वायुपुराणम्

वैरस्यान्तं महाराज्ञा तदा तेन विधत्सता। प्रतर्द्दनस्य पुत्रौ द्वौ वत्सो गर्गश्च विश्रुतः ।। ३०.

त्या वेळी महान राजाने वैर संपवले; प्रतर्दनाचे दोन प्रसिद्ध पुत्र होते – वत्स आणि गर्ग.

वत्सपुत्रो ह्यलर्कस्तु सन्नतिस्तस्य चात्मजः । अलर्कं प्रति राजर्षिर्गीतश्लोकौ पुरातनौ ।। ३०.

वत्साचा मुलगा अलर्क होता, आणि त्याचा स्वतःचा मुलगा सन्नती; अलर्काबद्दल राजर्षीने दोन जुने श्लोक रचले.

षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च। युवा रूपेण सम्पन्नो ह्यलर्कः काशिसत्तमः ।। ३०.

साठ हजार आणि साठशे वर्षे, काशीमध्ये सर्वश्रेष्ठ असलेला अलर्क नेहमी तरुण दिसत होता.

लोपामुद्रा प्रसादेन परमायुरवाप्तवान् ।। ३०.

लोपाामुद्रेच्या कृपेने त्याला अत्युच्च आयुष्य लाभले.

शापस्यान्ते महाबाहुर्हत्वा क्षेमकराक्षसम्। रम्यामावासयामास पुरीं वाराणसीं नृपः ।। ३०.

शाप संपल्यावर, बलवान राजाने क्षेमकर राक्षसाचा वध केला आणि रम्य वारणसी नगरीत वास केला.

सन्नतेरपि दायादः सुनीथो नाम धार्मिकः। सुनीथस्य तु दायादः सुकेतुर्नाम धार्म्मिकः ।। ३०.

सन्नतीलाही एक वारस झाला, त्याचे नाव सुनीथ, तो धर्मात्मा होता; सुनीथाचा वारस सुकतु, तोही धर्मनिष्ठ होता.

सुकेतुतनयश्चापि धर्मकेतुरिति श्रुतिः। धर्मकेतोस्तु दायादः सत्यकेतुर्महारथः ।। ३०.

सुकतुचा मुलगा धर्मकेतू म्हणून ओळखला जातो; धर्मकेतूचा वारस सत्यकेतू, तो महान रथी होता.

सत्यकेतुसुतश्चापि विभुर्नाम प्रजेश्वरः। सुविभुस्तु विभोः पुत्रः सुकुमारस्ततः स्मृतः ।। ३०.

सत्यकेतूचा मुलगा विभु, तो प्रजांचा स्वामी; विभुचा मुलगा सुविभु, आणि त्याच्यापासून पुढे सुकुमार झाला.

सुकुमारस्य पुत्रस्तु धृष्टकेतुः स धार्म्मिकः। धुष्टकेतोस्तु दायादो वेणुहोत्रः प्रजेश्वरः ।। ३०.

सुकुमाराचा मुलगा धृष्टकेतू, तोही धर्मपरायण; धृष्टकेतूचा वारस वेणुहोत्र, तो प्रजांचा स्वामी.

वेणुहोत्रसुतश्चापि गार्ग्यो वै नाम विश्रुतः। गार्ग्यस्य गर्गभूमिस्तु वात्स्यो वत्सस्य धीमतः ।। ३०.

वेणुहोत्राचा मुलगा प्रसिद्ध गर्ग्य; गर्ग्याचा मुलगा गर्गभूमी, आणि वत्स्य हा बुद्धिमान वत्साचा मुलगा.

ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्चैव तयोः पुत्राः सुधार्म्मिकाः। विक्रान्ता बलवन्तश्च सिंहतुल्यपराक्रमाः ।। ३०.

