वायुपुराणम्

ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्चैव तयोः पुत्राः सुधार्म्मिकाः। विक्रान्ता बलवन्तश्च सिंहतुल्यपराक्रमाः ।। ३०.

त्या दोघांपासून ब्राह्मण आणि क्षत्रिय असे पुत्र झाले, जे अत्यंत धर्मनिष्ठ, पराक्रमी, बलवान आणि सिंहासारखे धाडसी होते.

इत्येते काश्यपाः प्रोक्ता रजेरपि निबोधत। रजेः पुत्रशतान्यासन् पञ्च वीर्यवतो भुवि। राजेयमिति विख्यातं क्षत्रमिन्द्रभयावहम् ।। ३०.

अशी ही काश्यपांची वंशावळ सांगितली; आता रजिच्या वंशाबद्दल ऐका. रजिला पृथ्वीवर पाचशे पराक्रमी पुत्र होते; राजेय नावाचा हा क्षत्रिय वंश इंद्रालाही भीती घालणारा होता.

तदा दैवासुरे युद्धे समुत्पन्ने सुदारुणे। देवाश्चैवासुराश्चैव पितामहमथाब्रुवन् ।। ३०.

त्या वेळी, जेव्हा देव आणि दैत्यांमध्ये भयंकर युद्ध सुरू झाले, तेव्हा दोघांनीही ब्रह्मदेवाजवळ जाऊन त्याला सांगितले.

आवयोर्भगवान् युद्धे विजेता को भविष्यति। ब्रूहि नः सर्व्वलोकेश श्रोतुमिच्छामहे वयम् ।। ३०.

सर्व जगांचा स्वामी, आमच्या दोघांमध्ये युद्ध झाल्यास कोण जिंकेल, हे आम्हाला सांग. आम्हाला ते ऐकायची इच्छा आहे.

ब्रह्मोवाच।। येषामर्थाय संग्रामे रजिरात्तायुधः प्रभुः। योत्स्यते ते विजेष्यन्ति त्रील्लोँकान्नात्र संशयः ।। ३०.

ब्रह्मा म्हणाले: ज्या लोकांसाठी पराक्रमी रजि युद्धात शस्त्र उचलतो आणि लढतो, ते नक्कीच तिन्ही लोकांवर विजय मिळवतील, यात शंका नाही.

रजिर्यतस्ततो लक्ष्मीर्यतो लक्ष्मीस्ततो धृतिः। यतो धृतिस्ततो धर्मो यतो धर्मस्ततो जयः ।। ३०.

जिथे रजि आहे तिथे लक्ष्मी आहे; जिथे लक्ष्मी आहे तिथे धैर्य आहे; जिथे धैर्य आहे तिथे धर्म आहे; आणि जिथे धर्म आहे तिथे विजय आहे.

तद्देवा दानवाः सर्वे ततः श्रुत्वा रजेर्जयम्। अभ्ययुर्जयमिच्छन्तः स्तुवन्तो राजसत्तमम् ।। ३०.

रजिच्या विजयाची बातमी ऐकून सर्व देव आणि दैत्य विजयाची इच्छा धरून त्या श्रेष्ठ राजाची स्तुती करत त्याच्याकडे आले.

ते हृष्टमनसः शर्वे राजानं देवदानवाः। ऊचुरस्मज्जयाय त्वं गृहाण वरकार्मुकम् ।। ३०.

सर्व देव आणि दैत्य आनंदित मनाने त्या राजाला म्हणाले: आमच्या विजयासाठी तू तुझे उत्तम धनुष्य उचल.

रजिरुवाच।। अहञ्जेष्यामि नो युद्धे देवान् शक्रपुरोगमान्। इन्द्रो भवामि धर्मात्मा ततो योत्स्यामि संयुगे ।। ३०.

रजि म्हणाला: मी युद्धात इंद्रासह सर्व देवांना हरवीन; मग धर्मात्मा होऊन मीच इंद्र होईन आणि युद्ध करीन.

