वायुपुराणम्

हिरण्यनाभः कौशल्यो वसिष्ठस्तत्सुतोऽभवत्। पौत्रस्य जैमिनेः शिष्यः स्मृतः सर्वेषु शर्मसु ।। २६.

विश्वसहाचा पुत्र कौशल्य देशातील हिरण्यनाभ; तो जैमिनीकुमार वसिष्ठाचा शिष्य होता आणि सर्व शास्त्रांत प्रसिद्ध होता.

शतानि संहितानान्तु पञ्च योऽधीतवांस्ततः। तस्मादधिगतो योगो याज्ञवल्क्येन धीमता ।। २६.

त्याने पाचशे संहितांचा अभ्यास केला; त्याच्याकडून बुद्धिमान याज्ञवल्क्याने योगाचे ज्ञान मिळवले.

पुष्यस्तस्य सुतो विद्वान् ध्रुवसन्धिश्च तत्सुतः। सुदर्शनस्तस्य सुतो अग्निवर्णः सुदर्शनात् ।। २६.

त्याचा विद्वान पुत्र पुष्य, पुष्याचा पुत्र ध्रुवसंधी; ध्रुवसंधीचा पुत्र सुदर्शन आणि सुदर्शनाचा पुत्र अग्निवर्ण.

अग्निवर्णस्य शीघ्रस्तु शीघ्रकस्य मनुः स्मृतः। मनुस्तु योगमास्थाय कलापग्राममास्थितः। एकोनविंशप्रयुगे क्षत्रप्रावर्त्तकः प्रभुः ।। २६.

अग्निप्रमाणे तेजस्वी आणि अतिशय वेगवान असा शिघ्र नावाचा राजा होता. त्याचा मुलगा मनु म्हणून ओळखला जातो. मनु योगाचा अभ्यास करून कलाप नावाच्या गावात राहिला आणि एकोणविसाव्या युगात त्याने क्षत्रपांची सुरुवात केली.

प्रसुश्रुतो मनोः पुत्रः सुसन्धिस्तस्य चात्मजः। सुसन्धेश्च तथामर्षः सहस्वान्नाम नामतः ।। २६.

मनुचा मुलगा प्रसुश्रुत, त्याचा मुलगा सुसंधी आणि सुसंधीपासून अमर्ष, अमर्षापासून सहस्वान असे वंश पुढे गेले.

आसीत्सहस्वतः पुत्रो राजा विश्रुतवानिति। तस्यासीद्विश्रुतवतः पुत्रो राजा बृहद्बलः ।। २६.

सहस्वताचा मुलगा प्रसिद्ध राजा विश्रुतवान झाला. विश्रुतवानचा मुलगा राजा बृहद्बल होता.

एते इक्ष्वाकुदायादा राजानः प्रायशः स्मृताः। वंशे प्रधाना ये तेऽस्मिन् प्राधान्येन तु कीर्त्तिताः ।। २६.

हे सर्व राजा इक्ष्वाकूच्या वंशज असून या वंशातील मुख्य राजे म्हणून यांची नेहमीच आठवण केली जाते आणि येथे त्यांचा उल्लेख केला आहे.

पठन् सम्यगिमां सृष्टिमादित्यस्य विवस्वतः। प्रजावानेति सायुज्यं मनोर्वैवस्वतस्य सः ।। २६.

जो कोणी आदित्य विवस्वानाने केलेल्या सृष्टीचे हे वर्णन नीटपणे वाचतो, त्याला मनु वैवस्वतासोबत ऐक्य आणि समृद्धी प्राप्त होते.

श्राद्धदेवस्य देवस्य प्रजानां पुष्टिदस्य च। विपाप्मा विरजाश्चैव आयुष्मान् भवतेऽच्युतः ।। २६.

तो श्राद्धदेवासारखा, म्हणजे सर्वांना पोषण करणारा, पापरहित, निर्मळ, दीर्घायुषी आणि अचल राहतो.