त्या दोघांपासून ब्राह्मण आणि क्षत्रिय असे पुत्र झाले, जे अत्यंत धर्मनिष्ठ, पराक्रमी, बलवान आणि सिंहासारखे धाडसी होते.

इत्येते काश्यपाः प्रोक्ता रजेरपि निबोधत। रजेः पुत्रशतान्यासन् पञ्च वीर्यवतो भुवि। राजेयमिति विख्यातं क्षत्रमिन्द्रभयावहम् ।। ३०.

अशी ही काश्यपांची वंशावळ सांगितली; आता रजिच्या वंशाबद्दल ऐका. रजिला पृथ्वीवर पाचशे पराक्रमी पुत्र होते; राजेय नावाचा हा क्षत्रिय वंश इंद्रालाही भीती घालणारा होता.

तदा दैवासुरे युद्धे समुत्पन्ने सुदारुणे। देवाश्चैवासुराश्चैव पितामहमथाब्रुवन् ।। ३०.

त्या वेळी, जेव्हा देव आणि दैत्यांमध्ये भयंकर युद्ध सुरू झाले, तेव्हा दोघांनीही ब्रह्मदेवाजवळ जाऊन त्याला सांगितले.

आवयोर्भगवान् युद्धे विजेता को भविष्यति। ब्रूहि नः सर्व्वलोकेश श्रोतुमिच्छामहे वयम् ।। ३०.

सर्व जगांचा स्वामी, आमच्या दोघांमध्ये युद्ध झाल्यास कोण जिंकेल, हे आम्हाला सांग. आम्हाला ते ऐकायची इच्छा आहे.

ब्रह्मोवाच।। येषामर्थाय संग्रामे रजिरात्तायुधः प्रभुः। योत्स्यते ते विजेष्यन्ति त्रील्लोँकान्नात्र संशयः ।। ३०.

ब्रह्मा म्हणाले: ज्या लोकांसाठी पराक्रमी रजि युद्धात शस्त्र उचलतो आणि लढतो, ते नक्कीच तिन्ही लोकांवर विजय मिळवतील, यात शंका नाही.

रजिर्यतस्ततो लक्ष्मीर्यतो लक्ष्मीस्ततो धृतिः। यतो धृतिस्ततो धर्मो यतो धर्मस्ततो जयः ।। ३०.

जिथे रजि आहे तिथे लक्ष्मी आहे; जिथे लक्ष्मी आहे तिथे धैर्य आहे; जिथे धैर्य आहे तिथे धर्म आहे; आणि जिथे धर्म आहे तिथे विजय आहे.

तद्देवा दानवाः सर्वे ततः श्रुत्वा रजेर्जयम्। अभ्ययुर्जयमिच्छन्तः स्तुवन्तो राजसत्तमम् ।। ३०.

रजिच्या विजयाची बातमी ऐकून सर्व देव आणि दैत्य विजयाची इच्छा धरून त्या श्रेष्ठ राजाची स्तुती करत त्याच्याकडे आले.

ते हृष्टमनसः शर्वे राजानं देवदानवाः। ऊचुरस्मज्जयाय त्वं गृहाण वरकार्मुकम् ।। ३०.

सर्व देव आणि दैत्य आनंदित मनाने त्या राजाला म्हणाले: आमच्या विजयासाठी तू तुझे उत्तम धनुष्य उचल.

रजिरुवाच।। अहञ्जेष्यामि नो युद्धे देवान् शक्रपुरोगमान्। इन्द्रो भवामि धर्मात्मा ततो योत्स्यामि संयुगे ।। ३०.

रजि म्हणाला: मी युद्धात इंद्रासह सर्व देवांना हरवीन; मग धर्मात्मा होऊन मीच इंद्र होईन आणि युद्ध करीन.

दानवा ऊचुः।। अस्माकमिन्द्रः प्रह्लादस्तस्यार्थे विजयामहे। अस्मिस्तु समये राजंस्तिष्ठेथादेव नोऽदितेः ।। ३०.

