वायुपुराणम्

प्लावयामास तं देशं भाविनोऽर्थस्य दर्शनात्। गङ्गया प्लावितं दृष्ट्वा यज्ञवाटं समन्ततः ।। २९.

भावी हेतू प्रकट व्हावा म्हणून तिने त्या प्रदेशात पूर आणला; गंगेने सर्व बाजूंनी यज्ञवाट पाण्याने भरलेली पाहिली.

सौहोत्रिर्वरदः क्रुद्धो गङ्गां संरक्तलोचनः। अस्य गङ्गेऽवलेपस्य सद्यः फलमवाप्नुहि ।। २९.

सुहोत्राचा पुत्र वरद, रागाने डोळे लाल करून, गंगेला म्हणाला, 'गंगे, तुझ्या गर्वाचे फळ लगेच भोग.'

एतत्ते विफलं सर्व्वं पीतमम्भः करोम्यहम्। राजर्षिणा ततः पीतां गङ्गां दृष्ट्वा सुरर्षयः ।। २९.

'हे सर्व तुझे व्यर्थ झाले; मी हे पाणी प्यायला,' असे त्याने सांगितले. राजर्षीने गंगेचे पाणी प्यायल्याचे पाहून देवर्षी आश्चर्यचकित झाले.

उपनिन्युर्महाभागा दुहितृत्वेन जाह्नवीम्। यौवनाश्वस्य पौत्रीन्तु कावेरीञ्जह्नुरावहत् ।। २९.

महान आणि पुण्यवान ऋषींनी जह्नूला गंगा ही त्याची कन्या म्हणून दिली; आणि युवनाश्वाचा नात कावेरी जह्नूने पत्नी म्हणून स्वीकारली.

युवनाश्वस्य शापेन गङ्गा येन विनिर्ममे । कावेरीं सरितां श्रेष्ठां जह्नुभार्य्यामनिन्दिताम् ।। २९.

युवनाश्वाच्या शापामुळे गंगा निर्माण झाली; आणि कावेरी, नद्यांमध्ये श्रेष्ठ, जह्नूची निष्कलंक पत्नी झाली.

जह्नुश्च दयितं पुत्रं सुहोत्रं नाम धार्मिकम्। कावेर्य्यां जनयामास अजकस्तस्य चात्मजः ।। २९.

जह्नूने कावेरीपासून सुहोत्र नावाचा प्रिय आणि धर्मशील पुत्र जन्माला घातला; त्याचा पुत्र अजक झाला.

अजकस्य तु दायादो बलाकाश्वो महायशाः। बभूवुश्च गयः शीलः कुशस्तस्यात्मजः स्मृतः ।। २९.

अजकाचा वारस बलाकाश्व, मोठ्या कीर्तीचा, झाला; त्याचा पुत्र गय, सद्गुणी आणि कुशाचा सुपुत्र म्हणून ओळखला जातो.

कुशपुत्रा बभूवुश्च चत्वारो वेदवर्चसः। कुशाश्वः कुशनाभश्च अमूर्त्तारयशोवसुः ।। २९.

कुशाचे चार पुत्र झाले, सर्व वेदांचा तेज असलेले: कुशाश्व, कुशनाभ, अमूर्त्तरय, आणि वसु.

कुशस्तम्बस्तपस्तेपे पुत्रार्थी राजसत्तमः। पूर्णे वर्षसहस्रे वै शतक्रतुमपश्यत ।। २९.

कुशस्तंभ या श्रेष्ठ राजाने पुत्रप्राप्तीसाठी कठोर तप केला; हजार वर्षे पूर्ण झाल्यावर त्याने शतक्रतूचे दर्शन घेतले.

तमुग्रतपसं दृष्ट्वा सहस्राक्षः पुरन्दरः। समर्थः पुत्रजनने स्वयमेवास्य शाश्वतः ।। २९.

