द्रपुत्रस्ते ख्यातिं यास्यामि शत्रुहन् ।। ३०.

'मी रजिचा पुत्र आहे' असे सांगून तो पुन्हा म्हणाला: 'राजन, तूच देवांचा इंद्र आहेस, यात शंका नाही; मी तुझा पुत्र असल्याने, शत्रूंचा नाश करणाऱ्या, मी कीर्ती मिळवीन.'

स तु शक्रवचः श्रुत्वा वञ्चितस्तेन मायया। तथेत्येवाब्रवीद्राजा प्रीयमाणः शतक्रतुम् ।। ३०.

पण इंद्राची ही वचने ऐकून, त्याच्या मायेमुळे तो फसला; राजा आनंदित होऊन इंद्राला म्हणाला, 'तसेच होवो.'

तस्मिंस्तु देवसदृशे दिवं प्राप्ते महीपतौ। दायाद्यमिन्द्रादाजह्रुराचारं तनया रजेः ।। ३०.

तो देवांसारखा राजा स्वर्गात गेल्यावर, रजिच्या पुत्रांनी इंद्राकडून त्याचा वाटा आणि स्थान घेतले.

तानि पुत्रशतान्यस्य तच्च स्थानं शचीपतेः। समक्रामन्त बहुधा स्वर्गलोकं त्रिविष्टपम् ।। ३०.

त्याची शेकडो मुले आणि शचीपतीचे स्थान, अनेक प्रकारे स्वर्गलोकात, तिळोकीत प्रवेशले.

ततः काले बहुतिथे सतीते महाबलः। हृतराज्योऽब्रवीच्छक्रो हृतभागो बृहस्पतिम् ।। ३०.

मग पुष्कळ काळ गेल्यावर, मोठ्या सामर्थ्याचा इंद्र, राज्य आणि वाटा गमावलेला, बृहस्पतीला म्हणाला.

बदरीफलमात्रं वै पुरोडाशं विधत्स्व मे। ब्रह्मर्षे येन तिष्ठेयं तेजसाप्यायितस्ततः ।। ३०.

ब्रह्मर्षी, मला बदरीफळाएवढा यज्ञाचा नैवेद्य तयार कर, ज्यामुळे त्याच्या तेजाने मी टिकू शकेन.

ब्रह्मन् कृशोऽयं विमना हृतराज्यो हृताशनः। हतौजा दुर्बलो मूढो रजिपुत्रैः प्रसीद मे ।। ३०.

ब्रह्मन्, मी रजिच्या पुत्रांमुळे कृश, निराश, राज्य आणि अन्न गमावलेला, शक्तिहीन, दुर्बल आणि गोंधळलेला आहे; माझ्यावर कृपा कर.

बृहस्पतिरुवाच।। यद्येवं चोदितः शक्र त्वया स्यां पूर्व्वमेव हि। नाभविष्यत् त्वत्प्रियार्थं नाकर्त्तव्यं ममानघ ।। ३०.

बृहस्पती म्हणाले: हे शक्र, जर तू यापूर्वीच मला असे विचारले असतेस, तर तुझ्या प्रियासाठी मी जे करायला नको ते केले नसते, हे निष्पापा.

प्रयतिष्यामि देवेन्द्र तद्धितार्थं महाद्युते। यथा भागञ्च राज्यञ्च अचिरात् प्रतिपत्स्यसे ।। ३०.

देवेंद्रा, मी त्या फायद्यासाठी लगेच जाईन, म्हणजे तुला तुझा हिस्सा आणि राज्य लवकरच परत मिळेल.

तथा शक्र गमिष्यामि माभूत्ते विक्लवं मनः। ततः कर्म्म चकारास्य तेजःसंवर्द्धनं महत् ।। ३०.

शक्रा, मी नक्कीच जाईन, तुझं मन उदास होऊ नये. मग त्याने तुझ्या तेजात वाढ होईल असं मोठं कार्य केलं.

तेषाञ्च बुद्धिसंमोहमकरोद्बुद्धिसत्तमः। ते यदा ससुता मूढा रागोत्पन्न विधर्म्मिणः ।। ३०.

त्या सर्वांची बुद्धी गोंधळवून टाकली, जेव्हा ते पुत्र रागामुळे भरकटले आणि धर्मापासून दूर गेले.

ब्रह्मद्विषश्च संवृत्ता हतवीर्य्यपराक्रमाः। ततो लेभे सुरैश्वर्यमैन्द्रस्थानं तथोत्तमम् ।। ३०.

ते ब्रह्मद्वेष्टे झाले, त्यांची शक्ती आणि शौर्य संपली; मग त्याने देवांचे राज्य आणि इंद्राचे श्रेष्ठ स्थान मिळवले.

हत्वा रजिसुतान् सर्वान्कामक्रोधपरायणान्। य इदं पावनं स्थानं प्रतिष्ठानं शतक्रतोः। श्रृणुयाद्वा रजेर्वापि न स दौरात्म्यमाप्नुयात् ।। ३०.