दैत्य म्हणाले: प्रह्लाद आमचा इंद्र आहे; त्याच्या साठी आम्ही विजय मिळवू इच्छितो. या वेळी, राजन, तू आमच्या बाजूला राहा, अदितीपुत्राच्या नाही.

स तथेति ब्रुवन्नेव देवैरप्यभिचोदितः। भविष्यसीन्द्रो जित्वेति देवैरपि निमन्त्रितः ।। ३०.

तो 'तसेच होवो' असे म्हणताच देवांनीही त्याला आग्रह केला; देवांनीही त्याला सांगितले, 'विजयानंतर तू इंद्र होशील.'

जघान दानवान् सर्व्वान् समक्षं वज्रपाणिनः। स विप्रनष्टां देवानां परमश्रीः श्रियं वशी ।। ३०.

त्याने सर्व दैत्यांना वज्रधारी इंद्रासमोरच पराभूत केले; तो श्रीमंत राजाने देवांची हरवलेली परम श्री पुन्हा मिळवून दिली.

निहत्य दानवान् सर्व्वान् व्याजहार रजिः प्रभुः। तं तथा तु रझिं तत्र देवैस्सह शतक्रतुः ।। ३०.

सर्व दैत्यांचा वध केल्यावर पराक्रमी रजि बोलला; तेव्हा तिथे इंद्र आणि सर्व देवांनी रजिला संबोधले.

रजिपुत्रोऽहमित्युक्त्वा पुनरेवाब्रवीद्वचः। ईन्द्रोऽसि राजन् देवानां सर्वेषान्नात्र संशयः। यस्याहमिन्द्रपुत्रस्ते ख्यातिं यास्यामि शत्रुहन् ।। ३०.

'मी रजिचा पुत्र आहे' असे सांगून तो पुन्हा म्हणाला: 'राजन, तूच देवांचा इंद्र आहेस, यात शंका नाही; मी तुझा पुत्र असल्याने, शत्रूंचा नाश करणाऱ्या, मी कीर्ती मिळवीन.'

स तु शक्रवचः श्रुत्वा वञ्चितस्तेन मायया। तथेत्येवाब्रवीद्राजा प्रीयमाणः शतक्रतुम् ।। ३०.

पण इंद्राची ही वचने ऐकून, त्याच्या मायेमुळे तो फसला; राजा आनंदित होऊन इंद्राला म्हणाला, 'तसेच होवो.'

तस्मिंस्तु देवसदृशे दिवं प्राप्ते महीपतौ। दायाद्यमिन्द्रादाजह्रुराचारं तनया रजेः ।। ३०.

तो देवांसारखा राजा स्वर्गात गेल्यावर, रजिच्या पुत्रांनी इंद्राकडून त्याचा वाटा आणि स्थान घेतले.

तानि पुत्रशतान्यस्य तच्च स्थानं शचीपतेः। समक्रामन्त बहुधा स्वर्गलोकं त्रिविष्टपम् ।। ३०.

त्याची शेकडो मुले आणि शचीपतीचे स्थान, अनेक प्रकारे स्वर्गलोकात, तिळोकीत प्रवेशले.

ततः काले बहुतिथे सतीते महाबलः। हृतराज्योऽब्रवीच्छक्रो हृतभागो बृहस्पतिम् ।। ३०.

मग पुष्कळ काळ गेल्यावर, मोठ्या सामर्थ्याचा इंद्र, राज्य आणि वाटा गमावलेला, बृहस्पतीला म्हणाला.

बदरीफलमात्रं वै पुरोडाशं विधत्स्व मे। ब्रह्मर्षे येन तिष्ठेयं तेजसाप्यायितस्ततः ।। ३०.

ब्रह्मर्षी, मला बदरीफळाएवढा यज्ञाचा नैवेद्य तयार कर, ज्यामुळे त्याच्या तेजाने मी टिकू शकेन.