वायुपुराणम्

एवमेव महाबाहुरिक्ष्वाकुकुलनन्दनः । रावणं सगणं हत्वा दिवमाचक्रमे विभुः ।। २६.

अशा प्रकारे, इक्ष्वाकू कुलाचा आनंद, बलवान रामाने रावण आणि त्याच्या सैन्याचा नाश करून, तो महान पुरुष स्वर्गात गेला.

श्रीरामस्यात्मजो जज्ञे कुश इत्यभिधीयते। लवश्चान्यो महावीर्यस्तयोर्देशौ निबोधत ।। २६.

श्रीरामाचा पुत्र कुश नावाने जन्मला; दुसरा महाशूर पुत्र लव होता—या दोघांच्या प्रदेशांची माहिती ऐका.

कुशस्य कोशला राज्यं पुरी वापि कुशस्थली। रम्या निवेशिता तेन विन्ध्यपर्वतसानुषु ।। २६.

कुशाचे राज्य कोसल होते, आणि त्याची राजधानी कुशस्थळी, जी त्याने विंध्य पर्वताच्या उतारावर वसवली होती.

उत्तराकोशले राज्यं लवस्य च महात्मनः। श्रावस्ती लोकविख्याता कुशवंशं निबोधत ।। २६.

उत्तर कोसलमध्ये महात्मा लवाचे राज्य होते; श्रावस्ती ही जगप्रसिद्ध नगरी—आता कुशाच्या वंशाची माहिती ऐका.

कुशस्य पुत्रो धर्मात्मा ह्यतिथिः सुप्रियातिथिः। अतिथेरपि विख्यातो निषधो नाम पार्थिवः ।। २६.

कुशाचा पुत्र धर्मात्मा अतिथी, जो सर्वांना प्रिय अतिथी होता; अतिथीचा सुप्रसिद्ध पुत्र निषध नावाचा राजा झाला.

निषधस्य नलः पुत्रो नभः पुत्रो नलस्य तु। नभसः पुण्डरीकस्तु क्षेमधन्वा ततः स्मृतः ।। २६.

निषधाचा पुत्र नल, नलाचा पुत्र नभ, नभाचा पुत्र पुंडरीक आणि पुंडरीकाचा पुत्र क्षेमधन्वा म्हणून ओळखला जातो.

क्षेमधन्वसुतो राजा देवानीकः प्रतापवान्। आसीदहीनगुर्नाम देवानी कात्मजः प्रभुः ।। २६.

क्षेमधन्वाचा पुत्र प्रतापी राजा देवानिक; त्याचा पुत्र अहिनागू नावाचा प्रभू झाला.

अहीनगोस्तु दायादः पारियात्रो महायशाः। दलस्तस्यात्मजश्चापि तस्माज्जज्ञे बलो नृपः ।। २६.

अहिनागूचा वारसदार महायशस्वी पारियात्र; त्याचा पुत्र दल आणि दलाचा पुत्र राजा बल झाला.

औङ्को नाम स धर्मात्मा बलपुत्रो बभूव ह। वज्रनाभः सुतस्तस्य शङ्खणस्तस्य चात्मजः ।। २६.

बलाचा धर्मात्मा पुत्र औंको नावाचा झाला; त्याचा पुत्र वज्रनाभ आणि वज्रनाभाचा पुत्र शंखण.

शंखणस्य सुतो विद्वान् ध्युषिताश्च इति श्रुतः । ध्युषिताश्च सुतश्चापि राजा विश्वसहः किल ।। २६.

शंखणाचा विद्वान पुत्र ध्युषिताश म्हणून प्रसिद्ध होता; ध्युषिताशाचा पुत्र राजा विश्वसह.

हिरण्यनाभः कौशल्यो वसिष्ठस्तत्सुतोऽभवत्। पौत्रस्य जैमिनेः शिष्यः स्मृतः सर्वेषु शर्मसु ।। २६.

विश्वसहाचा पुत्र कौशल्य देशातील हिरण्यनाभ; तो जैमिनीकुमार वसिष्ठाचा शिष्य होता आणि सर्व शास्त्रांत प्रसिद्ध होता.

शतानि संहितानान्तु पञ्च योऽधीतवांस्ततः। तस्मादधिगतो योगो याज्ञवल्क्येन धीमता ।। २६.

त्याने पाचशे संहितांचा अभ्यास केला; त्याच्याकडून बुद्धिमान याज्ञवल्क्याने योगाचे ज्ञान मिळवले.

पुष्यस्तस्य सुतो विद्वान् ध्रुवसन्धिश्च तत्सुतः। सुदर्शनस्तस्य सुतो अग्निवर्णः सुदर्शनात् ।। २६.

त्याचा विद्वान पुत्र पुष्य, पुष्याचा पुत्र ध्रुवसंधी; ध्रुवसंधीचा पुत्र सुदर्शन आणि सुदर्शनाचा पुत्र अग्निवर्ण.

अग्निवर्णस्य शीघ्रस्तु शीघ्रकस्य मनुः स्मृतः। मनुस्तु योगमास्थाय कलापग्राममास्थितः। एकोनविंशप्रयुगे क्षत्रप्रावर्त्तकः प्रभुः ।। २६.

अग्निप्रमाणे तेजस्वी आणि अतिशय वेगवान असा शिघ्र नावाचा राजा होता. त्याचा मुलगा मनु म्हणून ओळखला जातो. मनु योगाचा अभ्यास करून कलाप नावाच्या गावात राहिला आणि एकोणविसाव्या युगात त्याने क्षत्रपांची सुरुवात केली.

प्रसुश्रुतो मनोः पुत्रः सुसन्धिस्तस्य चात्मजः। सुसन्धेश्च तथामर्षः सहस्वान्नाम नामतः ।। २६.