राजाच्या सर्व पुत्रांना, जे काम आणि क्रोध यांना वाहिले होते, ठार मारून, जो कोणी शतकृतू किंवा राजाचा हा पावन इतिहास ऐकतो, त्याला कधीही दुर्दैव येत नाही.

मरुतेन कथं कन्या राज्ञे दत्ता महात्मना। किंवीर्याश्च महात्मानो जाता मरुतकन्यकाः ।। ३१.

महात्मा मरुतांनी ती कन्या राजाला कशी दिली, आणि मरुतकन्येपासून जन्मलेले थोर पुत्र किती शूर होते हे सांग.

आहवन् तं मरुत्सोममन्नकामः प्रजेश्वरम्। मासि मासि महातेजाः षष्टिसंवत्सरान्नृपः ।। ३१.

लोकांचा स्वामी, अन्नाची इच्छा धरून, दर महिन्याला, साठ वर्षे, महातेजस्वी मरुतसोमाला आहुती देत होता.

तेन ते मरुतस्तस्य मरुत्सोमेन तोषिताः। अक्षय्यान्नं ददुः प्रीताः सर्वकामपरिच्छदम् ।। ३१.

त्यामुळे मरुत त्याच्यावर खूष झाले आणि प्रसन्न होऊन त्याला कधीही न संपणारे अन्न आणि सर्व इच्छित सुख दिले.

अन्नं तस्य सकृत्पक्वमहोरात्रे न क्षीयते। कोटिशो दीयमानं च सूर्य्यस्योदयनादपि ।। ३१.

त्याच्यासाठी एकदाच शिजवलेलं अन्न, दिवस-रात्र, सूर्य उगवल्यापासून कोट्यवधींना दिलं तरी कधीच कमी होत नव्हतं.

मित्राज्योतिस्तु कन्यायां मरुतस्य च धीमतः। तस्माज्जाता महासत्त्वा धर्मज्ञा मोक्षदर्शिनः ।। ३१.

मित्राज्योती ही कन्या आणि बुद्धिमान मरुत यांच्या संगातून, मोठ्या सामर्थ्याचे, धर्म जाणणारे आणि मोक्षदृष्टी असलेले पुत्र जन्मले.

संन्यस्य गृहधर्माणि वैराग्यं समुपस्थिताः। यतिधर्ममवाप्येह ब्रह्मभूयाय ते गताः ।। ३१.

त्यांनी घरगुती कर्तव्ये सोडली, वैराग्य स्वीकारलं आणि इथे यतीधर्म पाळून ब्रह्मपदाला पोहोचले.

अनपायस्ततो जातस्तदा धर्मप्रदत्तवान्। क्षत्रधर्मस्ततो जातः प्रतिपक्षो महातपाः ।। ३१.

त्यांच्यापासून अनपाय जन्मला, ज्याने धर्म दिला; त्याच्यापासून क्षत्रियधर्म निर्माण झाला आणि त्यातून प्रतिपक्ष नावाचा महातपस्वी जन्मला.

प्रतिपक्षसुतश्चापि सञ्जयो नाम विश्रुतः। सञ्जयस्य जयः पुत्रो विजयस्तस्य जग्मिवान् ।। ३१.

प्रतिपक्षाचा सुपुत्र म्हणजे प्रसिद्ध संजय; संजयाचा पुत्र जय आणि त्याच्यापासून विजय जन्मला.

विजयस्य जयः पुत्रस्तस्य हर्यन्द्वतः स्मृतः । हर्यन्दुतस्ततो राजा सहदेवः प्रतापवान् ।। ३१.

विजयाचा पुत्र जय, त्याचा पुत्र हर्यंद्व म्हणून ओळखला जातो; हर्यंद्वापासून प्रतापी राजा सहदेव जन्मला.

सहदेवस्य धर्मात्मा अदीन इति विश्रुतः। अदीनस्य जयत्सेनस्तस्य पुत्रोऽथ संकृतिः ।। ३१.

सहदेवाचा धर्मात्मा पुत्र अदीन म्हणून प्रसिद्ध आहे; अदीनाचा पुत्र जयसेन आणि त्याचा पुत्र संकृती.

संकृतेरपि धर्मात्मा कृतधर्मा महायशाः। इत्येते क्षत्र धर्माणो नहुषस्य निबोधत ।। ३१.

संकृतीचाही धर्मात्मा, महायशस्वी पुत्र कृतधर्म झाला; हेच नहुषाच्या क्षत्रिय वंशाचे वंशज आहेत, हे जाणून ठेव.

नहुषस्य तु दायादाः षडिन्द्रोपमतेजसः। उत्पन्नाः पितृकन्यायां विरजायां महौजसः ।। ३१.

नहुषाचे सहा पुत्र, इंद्रासारख्या तेजाचे, त्याच्या पित्याच्या कन्या विरजा हिच्या पोटी जन्मले.

यतिर्ययातिः संयातिरायातिः पञ्च तुद्वयः। यतिर्ज्येष्ठस्तु तेषां वै ययातिस्तु ततोऽवरः ।। ३१.

यती, ययाति, संयाति, आयाति आणि दोन तुद्वय — हे त्याचे पुत्र; त्यात यती ज्येष्ठ आणि ययाति त्यानंतरचा होता.