वायुपुराणम्

चचार पृथिवीं चैव मार्गमाणस्ततस्ततः। अथापश्यच्च तां राजा कुरुक्षेत्रे महाबलः ।। २९.

राजा तिला शोधत पृथ्वीवर सर्वत्र भटकला; अखेरीस त्याने कुरुक्षेत्रात तिला पाहिलं.

प्लक्षतीर्थे पुष्करिण्यां विगाढेनाम्बुनाप्लुताम्। क्रीडन्तीमप्सरोभिश्च पञ्चभिः सह शोभनाम् ।। २९.

प्लक्षतीर्थाजवळ कमळांनी भरलेल्या तलावात ती पाण्यात बुडून, पाच सुंदर अप्सरांसोबत खेळू लागली.

अपश्यत्सा ततः सुभ्रू राजानमविदूरतः। उर्वशी ताः सखीः प्राह अयं स पुरुषोत्तमः ।। २९.

तेव्हा सुंदर भुवया असलेल्या उर्वशीने जवळच असलेला राजा पाहिला आणि आपल्या सखींना म्हणाली, 'हा तो श्रेष्ठ पुरुष आहे.'

यस्मिन्नहमवात्सं हि दर्शयामास तं नृपम् । तत आविर्बभूवुस्ताः पञ्चचूडाप्सरास्तु ताः ।। २९.

'मी कधी काळी ज्याची होते, तो हाच राजा,' असे तिने दाखवले. तेव्हा त्या पाच चूड घातलेल्या अप्सरा प्रकट झाल्या.

दृष्ट्वा तु राजा तां प्रीतः प्रलापान् कुरुते बहून्। आयाहि तिष्ठ मनसा घोरे वचसि तिष्ठ हे ।। २९.

राजाने तिला पाहून आनंदाने अनेक गोड शब्द बोलले — 'इकडे ये, थांब, माझ्या मनात राहा, माझ्या वाणीमध्ये राहा, सुंदरिनी.'

एवमादीनि सूक्ष्माणि परस्परमभाषत। उर्व्वशी त्वब्रवीच्चैलं सगर्भाहं त्वया प्रभो ।। २९.

अशा सूक्ष्म गोष्टी ते एकमेकांत बोलत होते. पण उर्वशीने इलाला सांगितले, 'प्रभो, तुझ्यामुळे मी गर्भवती आहे.'

संवत्सरात् कुमारस्ते भविता नव संशयः। निशामेकान्तु वै राजा ह्यवसत्तु तया सह ।। २९.

'एक वर्षाने तुझा मुलगा जन्माला येईल — यात काहीच शंका नाही.' राजा तिच्यासोबत एक रात्र एकांतात राहिला.

सम्प्रहृष्टो जगामाथ स्वपुरन्तु महायशाः। गते संवत्सरे राजा उर्व्वशीं पुनरागमत् ।। २९.

खूप आनंदून, तो कीर्तीमान राजा आपल्या नगरात परत गेला. वर्षभरानंतर तो पुन्हा उर्वशीकडे गेला.

उषित्वा तु तया सार्द्धमेकरात्रं महामनाः। कामार्त्तश्चा ब्रवीद्दीनो भव नित्यं ममेति वै ।। २९.

तिच्यासोबत एक रात्र घालवून, मोठ्या मनाचा राजा कामाने व्याकुळ होऊन दुःखीपणे म्हणाला, 'तू नेहमी माझ्यासोबत रहा.'

उर्व्वश्यथाब्रवीच्चैलं गन्धर्वास्ते वरं ददुः। तं वृणीष्व महाराज ब्रूहि चैतांस्त्वमेव हि ।। २९.

तेव्हा उर्वशीने इलाला सांगितले, 'गंधर्वांनी तुला वर दिला आहे; राजन, तो वर तू स्वतः माग.'

वृणे नित्यं हि सालोक्यं गन्धर्वाणां महात्मनाम्। तथेत्युक्त्वा वरं वव्रे गन्धर्वाश्च तथास्त्विति ।। २९.