त्याचे कठोर तप पाहून सहस्राक्ष पुरंदर, जो शाश्वत आहे, त्याला स्वतः पुत्र देण्यास समर्थ झाला.

पुत्रत्वं कल्पयामास स्वयमेव पुरन्दरः। गाधिर्नामाभवत्पुत्रः कौशिकः पाकशासनः ।। २९.

पुरंदराने स्वतःच ठरवले की तो त्याचा पुत्र होईल; त्यामुळे गाधी, कौशिक नावाने ओळखला जाणारा, पकाशासनाचा पुत्र म्हणून जन्मला.

पौरुकुत्साभवद्भार्या गाधिस्तस्यामजायत। पूर्व्वं कन्यां महाभागां नाम्ना सत्यवतीं शुभाम्। तां गाधिपुत्रः काव्याय ऋचीकाय ददौ प्रभुः ।। २९.

गाधीची पत्नी पौरुकुत्स वंशातील होती, तिच्यापासून गाधीचा जन्म झाला; यापूर्वी, सत्यवती नावाची एक पुण्यवती आणि शुभ कन्या जन्मली होती. गाधीने ती कन्या काव्यपुत्र ऋचीक या ऋषीस दिली.

तस्यां पुत्रस्तु वै भर्त्ता भार्गवो भृगुनन्दनः। पुत्रार्थे साधयामास चरुं गाधेस्तथैव च ।। २९.

तिच्या पोटी भृगुवंशीय भर्गव ऋचीक यांनी पुत्र जन्मास घातला; आणि पुत्रप्राप्तीसाठी त्यांनी गाधीसाठी देखील एक चरू तयार केला.

तथा चाहूय सुधृतिऋचीको भार्गवस्तदा। उपयोज्यश्चरुरयं त्वया मात्रा च तेशुभे ।। २९.

त्यावेळी सुदृढी ऋचीक भर्गवाने बोलावून सांगितले, 'हे चरू तुझ्यासाठी आणि तुझ्या आईसाठी वापरायचे आहे, हे शुभे.'

तस्यां जनिष्यते पुत्रो दीप्तिमान् क्षत्रियर्षभः। अजेयः क्षत्रियैर्युद्धे क्षत्रियर्षभसूदनः ।। २९.

तिच्या पोटी तेजस्वी आणि श्रेष्ठ क्षत्रिय पुत्र जन्माला येईल, जो युद्धात क्षत्रियांकडून अजिंक्य असेल आणि क्षत्रिय वीरांचा संहार करणारा असेल.

तवापि पुत्रं कल्याणि धृतिन्तं तपोधनम्। शमात्मकं द्विजश्रेष्ठं चरुरेष विधास्यति ।। २९.

कल्याणी, तुलाही एक पुत्र होईल — तो धीर, तपस्वी, शांत स्वभावाचा आणि श्रेष्ठ ब्राह्मण असेल; हा पुत्र या चारुच्या योगे जन्माला येईल.

एवमुक्त्वा तु तां भार्य्यामृचीको भृगुनन्दनः। तपस्याभिरतो नित्यमरण्यं प्रविवेश ह ।। २९.

भृगुवंशीय ऋचीकाने असे सांगून, नेहमीच तपात मग्न असलेला तो आपल्या पत्नीला सोडून वनात गेला.

गाधिः सदारस्तु तदा ऋचीकाश्रममभ्यगात्। तीर्थयात्राप्रसङ्गेन सुतां द्रष्टुं नरेश्वरः ।। २९.

त्या वेळी गाधी राजाने आपल्या पत्नीला घेऊन, तीर्थयात्रेच्या निमित्ताने, मुलीला भेटण्यासाठी ऋचीकाच्या आश्रमात प्रवेश केला.

चरुद्वयं गृहीत्वा तु ऋषेः सत्यवती सदा। भर्त्तुर्वचनमव्यग्रा हृष्टा मात्रे न्यवेदयत् ।। २९.

सत्यवतीने ऋषींचे दोन्ही चारु घेतले आणि पतीच्या आज्ञेप्रमाणे आनंदाने ते आईला सांगितले.