अनुजस्य विकुक्षेस्तु निमेर्वंशं निबोधत। योऽसौ निवेशयामास पुरन्देवपुरोपमम् ।। २७.

विकुक्षीचा लहान भाऊ निमी याच्या वंशाची माहिती ऐका. त्याने देवांच्या नगरीसारखे एक नगर वसवले.

जयन्तमितिविख्यातं गौतमस्याश्रमाभितः। यस्यान्ववाये यज्ञे वै जनकादृषिसत्तमात् ।। २७.

ते नगर गौतम ऋषींच्या आश्रमाजवळ जयंत नावाने प्रसिद्ध झाले. त्या वंशात, एका यज्ञात, श्रेष्ठ ऋषी जनक यांचा जन्म झाला.

नेमिर्नाम सुधर्मात्मा सर्वसत्वनमस्कृतः। आसीत् पुत्रो महाप्राज्ञ इक्ष्वाकोर्भूरितेजसः ।। २७.

निमी नावाचा, धर्मशील आणि सर्व जीवांचा मान्य असलेला, अत्यंत बुद्धिमान आणि तेजस्वी इक्ष्वाकूचा मुलगा होता.

स शापेन वसिष्ठस्य विदेहः समपद्यत। तस्य पुत्रो मिथिर्नाम जनितः पर्वभिस्त्रिभिः ।। २७.

वसिष्ठ ऋषींच्या शापामुळे तो 'विदेह' म्हणून ओळखला जाऊ लागला. त्याचा मुलगा मिथी, तीन मोठ्या विधीमुळे जन्माला आला.

अरण्यां मथ्यमानायां प्रादुर्भूतो महायशाः। नाम्ना मिथिरिति ख्यातो जननाज्जनकोऽभवत् ।। २७.

अरण्यात मंथन केल्यावर, महान कीर्ती मिळवलेला मिथी प्रकट झाला. त्याच्या जन्मामुळे तो जनक म्हणून ओळखला गेला.

मिथिर्नाम महावीर्यो येनासौ मिथिलाभवत्। राजासौ जनको नाम जनकाच्चाप्युदावसुः ।। २७.

महान पराक्रमी मिथीमुळेच त्या प्रदेशाचे नाव मिथिला पडले. तो राजा जनक म्हणून प्रसिद्ध झाला आणि जनकापासून उदावसु जन्माला आला.

उदावसोः सुधर्मात्मा जनितो नन्दिवर्द्धनः। नन्दिवर्द्धनतः शूरः सुकेतुर्नाम धार्मिकः ।। २७.

उदावसुचा धर्मशील मुलगा नंदिवर्धन आणि नंदिवर्धनाचा पराक्रमी, धर्मनिष्ठ मुलगा सुकतु झाला.

सुकेतोरपि धर्मात्मा देवरातो महाबलः। देवरातस्य धर्मात्मा बृहदुच्छ इति श्रुतिः ।। २७.

सुकतुचा धर्मशील आणि बलाढ्य मुलगा देवरात, तर देवराताचा धर्मशील मुलगा बृहदुच्छा म्हणून ओळखला जातो.

बृहदुच्छस्य तनयो महावीर्यः प्रतापवान् । महावीर्यस्य धृतिमान् सुधृतिस्तस्य चात्मजः ।। २७.

बृहदुच्छाचा मुलगा महावीर्य, अत्यंत पराक्रमी होता. महावीर्याचा धीरगंभीर मुलगा सुधृती जन्माला आला.

सुधृतेरपि धर्मात्मा धृष्टकेतुः परन्तपः। धृष्टकेतु सुतश्चापि हर्यश्वो नाम विश्रुतः ।। २७.

सुधृतीचा धर्मशील आणि शत्रूंना जिंकणारा मुलगा धृष्टकेतू, आणि धृष्टकेतूचा प्रसिद्ध मुलगा हर्यश्व झाला.

हर्यश्वस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रतित्वकः। प्रतित्वकस्य धर्मात्मा राजा कीर्त्तिरथः सुतः ।। २७.

