वायुपुराणम्

जयन्तमितिविख्यातं गौतमस्याश्रमाभितः। यस्यान्ववाये यज्ञे वै जनकादृषिसत्तमात् ।। २७.

ते नगर गौतम ऋषींच्या आश्रमाजवळ जयंत नावाने प्रसिद्ध झाले. त्या वंशात, एका यज्ञात, श्रेष्ठ ऋषी जनक यांचा जन्म झाला.

नेमिर्नाम सुधर्मात्मा सर्वसत्वनमस्कृतः। आसीत् पुत्रो महाप्राज्ञ इक्ष्वाकोर्भूरितेजसः ।। २७.

निमी नावाचा, धर्मशील आणि सर्व जीवांचा मान्य असलेला, अत्यंत बुद्धिमान आणि तेजस्वी इक्ष्वाकूचा मुलगा होता.

स शापेन वसिष्ठस्य विदेहः समपद्यत। तस्य पुत्रो मिथिर्नाम जनितः पर्वभिस्त्रिभिः ।। २७.

वसिष्ठ ऋषींच्या शापामुळे तो 'विदेह' म्हणून ओळखला जाऊ लागला. त्याचा मुलगा मिथी, तीन मोठ्या विधीमुळे जन्माला आला.

अरण्यां मथ्यमानायां प्रादुर्भूतो महायशाः। नाम्ना मिथिरिति ख्यातो जननाज्जनकोऽभवत् ।। २७.

अरण्यात मंथन केल्यावर, महान कीर्ती मिळवलेला मिथी प्रकट झाला. त्याच्या जन्मामुळे तो जनक म्हणून ओळखला गेला.

मिथिर्नाम महावीर्यो येनासौ मिथिलाभवत्। राजासौ जनको नाम जनकाच्चाप्युदावसुः ।। २७.

महान पराक्रमी मिथीमुळेच त्या प्रदेशाचे नाव मिथिला पडले. तो राजा जनक म्हणून प्रसिद्ध झाला आणि जनकापासून उदावसु जन्माला आला.

उदावसोः सुधर्मात्मा जनितो नन्दिवर्द्धनः। नन्दिवर्द्धनतः शूरः सुकेतुर्नाम धार्मिकः ।। २७.

उदावसुचा धर्मशील मुलगा नंदिवर्धन आणि नंदिवर्धनाचा पराक्रमी, धर्मनिष्ठ मुलगा सुकतु झाला.

सुकेतोरपि धर्मात्मा देवरातो महाबलः। देवरातस्य धर्मात्मा बृहदुच्छ इति श्रुतिः ।। २७.

सुकतुचा धर्मशील आणि बलाढ्य मुलगा देवरात, तर देवराताचा धर्मशील मुलगा बृहदुच्छा म्हणून ओळखला जातो.

बृहदुच्छस्य तनयो महावीर्यः प्रतापवान् । महावीर्यस्य धृतिमान् सुधृतिस्तस्य चात्मजः ।। २७.

बृहदुच्छाचा मुलगा महावीर्य, अत्यंत पराक्रमी होता. महावीर्याचा धीरगंभीर मुलगा सुधृती जन्माला आला.

सुधृतेरपि धर्मात्मा धृष्टकेतुः परन्तपः। धृष्टकेतु सुतश्चापि हर्यश्वो नाम विश्रुतः ।। २७.

सुधृतीचा धर्मशील आणि शत्रूंना जिंकणारा मुलगा धृष्टकेतू, आणि धृष्टकेतूचा प्रसिद्ध मुलगा हर्यश्व झाला.

हर्यश्वस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रतित्वकः। प्रतित्वकस्य धर्मात्मा राजा कीर्त्तिरथः सुतः ।। २७.

हर्यश्वाचा मुलगा मरू, मरूचा मुलगा प्रतित्वक, आणि प्रतित्वकाचा धर्मशील मुलगा राजा कीर्तिरथ झाला.

पुत्रः कीर्त्तिरथस्यापि देवमीढ इति श्रुतः । देवमीढस्य विबुधो विबुधस्य सुतो धृतिः ।। २७.

कीर्तिरथाचा मुलगा देवमीढ म्हणून ओळखला जातो. देवमीढाचा मुलगा विभुद, आणि विभुदाचा मुलगा धृति.

महाधृतिसुतो राजा कीर्त्तिराजः प्रतापवान् । कीर्त्ति राजात्मजो विद्वान् महारोमेति विश्रुतः ।। २७.

महाधृतीचा पुत्र कीर्ती राजा हा पराक्रमी आणि प्रसिद्ध होता. त्याचा विद्वान पुत्र महारोम म्हणून सर्वत्र ओळखला जात असे.

महारोम्णस्तु विख्यातः स्वर्णरोमा व्यजायत। स्वर्णरोमात्मजश्चापि ह्रस्वरोमाभवनृपः ।। २७.

महारोम याच्यापासून सुवर्णरोम नावाचा प्रसिद्ध राजा जन्मला. सुवर्णरोमचा पुत्र म्हणजेच ह्रस्वरोम राजा झाला.

ह्रस्वरोमात्मजो विद्वान् सीरध्वज इति श्रुतिः। उद्भिन्ना कृषता येन सीता राज्ञा यशस्विनी। रामस्य महिषी साध्वी सुव्रतातिपतिव्रता ।। २७.

ह्रस्वरोमचा विद्वान पुत्र सीरध्वज म्हणून ओळखला गेला. त्याने नांगरताना सीता या यशस्विनी राजकन्येला शोधून काढले. तीच रामाची धर्मपत्नी, सती आणि पतीव्रता म्हणून प्रसिद्ध आहे.