'मी नेहमी महान आत्म्यांच्या गंधर्वांसोबत राहण्याचा वर मागतो.' असे म्हणून त्याने वर मागितला आणि गंधर्वांनी 'तसेच होवो' असे उत्तर दिले.

स्थालीमग्नेः पूरयित्वा गन्धर्व्वाश्च तमब्रुवन्। अनेन इष्ट्वा लोकन्तं प्राप्स्यसि त्वं नराधिप ।। २९.

अग्नीसाठी पात्र भरून, गंधर्वांनी त्याला सांगितले, 'हे राजा, या यज्ञाने तू श्रेष्ठ लोक मिळवशील.'

तमादाय कुमारन्तु नगरायोपचक्रमे। निःक्षिप्य तमरण्याञ्च स पुत्रन्तु गृहं ययौ ।। २९.

मुलाला घेऊन तो नगराकडे निघाला; पण त्याला जंगलात ठेवून, तो घरी गेला.

पुनरादाय दृश्याग्निमश्वत्थं तत्र दृष्टवान्। समीपतस्तु तं दृष्ट्वा ह्यश्वत्थं तत्र विस्मितः ।। २९.

पुन्हा प्रत्यक्ष अग्नी घेऊन, त्याने तिथे अश्वत्थ वृक्ष पाहिला; जवळच तो अश्वत्थ पाहून तो आश्चर्यचकित झाला.

गन्धर्व्वेभ्यस्तथाख्यातुमग्निना गां गतस्तु सः । श्रुत्वा तमर्थमशिलमरणिं तु समादिशत् ।। २९.

तो अग्नीला घेऊन गंधर्वांकडे गेला आणि त्यांना सगळे सांगितले. ते ऐकून अग्नीने त्याला अश्वत्थाच्या लाकडापासून अरणी तयार करायला सांगितले.

अश्वत्थादरणिं कृत्वा मथित्वाग्निं यथाविधि। तेनेष्ट्वा तु सलोकं नः प्राप्स्यसि त्वं नराधिप। मथित्वाग्निं त्रिधा कृत्वा ह्ययजत्स नराधिपः ।। २९.

अश्वत्थाच्या लाकडाची अरणी करून, विधिप्रमाणे अग्नी उत्पन्न केला; त्या यज्ञाने, हे राजन, तू आमच्या लोकात पोहोचशील. अग्नी तीन भाग करून, त्या राजाने यज्ञ केला.

इष्ट्वा यज्ञैर्बहुविधैर्गतस्तेषां सलोकताम्। वासाय च स गन्धर्व्वस्त्रेतायां स महारथः। एकोऽग्निः पूर्वमासीद्वै ऐलस्त्रींस्तानकल्पयत् ।। २९.

अनेक प्रकारचे यज्ञ करून, त्याने गंधर्वांच्या लोकात स्थान मिळवले. त्रेतायुगात तो महान रथी गंधर्व तिथे राहिला; पूर्वी एकच अग्नी होता, इलाने त्या स्त्रिया स्थापल्या.

एवंप्रभावो राजासीदैलस्तु द्विजसत्तमाः। देशे पुण्यतमे चैव महर्षिभिरलंकृते ।। २९.

अशा प्रकारे, द्विजश्रेष्ठांनो, राजा इलाची महती होती, त्या पवित्र भूमीत, जिथे महर्षींचा वास होता.

राज्यं स कारयामास प्रयागे पृथिवी पतिः। उत्तरे यामुने तीरे प्रतिष्ठाने महायशाः ।। २९.

त्या पृथ्वीच्या अधिपतीने प्रयाग येथे, यमुनाच्या उत्तरेकडील तीरावर, प्रतिष्ठान नगरीत आपले राज्य स्थापले.

तस्य पुत्रा बभूवुर्हि षडिन्द्रोपमतेजसः। गन्धर्व्वलोके विदिता आयुर्द्धीमानमावसुः ।। २९.

