वायुपुराणम्

वृणे नित्यं हि सालोक्यं गन्धर्वाणां महात्मनाम्। तथेत्युक्त्वा वरं वव्रे गन्धर्वाश्च तथास्त्विति ।। २९.

'मी नेहमी महान आत्म्यांच्या गंधर्वांसोबत राहण्याचा वर मागतो.' असे म्हणून त्याने वर मागितला आणि गंधर्वांनी 'तसेच होवो' असे उत्तर दिले.

स्थालीमग्नेः पूरयित्वा गन्धर्व्वाश्च तमब्रुवन्। अनेन इष्ट्वा लोकन्तं प्राप्स्यसि त्वं नराधिप ।। २९.

अग्नीसाठी पात्र भरून, गंधर्वांनी त्याला सांगितले, 'हे राजा, या यज्ञाने तू श्रेष्ठ लोक मिळवशील.'

तमादाय कुमारन्तु नगरायोपचक्रमे। निःक्षिप्य तमरण्याञ्च स पुत्रन्तु गृहं ययौ ।। २९.

मुलाला घेऊन तो नगराकडे निघाला; पण त्याला जंगलात ठेवून, तो घरी गेला.

पुनरादाय दृश्याग्निमश्वत्थं तत्र दृष्टवान्। समीपतस्तु तं दृष्ट्वा ह्यश्वत्थं तत्र विस्मितः ।। २९.

पुन्हा प्रत्यक्ष अग्नी घेऊन, त्याने तिथे अश्वत्थ वृक्ष पाहिला; जवळच तो अश्वत्थ पाहून तो आश्चर्यचकित झाला.

गन्धर्व्वेभ्यस्तथाख्यातुमग्निना गां गतस्तु सः । श्रुत्वा तमर्थमशिलमरणिं तु समादिशत् ।। २९.

तो अग्नीला घेऊन गंधर्वांकडे गेला आणि त्यांना सगळे सांगितले. ते ऐकून अग्नीने त्याला अश्वत्थाच्या लाकडापासून अरणी तयार करायला सांगितले.

अश्वत्थादरणिं कृत्वा मथित्वाग्निं यथाविधि। तेनेष्ट्वा तु सलोकं नः प्राप्स्यसि त्वं नराधिप। मथित्वाग्निं त्रिधा कृत्वा ह्ययजत्स नराधिपः ।। २९.

अश्वत्थाच्या लाकडाची अरणी करून, विधिप्रमाणे अग्नी उत्पन्न केला; त्या यज्ञाने, हे राजन, तू आमच्या लोकात पोहोचशील. अग्नी तीन भाग करून, त्या राजाने यज्ञ केला.

इष्ट्वा यज्ञैर्बहुविधैर्गतस्तेषां सलोकताम्। वासाय च स गन्धर्व्वस्त्रेतायां स महारथः। एकोऽग्निः पूर्वमासीद्वै ऐलस्त्रींस्तानकल्पयत् ।। २९.

अनेक प्रकारचे यज्ञ करून, त्याने गंधर्वांच्या लोकात स्थान मिळवले. त्रेतायुगात तो महान रथी गंधर्व तिथे राहिला; पूर्वी एकच अग्नी होता, इलाने त्या स्त्रिया स्थापल्या.

एवंप्रभावो राजासीदैलस्तु द्विजसत्तमाः। देशे पुण्यतमे चैव महर्षिभिरलंकृते ।। २९.

अशा प्रकारे, द्विजश्रेष्ठांनो, राजा इलाची महती होती, त्या पवित्र भूमीत, जिथे महर्षींचा वास होता.

राज्यं स कारयामास प्रयागे पृथिवी पतिः। उत्तरे यामुने तीरे प्रतिष्ठाने महायशाः ।। २९.

त्या पृथ्वीच्या अधिपतीने प्रयाग येथे, यमुनाच्या उत्तरेकडील तीरावर, प्रतिष्ठान नगरीत आपले राज्य स्थापले.

तस्य पुत्रा बभूवुर्हि षडिन्द्रोपमतेजसः। गन्धर्व्वलोके विदिता आयुर्द्धीमानमावसुः ।। २९.