मनुचा मुलगा प्रसुश्रुत, त्याचा मुलगा सुसंधी आणि सुसंधीपासून अमर्ष, अमर्षापासून सहस्वान असे वंश पुढे गेले.

आसीत्सहस्वतः पुत्रो राजा विश्रुतवानिति। तस्यासीद्विश्रुतवतः पुत्रो राजा बृहद्बलः ।। २६.

सहस्वताचा मुलगा प्रसिद्ध राजा विश्रुतवान झाला. विश्रुतवानचा मुलगा राजा बृहद्बल होता.

एते इक्ष्वाकुदायादा राजानः प्रायशः स्मृताः। वंशे प्रधाना ये तेऽस्मिन् प्राधान्येन तु कीर्त्तिताः ।। २६.

हे सर्व राजा इक्ष्वाकूच्या वंशज असून या वंशातील मुख्य राजे म्हणून यांची नेहमीच आठवण केली जाते आणि येथे त्यांचा उल्लेख केला आहे.

पठन् सम्यगिमां सृष्टिमादित्यस्य विवस्वतः। प्रजावानेति सायुज्यं मनोर्वैवस्वतस्य सः ।। २६.

जो कोणी आदित्य विवस्वानाने केलेल्या सृष्टीचे हे वर्णन नीटपणे वाचतो, त्याला मनु वैवस्वतासोबत ऐक्य आणि समृद्धी प्राप्त होते.

श्राद्धदेवस्य देवस्य प्रजानां पुष्टिदस्य च। विपाप्मा विरजाश्चैव आयुष्मान् भवतेऽच्युतः ।। २६.

तो श्राद्धदेवासारखा, म्हणजे सर्वांना पोषण करणारा, पापरहित, निर्मळ, दीर्घायुषी आणि अचल राहतो.

अनुजस्य विकुक्षेस्तु निमेर्वंशं निबोधत। योऽसौ निवेशयामास पुरन्देवपुरोपमम् ।। २७.

विकुक्षीचा लहान भाऊ निमी याच्या वंशाची माहिती ऐका. त्याने देवांच्या नगरीसारखे एक नगर वसवले.

जयन्तमितिविख्यातं गौतमस्याश्रमाभितः। यस्यान्ववाये यज्ञे वै जनकादृषिसत्तमात् ।। २७.

ते नगर गौतम ऋषींच्या आश्रमाजवळ जयंत नावाने प्रसिद्ध झाले. त्या वंशात, एका यज्ञात, श्रेष्ठ ऋषी जनक यांचा जन्म झाला.

नेमिर्नाम सुधर्मात्मा सर्वसत्वनमस्कृतः। आसीत् पुत्रो महाप्राज्ञ इक्ष्वाकोर्भूरितेजसः ।। २७.

निमी नावाचा, धर्मशील आणि सर्व जीवांचा मान्य असलेला, अत्यंत बुद्धिमान आणि तेजस्वी इक्ष्वाकूचा मुलगा होता.

स शापेन वसिष्ठस्य विदेहः समपद्यत। तस्य पुत्रो मिथिर्नाम जनितः पर्वभिस्त्रिभिः ।। २७.

वसिष्ठ ऋषींच्या शापामुळे तो 'विदेह' म्हणून ओळखला जाऊ लागला. त्याचा मुलगा मिथी, तीन मोठ्या विधीमुळे जन्माला आला.

अरण्यां मथ्यमानायां प्रादुर्भूतो महायशाः। नाम्ना मिथिरिति ख्यातो जननाज्जनकोऽभवत् ।। २७.

अरण्यात मंथन केल्यावर, महान कीर्ती मिळवलेला मिथी प्रकट झाला. त्याच्या जन्मामुळे तो जनक म्हणून ओळखला गेला.

मिथिर्नाम महावीर्यो येनासौ मिथिलाभवत्। राजासौ जनको नाम जनकाच्चाप्युदावसुः ।। २७.

महान पराक्रमी मिथीमुळेच त्या प्रदेशाचे नाव मिथिला पडले. तो राजा जनक म्हणून प्रसिद्ध झाला आणि जनकापासून उदावसु जन्माला आला.

उदावसोः सुधर्मात्मा जनितो नन्दिवर्द्धनः। नन्दिवर्द्धनतः शूरः सुकेतुर्नाम धार्मिकः ।। २७.

उदावसुचा धर्मशील मुलगा नंदिवर्धन आणि नंदिवर्धनाचा पराक्रमी, धर्मनिष्ठ मुलगा सुकतु झाला.

सुकेतोरपि धर्मात्मा देवरातो महाबलः। देवरातस्य धर्मात्मा बृहदुच्छ इति श्रुतिः ।। २७.

सुकतुचा धर्मशील आणि बलाढ्य मुलगा देवरात, तर देवराताचा धर्मशील मुलगा बृहदुच्छा म्हणून ओळखला जातो.

बृहदुच्छस्य तनयो महावीर्यः प्रतापवान् । महावीर्यस्य धृतिमान् सुधृतिस्तस्य चात्मजः ।। २७.

बृहदुच्छाचा मुलगा महावीर्य, अत्यंत पराक्रमी होता. महावीर्याचा धीरगंभीर मुलगा सुधृती जन्माला आला.

सुधृतेरपि धर्मात्मा धृष्टकेतुः परन्तपः। धृष्टकेतु सुतश्चापि हर्यश्वो नाम विश्रुतः ।। २७.

सुधृतीचा धर्मशील आणि शत्रूंना जिंकणारा मुलगा धृष्टकेतू, आणि धृष्टकेतूचा प्रसिद्ध मुलगा हर्यश्व झाला.