हर्यश्वाचा मुलगा मरू, मरूचा मुलगा प्रतित्वक, आणि प्रतित्वकाचा धर्मशील मुलगा राजा कीर्तिरथ झाला.

पुत्रः कीर्त्तिरथस्यापि देवमीढ इति श्रुतः । देवमीढस्य विबुधो विबुधस्य सुतो धृतिः ।। २७.

कीर्तिरथाचा मुलगा देवमीढ म्हणून ओळखला जातो. देवमीढाचा मुलगा विभुद, आणि विभुदाचा मुलगा धृति.

महाधृतिसुतो राजा कीर्त्तिराजः प्रतापवान् । कीर्त्ति राजात्मजो विद्वान् महारोमेति विश्रुतः ।। २७.

महाधृतीचा पुत्र कीर्ती राजा हा पराक्रमी आणि प्रसिद्ध होता. त्याचा विद्वान पुत्र महारोम म्हणून सर्वत्र ओळखला जात असे.

महारोम्णस्तु विख्यातः स्वर्णरोमा व्यजायत। स्वर्णरोमात्मजश्चापि ह्रस्वरोमाभवनृपः ।। २७.

महारोम याच्यापासून सुवर्णरोम नावाचा प्रसिद्ध राजा जन्मला. सुवर्णरोमचा पुत्र म्हणजेच ह्रस्वरोम राजा झाला.

ह्रस्वरोमात्मजो विद्वान् सीरध्वज इति श्रुतिः। उद्भिन्ना कृषता येन सीता राज्ञा यशस्विनी। रामस्य महिषी साध्वी सुव्रतातिपतिव्रता ।। २७.

ह्रस्वरोमचा विद्वान पुत्र सीरध्वज म्हणून ओळखला गेला. त्याने नांगरताना सीता या यशस्विनी राजकन्येला शोधून काढले. तीच रामाची धर्मपत्नी, सती आणि पतीव्रता म्हणून प्रसिद्ध आहे.

शांशपायन उवाच।। कथं सीता समुत्पन्ना कृष्यमाणा यशस्विनी। किमर्थञ्चाकृषद्राजा क्षेत्रं यस्मिन् बभूव ह ।। २७.

शांशपायन म्हणाला: सीता नांगरताना कशी जन्मली? त्या राजाने कोणत्या हेतूने ते क्षेत्र नांगरले, जिथे ती प्रकट झाली?

सूत उवाच।। अग्निक्षेत्रे कृष्यमाणे अश्वमेधे महात्मनः। विधिना सुप्रयुक्तेन तस्मात्सा तु समुत्थिता ।। २७.

सूता म्हणाला: महान आत्म्याच्या अश्वमेध यज्ञासाठी अग्निक्षेत्र नांगरले जात असताना, योग्य विधीने, तिथूनच सीता प्रकट झाली.

सीरध्वजात्तु जातस्तु भानुमान्नाम मैथिलः। भ्राता कुशध्वजस्तस्य स काश्यधिपतिर्नृपः ।। २७.

सीरध्वजाचा पुत्र भानुमान, मैथिल नावाने ओळखला गेला. त्याचा भाऊ कुशध्वज हा काशीचा राजा झाला.

तस्य भानुमतः पुत्रः प्रद्युम्नश्च प्रतापवान्। मुनिस्तस्य सुतश्चापि तस्मादूर्जवहः स्मृतः ।। २७.

भानुमानचा पराक्रमी पुत्र म्हणजे प्रद्युम्न. त्याचा पुत्र एक ऋषी झाला, ज्याच्यापासून ऊर्जवह म्हणून ओळखला जाणारा जन्मला.

ऊर्जवहात् सुतद्वाजः शकुनिस्तस्य चात्मजः। स्वागतः शकुनेः पुत्रः सुवर्च्चास्तत्सुतः स्मृतः ।। २७.

ऊर्जवहाचा पुत्र सुतध्वज, त्याचा पुत्र शकुनी, शकुनीचा पुत्र स्वागत, आणि त्याचा पुत्र सुवर्चा म्हणून ओळखला गेला.