वायुपुराणम्

पुत्रः कीर्त्तिरथस्यापि देवमीढ इति श्रुतः । देवमीढस्य विबुधो विबुधस्य सुतो धृतिः ।। २७.

कीर्तिरथाचा मुलगा देवमीढ म्हणून ओळखला जातो. देवमीढाचा मुलगा विभुद, आणि विभुदाचा मुलगा धृति.

महाधृतिसुतो राजा कीर्त्तिराजः प्रतापवान् । कीर्त्ति राजात्मजो विद्वान् महारोमेति विश्रुतः ।। २७.

महाधृतीचा पुत्र कीर्ती राजा हा पराक्रमी आणि प्रसिद्ध होता. त्याचा विद्वान पुत्र महारोम म्हणून सर्वत्र ओळखला जात असे.

महारोम्णस्तु विख्यातः स्वर्णरोमा व्यजायत। स्वर्णरोमात्मजश्चापि ह्रस्वरोमाभवनृपः ।। २७.

महारोम याच्यापासून सुवर्णरोम नावाचा प्रसिद्ध राजा जन्मला. सुवर्णरोमचा पुत्र म्हणजेच ह्रस्वरोम राजा झाला.

ह्रस्वरोमात्मजो विद्वान् सीरध्वज इति श्रुतिः। उद्भिन्ना कृषता येन सीता राज्ञा यशस्विनी। रामस्य महिषी साध्वी सुव्रतातिपतिव्रता ।। २७.

ह्रस्वरोमचा विद्वान पुत्र सीरध्वज म्हणून ओळखला गेला. त्याने नांगरताना सीता या यशस्विनी राजकन्येला शोधून काढले. तीच रामाची धर्मपत्नी, सती आणि पतीव्रता म्हणून प्रसिद्ध आहे.

शांशपायन उवाच।। कथं सीता समुत्पन्ना कृष्यमाणा यशस्विनी। किमर्थञ्चाकृषद्राजा क्षेत्रं यस्मिन् बभूव ह ।। २७.

शांशपायन म्हणाला: सीता नांगरताना कशी जन्मली? त्या राजाने कोणत्या हेतूने ते क्षेत्र नांगरले, जिथे ती प्रकट झाली?

सूत उवाच।। अग्निक्षेत्रे कृष्यमाणे अश्वमेधे महात्मनः। विधिना सुप्रयुक्तेन तस्मात्सा तु समुत्थिता ।। २७.

सूता म्हणाला: महान आत्म्याच्या अश्वमेध यज्ञासाठी अग्निक्षेत्र नांगरले जात असताना, योग्य विधीने, तिथूनच सीता प्रकट झाली.

सीरध्वजात्तु जातस्तु भानुमान्नाम मैथिलः। भ्राता कुशध्वजस्तस्य स काश्यधिपतिर्नृपः ।। २७.

सीरध्वजाचा पुत्र भानुमान, मैथिल नावाने ओळखला गेला. त्याचा भाऊ कुशध्वज हा काशीचा राजा झाला.

तस्य भानुमतः पुत्रः प्रद्युम्नश्च प्रतापवान्। मुनिस्तस्य सुतश्चापि तस्मादूर्जवहः स्मृतः ।। २७.

भानुमानचा पराक्रमी पुत्र म्हणजे प्रद्युम्न. त्याचा पुत्र एक ऋषी झाला, ज्याच्यापासून ऊर्जवह म्हणून ओळखला जाणारा जन्मला.

ऊर्जवहात् सुतद्वाजः शकुनिस्तस्य चात्मजः। स्वागतः शकुनेः पुत्रः सुवर्च्चास्तत्सुतः स्मृतः ।। २७.

ऊर्जवहाचा पुत्र सुतध्वज, त्याचा पुत्र शकुनी, शकुनीचा पुत्र स्वागत, आणि त्याचा पुत्र सुवर्चा म्हणून ओळखला गेला.

श्रुतो यस्तस्य दायादः सुश्रुतस्तस्य चात्मजः। सुश्रुतस्य जयः पुत्रो जयस्य विजयः सुतः ।। २७.

सुवर्चाचा वारस श्रुत, त्याचा पुत्र सुश्रुत, सुश्रुताचा पुत्र जय, आणि जयाचा पुत्र विजय झाला.

विजयस्य ऋतः पुत्र ऋतस्य सुनयः स्मृतः। सुनयाद्वीतहव्यस्तु वीतहव्यात्मजो धृतिः ।। २७.

विजयाचा पुत्र ऋत, ऋताचा पुत्र सुनय, सुनयाचा पुत्र वीतहव्य, आणि वीतहव्याचा पुत्र धृति झाला.

धृतेस्तु बहुलाश्वोऽभूद्बहुलाश्वसुतः कृतिः। तस्मिन् सन्तिष्टते वंशो जनकानां महात्मनाम्। इत्येते मैथिलाः प्रोक्ताः सोमस्यापि निबोधत ।। २७.

धृतिपासून बहुलाश्व जन्मला, बहुलाश्वाचा पुत्र कृति. त्याच्यात जनकांच्या महान वंशाची स्थापना झाली. असे हे मैथिल राजे सांगितले. आता सोमाविषयी ऐका.

इति श्रीमहापुराणे वायुप्रोक्ते वैवस्वतमनुवंशकीर्त्तनं नाम सप्तविंशोऽध्यायः

श्रीमहापुराणातील वायुप्रणीत वैवस्वत मनुच्या वंशाचे वर्णन करणारा सत्ताविसावा अध्याय येथे संपतो.

वायूमहापुराणम् - उत्तरार्द्धम् -

वायू महापुराण – उत्तरार्ध –

दक्षिणामददत्सोमस्त्रील्लोँकानिति नः श्रुतम्। तेभ्यो ब्रह्मर्षिमुख्येभ्यः सदस्येभ्यश्च वै द्विजाः ।। २८.