दानवा ऊचुः।। अस्माकमिन्द्रः प्रह्लादस्तस्यार्थे विजयामहे। अस्मिस्तु समये राजंस्तिष्ठेथादेव नोऽदितेः ।। ३०.

दैत्य म्हणाले: प्रह्लाद आमचा इंद्र आहे; त्याच्या साठी आम्ही विजय मिळवू इच्छितो. या वेळी, राजन, तू आमच्या बाजूला राहा, अदितीपुत्राच्या नाही.

स तथेति ब्रुवन्नेव देवैरप्यभिचोदितः। भविष्यसीन्द्रो जित्वेति देवैरपि निमन्त्रितः ।। ३०.

तो 'तसेच होवो' असे म्हणताच देवांनीही त्याला आग्रह केला; देवांनीही त्याला सांगितले, 'विजयानंतर तू इंद्र होशील.'

जघान दानवान् सर्व्वान् समक्षं वज्रपाणिनः। स विप्रनष्टां देवानां परमश्रीः श्रियं वशी ।। ३०.

त्याने सर्व दैत्यांना वज्रधारी इंद्रासमोरच पराभूत केले; तो श्रीमंत राजाने देवांची हरवलेली परम श्री पुन्हा मिळवून दिली.

निहत्य दानवान् सर्व्वान् व्याजहार रजिः प्रभुः। तं तथा तु रझिं तत्र देवैस्सह शतक्रतुः ।। ३०.

सर्व दैत्यांचा वध केल्यावर पराक्रमी रजि बोलला; तेव्हा तिथे इंद्र आणि सर्व देवांनी रजिला संबोधले.

रजिपुत्रोऽहमित्युक्त्वा पुनरेवाब्रवीद्वचः। ईन्द्रोऽसि राजन् देवानां सर्वेषान्नात्र संशयः। यस्याहमिन्द्रपुत्रस्ते ख्यातिं यास्यामि शत्रुहन् ।। ३०.

'मी रजिचा पुत्र आहे' असे सांगून तो पुन्हा म्हणाला: 'राजन, तूच देवांचा इंद्र आहेस, यात शंका नाही; मी तुझा पुत्र असल्याने, शत्रूंचा नाश करणाऱ्या, मी कीर्ती मिळवीन.'

स तु शक्रवचः श्रुत्वा वञ्चितस्तेन मायया। तथेत्येवाब्रवीद्राजा प्रीयमाणः शतक्रतुम् ।। ३०.

पण इंद्राची ही वचने ऐकून, त्याच्या मायेमुळे तो फसला; राजा आनंदित होऊन इंद्राला म्हणाला, 'तसेच होवो.'

तस्मिंस्तु देवसदृशे दिवं प्राप्ते महीपतौ। दायाद्यमिन्द्रादाजह्रुराचारं तनया रजेः ।। ३०.

तो देवांसारखा राजा स्वर्गात गेल्यावर, रजिच्या पुत्रांनी इंद्राकडून त्याचा वाटा आणि स्थान घेतले.

तानि पुत्रशतान्यस्य तच्च स्थानं शचीपतेः। समक्रामन्त बहुधा स्वर्गलोकं त्रिविष्टपम् ।। ३०.

त्याची शेकडो मुले आणि शचीपतीचे स्थान, अनेक प्रकारे स्वर्गलोकात, तिळोकीत प्रवेशले.

ततः काले बहुतिथे सतीते महाबलः। हृतराज्योऽब्रवीच्छक्रो हृतभागो बृहस्पतिम् ।। ३०.

मग पुष्कळ काळ गेल्यावर, मोठ्या सामर्थ्याचा इंद्र, राज्य आणि वाटा गमावलेला, बृहस्पतीला म्हणाला.

बदरीफलमात्रं वै पुरोडाशं विधत्स्व मे। ब्रह्मर्षे येन तिष्ठेयं तेजसाप्यायितस्ततः ।। ३०.

ब्रह्मर्षी, मला बदरीफळाएवढा यज्ञाचा नैवेद्य तयार कर, ज्यामुळे त्याच्या तेजाने मी टिकू शकेन.

