वायुपुराणम्

सहसा योगमेष्यामि युष्माकं कार्यसिद्धये। एवमुक्त्वा गतस्तत्र प्रतिष्ठानं महायशाः ।। २९.

'तुमच्या कार्याच्या यशासाठी मी अचानक प्रकट होईल.' असं म्हणून तो कीर्तीमान तिथून निघून गेला.

स निशायामथागम्य मेषमेकं जहार वै। मातृवद्वर्त्तते सा तु मेषयोश्चारुहासिनी ।। २९.

मग रात्री तो आला आणि एक मेंढी घेऊन गेला; ती सुंदर हास्याने आपल्या मुलासारखी वागू लागली.

गन्धर्वागमनं ज्ञात्वा शयनस्था यशस्विनी। राजानमब्रवीत्सा तु पुत्रो मे ह्रियतेति वै ।। २९.

गंधर्व आले हे ओळखून, त्या कीर्तीशाली स्त्रीने शय्येवरून राजाला सांगितलं, 'माझा मुलगा नेला जात आहे.'

एवमुक्तो विनिश्चित्य नग्नस्तिष्ठति वै नृपः । नग्नं द्रक्ष्यति मां देवी समयो वितथो भवेत् ।। २९.

असं ऐकून, राजा विचार करून नग्न उभा राहिला; 'राणीने मला नग्न पाहिलं तर करार मोडेल,' असं त्याच्या मनात आलं.

ततो भूयस्तु गन्धर्व्वा द्वितीयं मेषमाददुः। द्वितीयेऽपहृते मेषे ऐलं देवी तमब्रवीत् ।। २९.

मग गंधर्वांनी दुसरी मेंढीही उचलली; दुसरी मेंढी गेल्यावर राणीने ऐलाला सांगितलं,

पुत्रौ मम हृतौ राजन्ननाथाया इव प्रभो। एवमुक्तस्तदोत्थाय नग्नो राजा प्रधावितः ।। २९.

'राजा, माझे दोन्ही मुले नेले गेले, मी जणू अनाथ झाले आहे.' असं ती म्हणताच राजा उठून नग्न धावला.

मेषाबभ्यां पदवीं राजन् गन्धर्व्वैर्व्युत्थितामथ। उत्पादिता तु महती माया तद्भवनं महत् ।। २९.

राजा, मेंढ्यांच्या पावलांवरून गंधर्वांनी मोठी माया केली आणि भव्य महाल उभा केला.

प्रकाशितन्तु सहसा ततो नग्नमवेक्ष्य सा। नग्नं दृष्ट्वा तिरोऽभूत्सा अप्सरा कामरूपिणी ।। २९.

अचानक सर्व काही उघड झालं आणि तिने त्याला नग्न पाहिलं; मग त्या इच्छारूपी अप्सरा अदृश्य झाली.

तिरोभूतान्तु तां ज्ञात्वा गन्धर्वास्तत्र तावुभौ। मेषौ त्यक्त्वा च ते सर्वे तत्रैवान्तर्हिताभवन् ।। २९.

ती अदृश्य झाली हे कळताच, गंधर्वांनी दोन्ही मेंढ्या तिथेच सोडल्या आणि सर्वजण तिथेच अदृश्य झाले.

उत्सृष्टावुरणौ दृष्ट्वा राजा गृह्यागतः प्रभुः। अपश्यंस्तां तु वै राजा विललाप सुदुःखितः ।। २९.

राजाने त्या दोन मेंढ्या तिथेच सोडलेल्या पाहिल्या आणि घरी परतला; तिला दिसली नाही म्हणून राजा फार दुःखी होऊन रडला.

चचार पृथिवीं चैव मार्गमाणस्ततस्ततः। अथापश्यच्च तां राजा कुरुक्षेत्रे महाबलः ।। २९.

राजा तिला शोधत पृथ्वीवर सर्वत्र भटकला; अखेरीस त्याने कुरुक्षेत्रात तिला पाहिलं.

प्लक्षतीर्थे पुष्करिण्यां विगाढेनाम्बुनाप्लुताम्। क्रीडन्तीमप्सरोभिश्च पञ्चभिः सह शोभनाम् ।। २९.

प्लक्षतीर्थाजवळ कमळांनी भरलेल्या तलावात ती पाण्यात बुडून, पाच सुंदर अप्सरांसोबत खेळू लागली.

अपश्यत्सा ततः सुभ्रू राजानमविदूरतः। उर्वशी ताः सखीः प्राह अयं स पुरुषोत्तमः ।। २९.

तेव्हा सुंदर भुवया असलेल्या उर्वशीने जवळच असलेला राजा पाहिला आणि आपल्या सखींना म्हणाली, 'हा तो श्रेष्ठ पुरुष आहे.'

यस्मिन्नहमवात्सं हि दर्शयामास तं नृपम् । तत आविर्बभूवुस्ताः पञ्चचूडाप्सरास्तु ताः ।। २९.

'मी कधी काळी ज्याची होते, तो हाच राजा,' असे तिने दाखवले. तेव्हा त्या पाच चूड घातलेल्या अप्सरा प्रकट झाल्या.

दृष्ट्वा तु राजा तां प्रीतः प्रलापान् कुरुते बहून्। आयाहि तिष्ठ मनसा घोरे वचसि तिष्ठ हे ।। २९.

राजाने तिला पाहून आनंदाने अनेक गोड शब्द बोलले — 'इकडे ये, थांब, माझ्या मनात राहा, माझ्या वाणीमध्ये राहा, सुंदरिनी.'

एवमादीनि सूक्ष्माणि परस्परमभाषत। उर्व्वशी त्वब्रवीच्चैलं सगर्भाहं त्वया प्रभो ।। २९.