माता तु तस्यै दैवेन दुहित्रे स्वं चरुं ददौ । तस्याश्चरुमथाज्ञानादात्मनः सा चकार ह ।। २९.

दैवयोगाने, सत्यवतीच्या आईने आपला चारु मुलीला दिला; आणि अज्ञानाने सत्यवतीने आईचा चारु घेतला.

अथ सत्यवती गर्भं क्षत्रियान्तकरं शुभम्। धारयामास दीप्तेन वपुषा घोरदर्शना ।। २९.

नंतर सत्यवतीने तेजस्वी आणि भयंकर असा, क्षत्रियांचा नाश करणारा पुत्र गर्भात धारण केला.

तमृचीकस्ततो दृष्ट्वा योगेनाप्यनुमृश्य च। तदाब्रवीद्द्विजश्रेष्ठः स्वां भार्य्यां वरवर्णिनीम् ।। २९.

हे पाहून आणि योगाने जाणून, श्रेष्ठ ब्राह्मण ऋचीकाने आपल्या सुंदर पत्नीला सांगितले.

मातुः सिद्ध्यति ते भद्रे चरुव्यत्यासहेतुना। जनिष्यति हि पुत्रस्ते क्रूरकर्मातिदारुणः ।। २९.

भद्रे, तुझ्या आईने चारु बदलल्यामुळे, तुझा मुलगा क्रूर कृत्ये करणारा आणि अत्यंत भयंकर जन्माला येईल.

माता जनिष्यते वापि तथाभूतं तपोधनम् । विश्वं हि ब्रह्म तपसा मया तत्र समर्पितम् ।। २९.

पण तुझ्या आईला तपशक्तीने युक्त असा पुत्र होईल; कारण मी माझे सर्व तप त्या हेतूने अर्पण केले आहे.

एवमुक्ता महाभागा भर्त्रा सत्यवती तदा। प्रसादयामास पतिं सुतो मे नेदृशो भवेत्। ब्राह्मणापसदस्त्वन्य इत्युक्तो मुनिरब्रवीत् ।। २९.

पतीने असे सांगितल्यावर, पुण्यवती सत्यवतीने विनंती केली — 'माझा मुलगा असा होऊ नये; दुसरा, ब्राह्मण नसलेला, तसा असो.' तेव्हा ऋषी म्हणाले:

नैष सङ्कल्पितः कामो मया भद्रे तथा त्वया । उग्रकर्मा भवेत् पुत्रः पितुर्मातुश्च कारणात् ।। २९.

भद्रे, हे माझ्या किंवा तुझ्या इच्छेने घडले नाही; पण आई-वडिलांच्या कृतीमुळे तुझा मुलगा उग्रकर्मी होईल.

पुनः सत्यवती वाक्यमेवमुक्ताब्रवीदिदम्। इच्छँल्लोकानपि मुने सृजेथाः किं पुनः सुतम् ।। २९.

पुन्हा सत्यवती म्हणाली — 'मुनी, तुला इच्छा असेल तर तू जगही निर्माण करू शकतोस, मग एक मुलगा निर्माण करणे काय कठीण?''

शमात्मकमृजुं भर्त्तः पुत्रं मे दातुमर्हसि। काममेवंविधः पुत्रो मम स्यात्तु वद प्रभो ।। २९.

'स्वामी, मला शांत, सरळ स्वभावाचा पुत्र द्यावा; प्रभो, अशीच तुझी इच्छा असेल तर तो माझा पुत्र होवो.'

मय्यन्यथा न शक्यं वै कर्तुमेव द्विजोत्तम। ततः प्रसादमकरोत् स तस्यास्तपसो बलात् ।। २९.

हे शक्य नाही, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, तुझ्या बाबतीत मी काही बदल करू शकत नाही; तरीही, तुझ्या तपशक्तीमुळे त्याने तिला वर दिला.