वायुपुराणम्

पूजान्तु विपुलां कृत्वा देवी पुत्रानयाचत। पुनः पुनरथागम्य बहुशः पुत्रकारणात् ।। ३०.

राणीने मोठ्या भक्तीने पूजा केली आणि मुलांसाठी वारंवार मागणी केली; ती पुन्हा पुन्हा त्या कारणासाठी येत राहिली.

न प्रयच्छति पुत्रांस्तु निकुम्भः कारणेन तु। राजा यदि तत् क्रुध्येत ततः किञ्चित् प्रवर्त्तते ।। ३०.

निकुंभ काही कारणाने मुलं देत नाही; जर राजा यासाठी रागावला, तर काहीतरी घडते.

अथ दीर्घेण कालेन क्रोधो राजानमाविशत्। भूतं त्विदं महाद्वारि नगराणां प्रयच्छति ।। ३०.

खूप काळानंतर राजाला राग आला; मग तो नगरांच्या मोठ्या दारावर एक जीव देतो.

प्रीत्या वरांश्च शतशो न किञ्चित्तु प्रवर्त्तते। मामकैः पूज्यते नित्यं नगर्यां मम चैव तु ।। ३०.

प्रेमापोटी तो शेकडो वर देतो, पण दुसरं काहीच घडत नाही; माझ्या लोकांनी आणि माझ्या नगरात त्याची नेहमीच पूजा केली जाते.

तत्रार्च्चितश्च बहुशो देव्या मे तत्र कारणात् । न ददाति च पुत्रं मे कृतघ्नो बहुभोजनः ।। ३०.

माझ्या राणीने तिथे त्या कारणासाठी अनेक वेळा त्याची पूजा केली; तरीही तो मला मुलगा देत नाही, तो उपकार न मानणारा, भरपूर अन्न खाणारा आहे.

अतो नार्हति पूजान्तु मत्सकाशात् कथञ्चन। तस्मात्तु नाशयिष्यामि तस्य स्थानं दुरात्मनः ।। ३०.

म्हणून तो माझ्याकडून कोणत्याही प्रकारे पूजेचा अधिकारी नाही; म्हणून मी त्या दुष्टाचा स्थान नष्ट करीन.

एवं तु सविनिश्चित्य दुरात्मा राज किल्बिषी। स्थानं गणपतेस्तस्य नाशयामास दुर्मतिः ।। ३०.

अशा प्रकारे ठाम निश्चय करून, पापी राजा वाईट मनाने गणपतीचं स्थान नष्ट करतो.

भग्नमायतनं दृष्ट्वा राजानमगमत् प्रभुः। यस्मादृतेऽपराधं मे त्वया स्थानं विना शितम् ।। ३०.

मंदिर तुटलेलं पाहून प्रभू राजाकडे आला—'माझ्याविरुद्ध अपराधाशिवाय, तू कारण नसताना हे स्थान नष्ट केलंस.'

अकस्मात् तु पुरी शून्या भवित्री ते नराधिप। ततस्तेन तु शापेन शून्या वाराणसी तथा ।। ३०.

'राजा, तुझं नगर अचानक ओस पडेल; त्या शापामुळे वारणसीही ओस पडली.'

शप्तां पुरीं निकुम्भस्तु महादेवमथानयत्। शून्यां पुरीं महादेवो निर्म्ममे परमात्मना ।। ३०.

निकुंभाने नगराला शाप दिला आणि मग ते महादेवाकडे नेलं; महादेवाने, परमात्म्याने, ते नगर ओस पाडलं.

तुल्यां देवविभूत्यास्तु देव्याश्चैव महात्मनः। रमते तत्र वै देवी रममाणे महेश्वरः ।। ३०.

ती देवी आणि महात्मा देव यांच्या दिव्य तेजात दोघंही समान आहेत; तिथे देवी रमते आणि तिच्या आनंदात महेश्वरही रमतो.

न रतिं तत्र वै देवी लभते गृहविस्मयात्। देव्याः क्रीडार्थमीशानो देवो वाक्यमथाब्रवीत् ।। ३०.

त्या घराच्या आश्चर्यामुळे देवीला तिथे आनंद मिळत नाही; देवीच्या खेळासाठी मग प्रभूने असे बोलले.

नाहं वेश्म विमोक्ष्यामि अविमुक्तं हि मे गृहम्। प्रहस्यैनामथोवाच अविमुक्तं हि मे गृहम् ।। ३०.

'मी हे घर सोडणार नाही, कारण अविमुक्त हेच माझं घर आहे.' हसून त्याने तिला सांगितलं—'अविमुक्त हेच माझं घर आहे.'

नाहं देवि गमिष्यामि गच्छस्वेह रमाम्यहम्। तस्मात्तदविमुक्तं हि प्रोक्तं देवेन वै स्वयम् ।। ३०.

'देवी, मी कुठेही जाणार नाही; तू जाऊ शकतेस, मी इथेच राहून आनंद घेईन.' म्हणूनच प्रभूने स्वतः ज्या ठिकाणाला अविमुक्त म्हटलं आहे.

एवं वाराणसी शप्ता अविमुक्तं च कीर्त्तितम्। यस्मिन् वसति वै देवः सर्वदेवनमस्कृतः। युगेषु त्रिषु धर्मात्मा सह देव्या महेश्वरः ।। ३०.