त्याला सहा पुत्र झाले, सगळेच इंद्रासारख्या तेजाचे होते. गंधर्वांच्या लोकांत आयु, धीमान, आमावसु, विश्वायु, शतायु आणि गतायु अशी त्यांची नावे प्रसिद्ध होती.

विश्वायुश्च शतायुश्च गतायुश्चोर्वशीसुताः। अमावसोस्तु वै जातो भीमो राजाथ विश्वजित् ।। २९.

विश्वायु, शतायु आणि गतायु हे उर्वशीचे पुत्र होते. आमावसुचा भीम नावाचा राजा झाला आणि त्याच्यापाठोपाठ विश्वजित् जन्मला.

श्रीमान् भीमस्य दायादो राजासीत्काञ्चनप्रभः। विद्वांस्तु काञ्चनस्यापि सुहोत्रोऽभून्महाबलः ।। २९.

भीमाचा वारसदार कांचनप्रभ नावाचा राजा झाला. कांचनप्रभाचा विद्वान आणि बलवान पुत्र सुहोत्र होता.

सुहोत्रस्याभज्जह्नुः केशिकागर्भसम्भवः। प्रतिगत्य ततो गङ्गा विततो यज्ञकर्म्मणि ।। २९.

सुहोत्राचा पुत्र जह्नु, केशिकेच्या पोटी जन्मला. त्याने मोठा यज्ञ केला आणि त्यानंतर गंगा नदी प्रवाहित झाली.

प्लावयामास तं देशं भाविनोऽर्थस्य दर्शनात्। गङ्गया प्लावितं दृष्ट्वा यज्ञवाटं समन्ततः ।। २९.

भावी काळातल्या एका हेतूसाठी गंगाने तो प्रदेश पाण्याने भरून टाकला. गंगेमुळे यज्ञाचा संपूर्ण मंडप पाण्यात बुडालेला पाहून

सौहोत्रिर्वरदः क्रुद्धो गङ्गां संरक्तलोचनः। अस्य गङ्गेऽवलेपस्य सद्यः फलमवाप्नुहि ।। २९.

सुहोत्राचा पुत्र वरद, रागाने डोळे लाल करून, गंगेला म्हणाला, 'तुझ्या गर्वाचे फळ लगेच मिळो!'

एतत्ते विफलं सर्व्वं पीतमम्भः करोम्यहम्। राजर्षिणा ततः पीतां गङ्गां दृष्ट्वा सुरर्षयः ।। २९.

'हे सर्व तुझे व्यर्थ झाले; मी हे पाणी पिऊन टाकतो,' असे त्याने सांगितले. राजर्षीने गंगा पिऊन टाकल्यावर, देव आणि ऋषींनी

उपनिन्युर्महाभागा दुहितृत्वेन जाह्नवीम्। यौवनाश्वस्य पौत्रीन्तु कावेरीञ्जह्नुरावहत् ।। २९.

पुण्यवानांनी जाह्नवीला त्याची कन्या म्हणून आणले. आणि यवनाश्वाच्या नाती कावेरीला जह्नुने पत्नी म्हणून स्वीकारले.

युवनाश्वस्य शापेन गङ्गा येन विनिर्ममे । कावेरीं सरितां श्रेष्ठां जह्नुभार्य्यामनिन्दिताम् ।। २९.

यवनाश्वाच्या शापामुळे गंगा अशा प्रकारे उत्पन्न झाली. कावेरी, सर्व नद्यांमध्ये श्रेष्ठ, जह्नुची निष्पाप पत्नी झाली.

जह्नुश्च दयितं पुत्रं सुहोत्रं नाम धार्मिकम्। कावेर्य्यां जनयामास अजकस्तस्य चात्मजः ।। २९.

जह्नुने कावेरीपासून सुहोत्र नावाचा प्रिय आणि धर्मनिष्ठ पुत्र जन्माला घातला. त्याचा पुत्र अजक झाला.