त्याला सहा पुत्र झाले, सगळेच इंद्रासारख्या तेजाचे होते. गंधर्वांच्या लोकांत आयु, धीमान, आमावसु, विश्वायु, शतायु आणि गतायु अशी त्यांची नावे प्रसिद्ध होती.

विश्वायुश्च शतायुश्च गतायुश्चोर्वशीसुताः। अमावसोस्तु वै जातो भीमो राजाथ विश्वजित् ।। २९.

विश्वायु, शतायु आणि गतायु हे उर्वशीचे पुत्र होते. आमावसुचा भीम नावाचा राजा झाला आणि त्याच्यापाठोपाठ विश्वजित् जन्मला.

श्रीमान् भीमस्य दायादो राजासीत्काञ्चनप्रभः। विद्वांस्तु काञ्चनस्यापि सुहोत्रोऽभून्महाबलः ।। २९.

भीमाचा वारसदार कांचनप्रभ नावाचा राजा झाला. कांचनप्रभाचा विद्वान आणि बलवान पुत्र सुहोत्र होता.

सुहोत्रस्याभज्जह्नुः केशिकागर्भसम्भवः। प्रतिगत्य ततो गङ्गा विततो यज्ञकर्म्मणि ।। २९.

सुहोत्राचा पुत्र जह्नु, केशिकेच्या पोटी जन्मला. त्याने मोठा यज्ञ केला आणि त्यानंतर गंगा नदी प्रवाहित झाली.

प्लावयामास तं देशं भाविनोऽर्थस्य दर्शनात्। गङ्गया प्लावितं दृष्ट्वा यज्ञवाटं समन्ततः ।। २९.

भावी काळातल्या एका हेतूसाठी गंगाने तो प्रदेश पाण्याने भरून टाकला. गंगेमुळे यज्ञाचा संपूर्ण मंडप पाण्यात बुडालेला पाहून

सौहोत्रिर्वरदः क्रुद्धो गङ्गां संरक्तलोचनः। अस्य गङ्गेऽवलेपस्य सद्यः फलमवाप्नुहि ।। २९.

सुहोत्राचा पुत्र वरद, रागाने डोळे लाल करून, गंगेला म्हणाला, 'तुझ्या गर्वाचे फळ लगेच मिळो!'

एतत्ते विफलं सर्व्वं पीतमम्भः करोम्यहम्। राजर्षिणा ततः पीतां गङ्गां दृष्ट्वा सुरर्षयः ।। २९.

'हे सर्व तुझे व्यर्थ झाले; मी हे पाणी पिऊन टाकतो,' असे त्याने सांगितले. राजर्षीने गंगा पिऊन टाकल्यावर, देव आणि ऋषींनी

उपनिन्युर्महाभागा दुहितृत्वेन जाह्नवीम्। यौवनाश्वस्य पौत्रीन्तु कावेरीञ्जह्नुरावहत् ।। २९.

पुण्यवानांनी जाह्नवीला त्याची कन्या म्हणून आणले. आणि यवनाश्वाच्या नाती कावेरीला जह्नुने पत्नी म्हणून स्वीकारले.

युवनाश्वस्य शापेन गङ्गा येन विनिर्ममे । कावेरीं सरितां श्रेष्ठां जह्नुभार्य्यामनिन्दिताम् ।। २९.

यवनाश्वाच्या शापामुळे गंगा अशा प्रकारे उत्पन्न झाली. कावेरी, सर्व नद्यांमध्ये श्रेष्ठ, जह्नुची निष्पाप पत्नी झाली.

जह्नुश्च दयितं पुत्रं सुहोत्रं नाम धार्मिकम्। कावेर्य्यां जनयामास अजकस्तस्य चात्मजः ।। २९.

जह्नुने कावेरीपासून सुहोत्र नावाचा प्रिय आणि धर्मनिष्ठ पुत्र जन्माला घातला. त्याचा पुत्र अजक झाला.

अजकस्य तु दायादो बलाकाश्वो महायशाः। बभूवुश्च गयः शीलः कुशस्तस्यात्मजः स्मृतः ।। २९.