अशा प्रकारे वारणसीला शाप मिळाला आणि अविमुक्त म्हणून प्रसिद्धी मिळाली; जिथे सर्व देवांनी वंदन केलेला देव, धर्मात्मा महेश्वर देवीसह तीन युगांत वास करतो.

अन्तर्द्धानं कलौ याति तत्पुरन्तु महात्मनः। अन्तर्हिते पुरे तस्मिन् पुरी सा वसते पुनः ।। ३०.

कलियुगात त्या महात्म्याच्या नगरीचे अदृश्य होणे होते; ती नगरी अदृश्य झाल्यावर ती दुसऱ्या ठिकाणी वसते.

एवं वाराणसी शप्ता निवेशं पुनरागता। भद्रश्रेण्यस्य पुत्राणां शतमुत्तमधन्विनाम् ।। ३०.

अशा प्रकारे, वारणसीला शाप मिळाल्यावर ती पुन्हा आपल्या जागी आली; भद्रश्रेण्याच्या शंभर उत्तम धनुर्धारी पुत्रांनी तिथे येऊन वस्ती केली.

हत्वा निवेशयामास दिवोदासो नराधिपः। भद्रश्रेण्यस्य राज्यन्तु हृतन्तेन बलीयसा ।। ३०.

राजा दिवोदासाने त्यांना मारून आपली वस्ती बसवली; अशा रीतीने त्याने भद्रश्रेण्याचे राज्य बळाने घेतले.

भद्रश्रेण्यस्य पुत्रस्तु दुर्दमो नाम नामतः। दिवोदासेन बालेति घृणया स विवर्जितः ।। ३०.

भद्रश्रेण्याचा एक मुलगा होता, त्याचे नाव दुर्दम; तो लहान असल्यामुळे दिवोदासाने दयाळूपणाने त्याला जिवंत ठेवले.

दिवोदासादॄषद्वत्यां वीरो जज्ञे प्रतर्द्दनः। तेन पुत्रेण बालेन प्रहृतं तस्य वै पुनः ।। ३०.

दिवोदास आणि ऋषद्वती यांना प्रतर्दन नावाचा पराक्रमी पुत्र झाला; त्या मुलाने, अजून लहान असतानाच, पुन्हा राज्यावर हल्ला केला.

वैरस्यान्तं महाराज्ञा तदा तेन विधत्सता। प्रतर्द्दनस्य पुत्रौ द्वौ वत्सो गर्गश्च विश्रुतः ।। ३०.

त्या वेळी महान राजाने वैर संपवले; प्रतर्दनाचे दोन प्रसिद्ध पुत्र होते – वत्स आणि गर्ग.

वत्सपुत्रो ह्यलर्कस्तु सन्नतिस्तस्य चात्मजः । अलर्कं प्रति राजर्षिर्गीतश्लोकौ पुरातनौ ।। ३०.

वत्साचा मुलगा अलर्क होता, आणि त्याचा स्वतःचा मुलगा सन्नती; अलर्काबद्दल राजर्षीने दोन जुने श्लोक रचले.

षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च। युवा रूपेण सम्पन्नो ह्यलर्कः काशिसत्तमः ।। ३०.

साठ हजार आणि साठशे वर्षे, काशीमध्ये सर्वश्रेष्ठ असलेला अलर्क नेहमी तरुण दिसत होता.

लोपामुद्रा प्रसादेन परमायुरवाप्तवान् ।। ३०.

लोपाामुद्रेच्या कृपेने त्याला अत्युच्च आयुष्य लाभले.

शापस्यान्ते महाबाहुर्हत्वा क्षेमकराक्षसम्। रम्यामावासयामास पुरीं वाराणसीं नृपः ।। ३०.

शाप संपल्यावर, बलवान राजाने क्षेमकर राक्षसाचा वध केला आणि रम्य वारणसी नगरीत वास केला.

सन्नतेरपि दायादः सुनीथो नाम धार्मिकः। सुनीथस्य तु दायादः सुकेतुर्नाम धार्म्मिकः ।। ३०.

सन्नतीलाही एक वारस झाला, त्याचे नाव सुनीथ, तो धर्मात्मा होता; सुनीथाचा वारस सुकतु, तोही धर्मनिष्ठ होता.

सुकेतुतनयश्चापि धर्मकेतुरिति श्रुतिः। धर्मकेतोस्तु दायादः सत्यकेतुर्महारथः ।। ३०.

सुकतुचा मुलगा धर्मकेतू म्हणून ओळखला जातो; धर्मकेतूचा वारस सत्यकेतू, तो महान रथी होता.

सत्यकेतुसुतश्चापि विभुर्नाम प्रजेश्वरः। सुविभुस्तु विभोः पुत्रः सुकुमारस्ततः स्मृतः ।। ३०.

सत्यकेतूचा मुलगा विभु, तो प्रजांचा स्वामी; विभुचा मुलगा सुविभु, आणि त्याच्यापासून पुढे सुकुमार झाला.

सुकुमारस्य पुत्रस्तु धृष्टकेतुः स धार्म्मिकः। धुष्टकेतोस्तु दायादो वेणुहोत्रः प्रजेश्वरः ।। ३०.

सुकुमाराचा मुलगा धृष्टकेतू, तोही धर्मपरायण; धृष्टकेतूचा वारस वेणुहोत्र, तो प्रजांचा स्वामी.