सोमाने दक्षिण दिशा ब्राह्मणांना दिली, असे आपण ऐकले आहे. त्या दिशेत श्रेष्ठ ब्रह्मर्षी आणि सभासद ब्राह्मणांना तो भाग दिला.

तं सिनी च कुहूश्चैव वपुः पुष्टिः प्रभावसुः। कीर्त्तिर्धृतिश्च लक्ष्मीश्च नव देव्यः सिषेविरे ।। २८.

सिनी, कुहू, वपु, पुष्टी, प्रभावसु, कीर्ती, धृति आणि लक्ष्मी – या नऊ देव्या त्याची सेवा करीत.

प्राप्यावभृथमव्यग्रः सर्व्वदेवर्षिपूजितः। अतिराजातिराजेन्द्रो दशधातापयद्दिशः ।। २८.

अवभृथस्नान करून, सर्व देव आणि ऋषींकडून सन्मानित होऊन, तो अतिराजाधिराज दहा दिशांना तेजाने उजळून टाकतो.

स याच्यमानो देवैश्च तथा देवर्षिभिश्च ह। नैव व्यसर्जयत्तारां तस्मायाङ्गिरसे तदा ।। २८.

देव आणि देवर्षी विनंती करत असतानाही, त्याने त्या वेळी तारा अंगिरसाला दिली नाही.

उशनास्तस्य जग्राह पार्ष्णिमङ्गिरसो द्विजाः। स हि शिष्यो महातेजाः पितुः पूर्वं बृहस्पतेः ।। २८.

उशनाने तिला अंगिरसाकडून घेतले, हे द्विजांनो. तो पूर्वी बृहस्पतीचा तेजस्वी शिष्य होता.

तेन स्नेहेन भगवान् रुद्रस्तस्य बृहस्पतेः। पार्ष्णिग्राहोऽभवद्देवः प्रगृह्याजगवन्धनुः ।। २८.

त्या प्रेमामुळे भगवान रुद्र बृहस्पतीचे रक्षण करणारे झाले, त्यांनी धनुष्य हातात घेतले आणि सज्ज उभे राहिले.

तेन ब्रह्मर्षिमुख्येभ्यः परमास्त्रं महात्मना। उद्दिश्य देवानुत्सृष्टं येनैषां नाशितं यशः ।। २८.

त्या महान आत्म्याने श्रेष्ठ ब्रह्मर्षींवर अत्यंत अस्त्र सोडले, आणि देवांवर ते अस्त्र वापरले, ज्यामुळे त्यांचा यश नष्ट झाले.

तत्र तद्युद्धमभवत् प्रत्यक्षन्तारकामयम्। देवानां दानवानाञ्च लोकक्षयकरं महत् ।। २८.

तेथे देव आणि दानव यांच्यात सर्वांना दिसेल असे मोठे युद्ध झाले, जे जगांचा विनाश करणारे होते.

तत्र शिष्टास्त्रयो देवास्तुषिताश्चैव ये स्मृताः। ब्रह्माणं शरणं जग्मुरादिदेवं पितामहम् ।। २८.

तेथे उरलेले तीन देव आणि तुषित देव, ज्यांचा उल्लेख आहे, त्यांनी आदिदेव पितामह ब्रह्मा यांच्याकडे आश्रय घेतला.

ततो निवार्योशनसं रुद्रं ज्येष्ठञ्च शङ्करम्। ददावाङ्गिरसे तारां स्वयमेव पितामहः ।। २८.

मग पितामहाने उषणास, रुद्र आणि ज्येष्ठ शंकर यांना थांबवून, स्वतःच तारा अंगिरसाला दिली.

अन्तर्वत्नीं च तां दृष्ट्वा तारान्ताराधिपाननाम्। गर्भमुत्सृजसे न त्वं विप्रः प्राह बृहस्पतिः ।। २८.

ती तारा गर्भवती असून, ताऱ्यांचा अधिपती म्हणून ओळखली जात होती, तेव्हा बृहस्पती म्हणाले, 'तू हा गर्भ सोडू नकोस.'

मदीयायां तनौ योनौ गर्भो धार्यः कथञ्चन। अथो नावसृजत्तन्तु कुमारं दस्युहन्तमम् ।। २८.

'माझ्या शरीरात, माझ्या योनीत हा गर्भ कसा का असेना, धरावा लागेल.' पण तरीही तिने तो शत्रूंचा नाश करणारा कुमार सोडला नाही.

ईषिकास्तम्बमासाद्य ज्वलन्तमिव पावकम्। जातमात्रोऽथ भगवान् देवानामाक्षिपद्वपुः ।। २८.

नंतर ती जणू अग्नीप्रमाणे जळणाऱ्या सरकांजवळ गेली, आणि तेथे तो नवा जन्मलेला भगवंत देवांमध्ये आपले रूप सोडून गेला.

ततः संशयमापन्नास्तारामकथयन् सुराः। सत्यं ब्रूहि सुतः कस्य सोमस्याथ बृहस्पतेः ।। २८.

मग देवांना शंका आली आणि त्यांनी तारेला विचारले, 'सत्य सांग, हा पुत्र सोमाचा की बृहस्पतीचा?'

ह्रीयमाणा यदा देवान्नाह सा साध्वसाधु वा । तदा तां शप्तुमारब्धः कुमारो दस्युहन्तमः ।। २८.

देवांसमोर लाजून, तिने काही चांगले किंवा वाईट काहीच सांगितले नाही; तेव्हा त्या शत्रूंचा नाश करणाऱ्या कुमाराने तिला शाप द्यायला सुरुवात केली.