ब्रह्मन् कृशोऽयं विमना हृतराज्यो हृताशनः। हतौजा दुर्बलो मूढो रजिपुत्रैः प्रसीद मे ।। ३०.

ब्रह्मन्, मी रजिच्या पुत्रांमुळे कृश, निराश, राज्य आणि अन्न गमावलेला, शक्तिहीन, दुर्बल आणि गोंधळलेला आहे; माझ्यावर कृपा कर.

बृहस्पतिरुवाच।। यद्येवं चोदितः शक्र त्वया स्यां पूर्व्वमेव हि। नाभविष्यत् त्वत्प्रियार्थं नाकर्त्तव्यं ममानघ ।। ३०.

बृहस्पती म्हणाले: हे शक्र, जर तू यापूर्वीच मला असे विचारले असतेस, तर तुझ्या प्रियासाठी मी जे करायला नको ते केले नसते, हे निष्पापा.

प्रयतिष्यामि देवेन्द्र तद्धितार्थं महाद्युते। यथा भागञ्च राज्यञ्च अचिरात् प्रतिपत्स्यसे ।। ३०.

देवेंद्रा, मी त्या फायद्यासाठी लगेच जाईन, म्हणजे तुला तुझा हिस्सा आणि राज्य लवकरच परत मिळेल.

तथा शक्र गमिष्यामि माभूत्ते विक्लवं मनः। ततः कर्म्म चकारास्य तेजःसंवर्द्धनं महत् ।। ३०.

शक्रा, मी नक्कीच जाईन, तुझं मन उदास होऊ नये. मग त्याने तुझ्या तेजात वाढ होईल असं मोठं कार्य केलं.

तेषाञ्च बुद्धिसंमोहमकरोद्बुद्धिसत्तमः। ते यदा ससुता मूढा रागोत्पन्न विधर्म्मिणः ।। ३०.

त्या सर्वांची बुद्धी गोंधळवून टाकली, जेव्हा ते पुत्र रागामुळे भरकटले आणि धर्मापासून दूर गेले.

ब्रह्मद्विषश्च संवृत्ता हतवीर्य्यपराक्रमाः। ततो लेभे सुरैश्वर्यमैन्द्रस्थानं तथोत्तमम् ।। ३०.

ते ब्रह्मद्वेष्टे झाले, त्यांची शक्ती आणि शौर्य संपली; मग त्याने देवांचे राज्य आणि इंद्राचे श्रेष्ठ स्थान मिळवले.

हत्वा रजिसुतान् सर्वान्कामक्रोधपरायणान्। य इदं पावनं स्थानं प्रतिष्ठानं शतक्रतोः। श्रृणुयाद्वा रजेर्वापि न स दौरात्म्यमाप्नुयात् ।। ३०.

राजाच्या सर्व पुत्रांना, जे काम आणि क्रोध यांना वाहिले होते, ठार मारून, जो कोणी शतकृतू किंवा राजाचा हा पावन इतिहास ऐकतो, त्याला कधीही दुर्दैव येत नाही.

मरुतेन कथं कन्या राज्ञे दत्ता महात्मना। किंवीर्याश्च महात्मानो जाता मरुतकन्यकाः ।। ३१.

महात्मा मरुतांनी ती कन्या राजाला कशी दिली, आणि मरुतकन्येपासून जन्मलेले थोर पुत्र किती शूर होते हे सांग.

आहवन् तं मरुत्सोममन्नकामः प्रजेश्वरम्। मासि मासि महातेजाः षष्टिसंवत्सरान्नृपः ।। ३१.

लोकांचा स्वामी, अन्नाची इच्छा धरून, दर महिन्याला, साठ वर्षे, महातेजस्वी मरुतसोमाला आहुती देत होता.

तेन ते मरुतस्तस्य मरुत्सोमेन तोषिताः। अक्षय्यान्नं ददुः प्रीताः सर्वकामपरिच्छदम् ।। ३१.

त्यामुळे मरुत त्याच्यावर खूष झाले आणि प्रसन्न होऊन त्याला कधीही न संपणारे अन्न आणि सर्व इच्छित सुख दिले.