अजकाचा प्रसिद्ध वारसदार बलाकाश्व होता. त्याचा पुत्र, उत्तम स्वभावाचा गय, आणि गयाचा पुत्र कुश म्हणून ओळखला जातो.

कुशपुत्रा बभूवुश्च चत्वारो वेदवर्चसः। कुशाश्वः कुशनाभश्च अमूर्त्तारयशोवसुः ।। २९.

कुशाचे चार पुत्र झाले, सगळे वेदज्ञानाने तेजस्वी होते – कुशाश्व, कुशनाभ, अमूर्त आणि अरशोवसु.

कुशस्तम्बस्तपस्तेपे पुत्रार्थी राजसत्तमः। पूर्णे वर्षसहस्रे वै शतक्रतुमपश्यत ।। २९.

कुशस्तंभ या श्रेष्ठ राजाने पुत्रप्राप्तीसाठी कठोर तप केला. हजार वर्षे पूर्ण झाल्यावर त्याला शतक्रतु (इंद्र) दिसला.

तमुग्रतपसं दृष्ट्वा सहस्राक्षः पुरन्दरः। समर्थः पुत्रजनने स्वयमेवास्य शाश्वतः ।। २९.

त्याचे कठोर तप पाहून, हजार डोळ्यांचा पुरंदर स्वतः त्याला पुत्र देण्यास समर्थ झाला.

पुत्रत्वं कल्पयामास स्वयमेव पुरन्दरः। गाधिर्नामाभवत्पुत्रः कौशिकः पाकशासनः ।। २९.

पुरंदराने स्वतःच त्याचा पुत्र होण्याचे ठरवले. त्यामुळे गाधी, ज्याला कौशिक असेही म्हणतात, जन्माला आला.

पौरुकुत्साभवद्भार्या गाधिस्तस्यामजायत। पूर्व्वं कन्यां महाभागां नाम्ना सत्यवतीं शुभाम्। तां गाधिपुत्रः काव्याय ऋचीकाय ददौ प्रभुः ।। २९.

गाधीची पत्नी पौरुकुत्स वंशातील होती आणि तिच्या पोटी गाधी जन्मला. पूर्वी तिला सत्यवती नावाची पुण्यवती कन्या झाली होती, तिला गाधीने ऋचीका ऋषींना दिले.

तस्यां पुत्रस्तु वै भर्त्ता भार्गवो भृगुनन्दनः। पुत्रार्थे साधयामास चरुं गाधेस्तथैव च ।। २९.

तिच्याशी भृगुवंशीय, भृगुंचा वंशज, भर्गव ऋषी विवाहबद्ध झाला. पुत्रप्राप्तीसाठी त्याने गाधीसाठीही एक यज्ञाचा हविर्भाग तयार केला.

तथा चाहूय सुधृतिऋचीको भार्गवस्तदा। उपयोज्यश्चरुरयं त्वया मात्रा च तेशुभे ।। २९.

तेव्हा स्थिरचित्त असलेल्या ऋचीका भृगुवंशींनी त्यांना बोलावून सांगितले, 'हे हविर्भाग तू आणि तुझ्या आईने वापरावा, हे शुभे.'

तस्यां जनिष्यते पुत्रो दीप्तिमान् क्षत्रियर्षभः। अजेयः क्षत्रियैर्युद्धे क्षत्रियर्षभसूदनः ।। २९.

तिच्या पोटी एक तेजस्वी, क्षत्रियांत श्रेष्ठ असा पुत्र जन्माला येईल. तो युद्धात कोणत्याही क्षत्रियाला जिंकू शकणार नाही, आणि क्षत्रिय वीरांचा संहार करणारा असेल.

तवापि पुत्रं कल्याणि धृतिन्तं तपोधनम्। शमात्मकं द्विजश्रेष्ठं चरुरेष विधास्यति ।। २९.

हे कल्याणी, तुझ्याही पोटी एक धीर, तपश्चर्येने समृद्ध, शांत स्वभावाचा आणि ब्राह्मणांत श्रेष्ठ असा पुत्र जन्माला येईल.