अशा सूक्ष्म गोष्टी ते एकमेकांत बोलत होते. पण उर्वशीने इलाला सांगितले, 'प्रभो, तुझ्यामुळे मी गर्भवती आहे.'

संवत्सरात् कुमारस्ते भविता नव संशयः। निशामेकान्तु वै राजा ह्यवसत्तु तया सह ।। २९.

'एक वर्षाने तुझा मुलगा जन्माला येईल — यात काहीच शंका नाही.' राजा तिच्यासोबत एक रात्र एकांतात राहिला.

सम्प्रहृष्टो जगामाथ स्वपुरन्तु महायशाः। गते संवत्सरे राजा उर्व्वशीं पुनरागमत् ।। २९.

खूप आनंदून, तो कीर्तीमान राजा आपल्या नगरात परत गेला. वर्षभरानंतर तो पुन्हा उर्वशीकडे गेला.

उषित्वा तु तया सार्द्धमेकरात्रं महामनाः। कामार्त्तश्चा ब्रवीद्दीनो भव नित्यं ममेति वै ।। २९.

तिच्यासोबत एक रात्र घालवून, मोठ्या मनाचा राजा कामाने व्याकुळ होऊन दुःखीपणे म्हणाला, 'तू नेहमी माझ्यासोबत रहा.'

उर्व्वश्यथाब्रवीच्चैलं गन्धर्वास्ते वरं ददुः। तं वृणीष्व महाराज ब्रूहि चैतांस्त्वमेव हि ।। २९.

तेव्हा उर्वशीने इलाला सांगितले, 'गंधर्वांनी तुला वर दिला आहे; राजन, तो वर तू स्वतः माग.'

वृणे नित्यं हि सालोक्यं गन्धर्वाणां महात्मनाम्। तथेत्युक्त्वा वरं वव्रे गन्धर्वाश्च तथास्त्विति ।। २९.

'मी नेहमी महान आत्म्यांच्या गंधर्वांसोबत राहण्याचा वर मागतो.' असे म्हणून त्याने वर मागितला आणि गंधर्वांनी 'तसेच होवो' असे उत्तर दिले.

स्थालीमग्नेः पूरयित्वा गन्धर्व्वाश्च तमब्रुवन्। अनेन इष्ट्वा लोकन्तं प्राप्स्यसि त्वं नराधिप ।। २९.

अग्नीसाठी पात्र भरून, गंधर्वांनी त्याला सांगितले, 'हे राजा, या यज्ञाने तू श्रेष्ठ लोक मिळवशील.'

तमादाय कुमारन्तु नगरायोपचक्रमे। निःक्षिप्य तमरण्याञ्च स पुत्रन्तु गृहं ययौ ।। २९.

मुलाला घेऊन तो नगराकडे निघाला; पण त्याला जंगलात ठेवून, तो घरी गेला.

पुनरादाय दृश्याग्निमश्वत्थं तत्र दृष्टवान्। समीपतस्तु तं दृष्ट्वा ह्यश्वत्थं तत्र विस्मितः ।। २९.

पुन्हा प्रत्यक्ष अग्नी घेऊन, त्याने तिथे अश्वत्थ वृक्ष पाहिला; जवळच तो अश्वत्थ पाहून तो आश्चर्यचकित झाला.

गन्धर्व्वेभ्यस्तथाख्यातुमग्निना गां गतस्तु सः । श्रुत्वा तमर्थमशिलमरणिं तु समादिशत् ।। २९.

तो अग्नीला घेऊन गंधर्वांकडे गेला आणि त्यांना सगळे सांगितले. ते ऐकून अग्नीने त्याला अश्वत्थाच्या लाकडापासून अरणी तयार करायला सांगितले.

अश्वत्थादरणिं कृत्वा मथित्वाग्निं यथाविधि। तेनेष्ट्वा तु सलोकं नः प्राप्स्यसि त्वं नराधिप। मथित्वाग्निं त्रिधा कृत्वा ह्ययजत्स नराधिपः ।। २९.

अश्वत्थाच्या लाकडाची अरणी करून, विधिप्रमाणे अग्नी उत्पन्न केला; त्या यज्ञाने, हे राजन, तू आमच्या लोकात पोहोचशील. अग्नी तीन भाग करून, त्या राजाने यज्ञ केला.

इष्ट्वा यज्ञैर्बहुविधैर्गतस्तेषां सलोकताम्। वासाय च स गन्धर्व्वस्त्रेतायां स महारथः। एकोऽग्निः पूर्वमासीद्वै ऐलस्त्रींस्तानकल्पयत् ।। २९.

अनेक प्रकारचे यज्ञ करून, त्याने गंधर्वांच्या लोकात स्थान मिळवले. त्रेतायुगात तो महान रथी गंधर्व तिथे राहिला; पूर्वी एकच अग्नी होता, इलाने त्या स्त्रिया स्थापल्या.

एवंप्रभावो राजासीदैलस्तु द्विजसत्तमाः। देशे पुण्यतमे चैव महर्षिभिरलंकृते ।। २९.

अशा प्रकारे, द्विजश्रेष्ठांनो, राजा इलाची महती होती, त्या पवित्र भूमीत, जिथे महर्षींचा वास होता.

राज्यं स कारयामास प्रयागे पृथिवी पतिः। उत्तरे यामुने तीरे प्रतिष्ठाने महायशाः ।। २९.

त्या पृथ्वीच्या अधिपतीने प्रयाग येथे, यमुनाच्या उत्तरेकडील तीरावर, प्रतिष्ठान नगरीत आपले राज्य स्थापले.