शांशपायन उवाच।। कथं सीता समुत्पन्ना कृष्यमाणा यशस्विनी। किमर्थञ्चाकृषद्राजा क्षेत्रं यस्मिन् बभूव ह ।। २७.

शांशपायन म्हणाला: सीता नांगरताना कशी जन्मली? त्या राजाने कोणत्या हेतूने ते क्षेत्र नांगरले, जिथे ती प्रकट झाली?

सूत उवाच।। अग्निक्षेत्रे कृष्यमाणे अश्वमेधे महात्मनः। विधिना सुप्रयुक्तेन तस्मात्सा तु समुत्थिता ।। २७.

सूता म्हणाला: महान आत्म्याच्या अश्वमेध यज्ञासाठी अग्निक्षेत्र नांगरले जात असताना, योग्य विधीने, तिथूनच सीता प्रकट झाली.

सीरध्वजात्तु जातस्तु भानुमान्नाम मैथिलः। भ्राता कुशध्वजस्तस्य स काश्यधिपतिर्नृपः ।। २७.

सीरध्वजाचा पुत्र भानुमान, मैथिल नावाने ओळखला गेला. त्याचा भाऊ कुशध्वज हा काशीचा राजा झाला.

तस्य भानुमतः पुत्रः प्रद्युम्नश्च प्रतापवान्। मुनिस्तस्य सुतश्चापि तस्मादूर्जवहः स्मृतः ।। २७.

भानुमानचा पराक्रमी पुत्र म्हणजे प्रद्युम्न. त्याचा पुत्र एक ऋषी झाला, ज्याच्यापासून ऊर्जवह म्हणून ओळखला जाणारा जन्मला.

ऊर्जवहात् सुतद्वाजः शकुनिस्तस्य चात्मजः। स्वागतः शकुनेः पुत्रः सुवर्च्चास्तत्सुतः स्मृतः ।। २७.

ऊर्जवहाचा पुत्र सुतध्वज, त्याचा पुत्र शकुनी, शकुनीचा पुत्र स्वागत, आणि त्याचा पुत्र सुवर्चा म्हणून ओळखला गेला.

श्रुतो यस्तस्य दायादः सुश्रुतस्तस्य चात्मजः। सुश्रुतस्य जयः पुत्रो जयस्य विजयः सुतः ।। २७.

सुवर्चाचा वारस श्रुत, त्याचा पुत्र सुश्रुत, सुश्रुताचा पुत्र जय, आणि जयाचा पुत्र विजय झाला.

विजयस्य ऋतः पुत्र ऋतस्य सुनयः स्मृतः। सुनयाद्वीतहव्यस्तु वीतहव्यात्मजो धृतिः ।। २७.

विजयाचा पुत्र ऋत, ऋताचा पुत्र सुनय, सुनयाचा पुत्र वीतहव्य, आणि वीतहव्याचा पुत्र धृति झाला.

धृतेस्तु बहुलाश्वोऽभूद्बहुलाश्वसुतः कृतिः। तस्मिन् सन्तिष्टते वंशो जनकानां महात्मनाम्। इत्येते मैथिलाः प्रोक्ताः सोमस्यापि निबोधत ।। २७.

धृतिपासून बहुलाश्व जन्मला, बहुलाश्वाचा पुत्र कृति. त्याच्यात जनकांच्या महान वंशाची स्थापना झाली. असे हे मैथिल राजे सांगितले. आता सोमाविषयी ऐका.

इति श्रीमहापुराणे वायुप्रोक्ते वैवस्वतमनुवंशकीर्त्तनं नाम सप्तविंशोऽध्यायः

श्रीमहापुराणातील वायुप्रणीत वैवस्वत मनुच्या वंशाचे वर्णन करणारा सत्ताविसावा अध्याय येथे संपतो.

वायूमहापुराणम् - उत्तरार्द्धम् -

वायू महापुराण – उत्तरार्ध –

दक्षिणामददत्सोमस्त्रील्लोँकानिति नः श्रुतम्। तेभ्यो ब्रह्मर्षिमुख्येभ्यः सदस्येभ्यश्च वै द्विजाः ।। २८.

सोमाने दक्षिण दिशा ब्राह्मणांना दिली, असे आपण ऐकले आहे. त्या दिशेत श्रेष्ठ ब्रह्मर्षी आणि सभासद ब्राह्मणांना तो भाग दिला.

तं सिनी च कुहूश्चैव वपुः पुष्टिः प्रभावसुः। कीर्त्तिर्धृतिश्च लक्ष्मीश्च नव देव्यः सिषेविरे ।। २८.

सिनी, कुहू, वपु, पुष्टी, प्रभावसु, कीर्ती, धृति आणि लक्ष्मी – या नऊ देव्या त्याची सेवा करीत.

प्राप्यावभृथमव्यग्रः सर्व्वदेवर्षिपूजितः। अतिराजातिराजेन्द्रो दशधातापयद्दिशः ।। २८.

अवभृथस्नान करून, सर्व देव आणि ऋषींकडून सन्मानित होऊन, तो अतिराजाधिराज दहा दिशांना तेजाने उजळून टाकतो.

स याच्यमानो देवैश्च तथा देवर्षिभिश्च ह। नैव व्यसर्जयत्तारां तस्मायाङ्गिरसे तदा ।। २८.

देव आणि देवर्षी विनंती करत असतानाही, त्याने त्या वेळी तारा अंगिरसाला दिली नाही.

उशनास्तस्य जग्राह पार्ष्णिमङ्गिरसो द्विजाः। स हि शिष्यो महातेजाः पितुः पूर्वं बृहस्पतेः ।। २८.

उशनाने तिला अंगिरसाकडून घेतले, हे द्विजांनो. तो पूर्वी बृहस्पतीचा तेजस्वी शिष्य होता.